Thứ Tư, 27 Tháng 5, 2026 lúc 12:08 · 6 phút đọc
Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1
Chúng sanh muốn giải thoát tưởng thì phải nhìn ra được phạm vi của tưởng và tính chất của tưởng.
Nhưng chúng sanh không nhìn ra được phạm vi của tưởng, tính chất của tưởng, nên chúng sanh trở thành nô lệ của tưởng.
Ví dụ: Nếu chúng sanh không nhìn ra tưởng là bao trùm và sẵn trong ta thì chúng sanh sẽ luôn tìm cách vùng vẫy trong tưởng, mà chúng sanh tưởng rằng mình thoát khỏi tưởng, nhưng sự thật lại vẫn trong chi phối của tưởng.
Để hiểu được phạm vi của tưởng, tính chất của tưởng thì các con phải hiểu về vô ngã hay còn gọi là Như Lai Tạng.
Sau đây ta phân tích lại về vô ngã và Như Lai Tạng thêm một lần nữa để dọn đường cho nhận thức giải thoát trong các con.
Ngã tiếng Hán Việt có nghĩa là cái tôi, cái ta của các con.
Ngã này (cái tôi này) tạm chia làm hai phần liên quan không tách rời nhau là: thể xác và tâm hồn (hay còn gọi là cái tôi hữu vi và cái tôi vô vi).
1. Thể xác là cái tôi hữu vi
- Tôi là thân xác này
- Tôi tên là thế này
- Tôi làm nghề này
- Tôi sở hữu tài sản này
- Tôi sở hữu người thân này
- (...)
2. Tâm hồn là cái tôi vô vi
- Tôi có tình cảm thế này
- Tôi có suy nghĩ thế này
- Tôi có quan điểm thế này
- Tôi hạnh phúc thế này
- Tôi khổ đau thế này
- (...)
Phật không phủ nhận cái ngã này, tức Phật không phủ nhận cái tôi, cái ta này. Phật cũng không thừa nhận cái ngã này, tức Phật không thừa nhận cái tôi, cái ta này là cố định.
Phật chỉ ra bản chất vận hành bao trùm giữa cái tôi hữu vi và cái tôi vô vi là cả một thể tánh tuần hoàn gọi là Như Lai Tạng, gọi là vô ngã.
Ví dụ:
- Nhìn vào thân xác, ta thấy cả một vũ trụ vận hành.
- Nhìn vào thân xác, ta thấy sự biến đổi không có điểm dừng. (Bắt buộc phải xem lại những bài trước, nếu không, không có cách nào để các con hiểu được)
Cho nên: Thân xác là một cái ngã, cái tôi, cái ta biến đổi và bao trùm, chứ không hạn hẹp như con mắt thịt nhận định là một cái tôi, cái ta cố định như một sinh loài.
Ví dụ khác:
- Nhìn vào tâm hồn, ta thấy sự biến đổi không ngừng nghỉ của ý niệm và tình cảm.
- Mà không có thân xác, không có vũ trụ thì tâm hồn ta chẳng lấy đâu ra rung động tình cảm và ý niệm.
Cho nên: Tâm hồn là một cái ngã, cái tôi, cái ta biến đổi và bao trùm, chứ không hạn hẹp như tư tưởng các con nhận định, vì những rung động biến đổi của nó là không tách rời khỏi hiện tướng biến đổi của toàn bộ vũ trụ.
Mối liên quan biến đổi bao trùm giữa cái ngã hữu vi (thân xác) và cái ngã vô vi (tâm hồn) tạo thành một thể tánh tuần hoàn bất tử, ta gọi là Như Lai Tạng, hay còn gọi là vô ngã.
Vô ngã trong tri kiến Phật
- Phật thấy cái tôi hữu vi (thân xác) là không có cấu tạo.
- Phật thấy cái tôi vô vi (tâm hồn) là không có cấu tạo.
Tức Phật thấy cái tôi hữu vi và cái tôi vô vi đều là sắc tướng mà tướng của sắc này là không có cấu tạo, và không có cấu tạo này lại là tướng của sắc.
Nghĩa là:
- Tướng của sắc là không
- Tướng của không là sắc
Cho nên: Tướng của thân xác, của tâm hồn, của toàn bộ vũ trụ, tướng của toàn bộ sắc thế gian, đều là không cấu tạo bao trùm. Là không có cấu tạo bao trùm mà lại không phủ nhận sự hiện diện của sắc tướng. Tạo thành Vô.
Tức là cái tôi, cái ta là Vô.
- Vô là không, mà không tuyệt đối không vì tướng của không là sắc.
- Vô là biến đổi.
- Vô là biến hóa.
- Vô là thiên biến vạn hóa.
Vô ngã này bao trùm nhị nguyên của tưởng và tướng, nên không phủ nhận tưởng, không phủ nhận tướng, không phủ nhận ngã, không phủ nhận bản ngã, mà diệu dụng bản ngã, diệu dụng không bản ngã, diệu dụng vô ngã.
Ta biết khi viết đến vô ngã này thì các con stress vỡ sọ luôn rồi. Nếu các con có căng thẳng, stress thì đừng lo, không cần hiểu nhiều, từ từ những căng thẳng của các con sẽ được giảm dần trong nhiều bài viết về sau.
Điểm then chốt cần nắm về Vô Ngã để thâm nhập Pháp Giải Thoát
- Ta luôn hiện diện: Tức là luôn thừa nhận tất cả cái tôi, cái ta.
- Ta chẳng là ai cả: Vì mọi tướng và tưởng nhìn thấy đều chính là không có cấu tạo nào. Không có cấu tạo nào mà không phủ nhận tướng, vì không có tướng thì không có nhận thức về sự sống của không cấu tạo (Phật tánh). Phật gọi là Sắc tức thị không.
- Ta là tất cả pháp giải thoát sẵn ngay đây:
- Vì không có cấu tạo nên ta không do ai đẻ ra.
- Vì không có cấu tạo nên ta không từ đâu đến, không đi về đâu (gọi là Như Lai sẵn ngay đây).
- Vì không có cấu tạo nên ta không thể bị hủy diệt.
- Vì không có cấu tạo nên ta bất tử.
- Vì không có cấu tạo nên ta ở trong tất cả.
- Vì không có cấu tạo nên ta bao trùm tất cả.
Ba điểm then chốt này các con phải học thuộc để lấy làm chánh niệm và chánh tư duy trong thiền về sau này.
Các con lưu ý chìa khóa pháp giải thoát: KHÔNG CÓ CẤU TẠO
Chìa khóa này sẽ dùng trong pháp hành mà ta sẽ chỉ rõ trong những bài sau.
Vậy:
- Phạm vi của tưởng là tất cả pháp.
- Phạm vi của tưởng cũng chính là cái tôi.
Vì sao? Vì không có tưởng, tướng vận hành thì không có nhận thức về cái tôi, cái ta, cái ngã, cái vô ngã.
Cho nên: Nếu trốn vào cái tôi, cái ta, cái ngã của tánh biết thì dù có trốn được, các con cũng vẫn là nô lệ của tưởng, vì tưởng sẵn trong tánh biết, bao trùm tánh biết.
Tóm lại
Bài viết này cũng vẫn chỉ là mở bài cho chủ đề mà ta nêu ra về nô lệ và chủ nhân của tưởng.
Do chủ đề quá rộng, nên ta sẽ khai thị tiếp phần 2 của Nô lệ và chủ nhân trong bài viết sau.
Pháp giải thoát này đang được ta thuyết ra dựa trên dụ ngôn của Ngài Duy Ma Cật và Bát Nhã Tâm Kinh của Đức Phật Quán Tự Tại:
"Tất cả các pháp đã sẵn giải thoát ngay đây."
(Trích kinh Duy Ma Cật Sở Thuyết)
"Sắc tức thị không."
(Trích Bát Nhã Tâm Kinh)
Dụ ngôn này và Bát Nhã Tâm Kinh, ta cũng sẽ viết thêm vài bài nữa để mở bung những nút thắt trí tuệ cho các con.
Đây chỉ là mở bài...
Techcombank 6198 29 1080 VU KIM CUONG