Thứ Năm, 24 Tháng 7, 2025 lúc 16:47 · 9 phút đọc
Trung Đạo chính là cách sống bình đẳng
Ngày nay, những hành giả học Đạo các con đã không còn nhận thức đúng về Trung Đạo.
Các con cho rằng Trung Đạo là không cực đoan, không thiên lệch, và Trung Đạo là thanh tịnh. Đó là vì các con không nhìn thấy sự liên quan biến đổi không thể tách rời trong tất cả sự vật hiện tượng, trong tất cả các pháp.
Mọi nhận thức thì lại càng không thể tách rời sự sống và toàn bộ những đối đãi của ý niệm, hành động. Đạo Phật giải quyết tất cả những điểm mà chúng sanh không thể dung hòa giữa Đạo và Đời.
Để các con dung hòa được, các con phải biết: Cách sống bình đẳng.
Công thức sống này giúp các con vượt ra khỏi sự chi phối của trí tuệ Bát Nhã "Sắc tức thị Không", tức là thoát khỏi cực đoan của Sắc và thoát khỏi cực đoan của Không. Thoát ra được thì các con mới thấy ra Trung Đạo. Thấy Trung Đạo mới có thể bước vào đức hạnh Ba La Mật. Đức hạnh chính là Pháp thân Phật, là nguồn gốc của sự tự do tự tại.
Ta tách cách sống bình đẳng thành 2 phần để phân tích cho các con:
1. Bình đẳng
Bình đẳng là thấy được sự móc nối của tất cả nhân duyên, tất cả các pháp hữu vi và vô vi là luôn biến đổi và không thể tách rời. Hiểu được chỗ này là rất quan trọng để không bị trụ vào hữu vi và không bị trụ vào vô vi.
Hữu vi
- Là tất cả các tướng trạng của sự vật hiện tượng, ví dụ như: thân xác muôn loài, các hành tinh, vũ trụ...
- Là những quan điểm nhận định đánh giá, phân tách về mọi đối cực như: thiện ác, âm dương, chánh tà, đúng sai, phải trái...
Trụ hữu vi là cho rằng thiện là thiện mà ác là ác, nên chọn lấy một phía làm mục đích để sống (tương tự với những đối cực khác). Chẳng hạn như chọn thiện thì muốn diệt ác, chọn ác thì muốn diệt thiện mà không thấy được trong thiện có ác, trong ác có thiện, thiện ác đã sẵn trong nhau và luôn biến đổi, nên không thể chỉ tuyệt đối thế nào là thiện, thế nào là ác.
Chủ trương của những người trụ hữu vi là hành thiện, diệt ác, tích phước về cõi Trời.
Vô vi
- Là những cảnh giới thanh tịnh của Thiền, là những cảnh giới Không, bao gồm cả Niết Bàn tự tánh của Bích Chi, Độc Giác Phật.
Trụ vô vi là cho rằng thế giới hữu vi kia toàn những đối cực trói buộc phiền não, không đáng sống, dẫn tới trụ vào những cảnh giới thanh tịnh. Hoặc cho rằng tất cả các pháp đã sẵn tròn đầy và hoàn hảo nên ta không cần phải làm gì, hoặc làm cái gì cũng đúng, dẫn tới bị tư tưởng tròn đầy của Bát Nhã chi phối, không biết việc cần làm là gì, mất thực tế trong hành động.
Vì sao? Trong sự tròn đầy hoàn hảo là toàn bộ sự không hoàn hảo đang móc nối với nhau tạo ra sự sống biến đổi, mà ta sống, hành động với tất cả sự không hoàn hảo ấy, chứ sống với sự tròn đầy tưởng tượng hay sao? Tư tưởng hoàn hảo tròn đầy chỉ để dùng để điều phục những tham, sân, si, ích kỷ, thù hận trong chính ta mà thôi; điều phục rồi để sống rộng mở có ích, chứ không phải là không biết làm gì, ngồi rung đùi chửi đời.
Trung Đạo
Các con có nhận thấy dù trụ hữu vi hay trụ vô vi cũng đều bị ích kỷ chi phối không? Đó chính là lý do người ta không thể nhận ra Trung Đạo, tức cách sống bình đẳng đấy.
Quay lại, bình đẳng là gì?
Bình đẳng là nhìn thấy mối liên quan của tất cả các pháp hữu vi, pháp vô vi là luôn biến đổi, phụ thuộc lẫn nhau. Vì phụ thuộc nhau, nên chuyển hóa nhau, tiêu hóa nhau, đẻ ra nhau... dẫn tới biến đổi không ngừng trụ.
Nên "Sắc tức thị Không" là không thể chỉ ra tuyệt đối thế nào là Sắc, thế nào là Không, vì trong Sắc có Không, trong Không đã có Sắc. Ngay cả trong Niết Bàn tự tánh, ta thấy rõ Sắc là Sắc, mà Không là Không, Sắc Sắc Không Không tồn tại vô hữu với nhau, nhưng trên thực tế không có sự tuyệt đối nào cả, chúng vẫn sẵn trong nhau và luôn biến đổi.
Cho nên từ hữu vi đi vào được cảnh giới vô vi và từ vô vi tiến vào hữu vi là do có sự liên quan không tách rời. Đã thấy sự liên quan ấy thì không thể lựa chọn thiên lệch nếu muốn thấy ra Trung Đạo, thấy ra sự thật.
Vậy, bình đẳng là sự móc nối tương thuộc luôn biến đổi của tất cả các pháp hữu vi, vô vi đã sẵn tính chất thiên lệch và không bình đẳng. Nhưng vì tính chất biến đổi (sinh diệt) mà nó cho thấy bình đẳng. Vì sao?
Vì cái đúng luôn biến đổi sinh diệt thì rồi sẽ lại thành không đúng, và xét ngay tại thời điểm nó được cho là đúng với đối tượng này, nó lại sai với đối tượng khác. Tương tự với cái sai cũng vậy. Và sự biến đổi sinh diệt đã phá bỏ mọi ranh giới cố định giữa tất cả đối cực âm dương, chánh tà, thiện ác... phá bỏ mọi ranh giới của tất cả quan điểm cái tôi, cái ta trong thế gian, nên nó được gọi là bình đẳng.
Biến đổi là bình đẳng
Biến đổi sinh diệt bao trùm mọi quan điểm, mọi khái niệm định nghĩa, mọi cái tôi cái ta
Biến đổi là bất tử
Ta gọi đây là pháp Vô thường.
2. Cách sống
Bây giờ các con đã hiểu bình đẳng trên phương diện của tư tưởng rồi thì cách sống thế nào?
Đây chính là điểm then chốt giải mã sự hợp nhất giữa Đạo và Đời, hay còn gọi là Trung Đạo.
Chính vì ta đã thấy ra mọi thứ trên đời là tương đối, tạm thời vì luôn biến đổi và có tính chất chung, nương tựa nhau nên ta sẽ lựa chọn cách sống có tính chất chung, vì tính chất chung là bao trùm.
Ta lựa chọn gì?
Ta lựa chọn chấp vào thiện pháp, vì sao?
- Vì khi hành thiện, sự ích kỷ và tham sân si của ta bị bào mòn.
- Hành thiện tương đương với đức hạnh điều phục.
- Điều phục thắng được tham sân si ích kỷ thì Phật tánh hiển lộ, dẫn tới tự do và hạnh phúc.
Khác với hành ác, sẽ khiến ta lún sâu hơn vào ích kỷ, tham sân si, dục vọng và Phật tánh bị nhốt trong ích kỷ tri kiến cá nhân nên không thể hiển lộ tính chất tự nhiên bao trùm, dẫn tới tự đày đọa và đau khổ.
Tuy nhiên, việc lựa chọn chấp hành thiện pháp của ta lại không phải chấp thiện cực đoan như những người chấp thiện diệt ác (trụ hữu vi). Mà ta chấp thiện và luôn thấy rõ thiện ác đã sẵn trong nhau và luôn biến đổi, nên ta chấp thiện mà không phỉ báng ác. Ta thấy rõ thiện ác sẵn công bằng trong nhân quả, không sai trệch, nên cái thiện mà ta hành vốn bao trùm luôn khái niệm thiện ác thế gian.
Trong mỗi niệm hồi hướng của ta, ta hồi hướng cho tất cả chúng sanh trọn thành Phật đạo là ta đang hồi hướng luôn cho mọi chúng sanh ác. Ta chấp thiện pháp mà lại chính là đang bình đẳng vì ta không bị ý niệm đối cực chi phối. Ta chấp thiện pháp mà chẳng mong cầu phước đức hay được tái sanh cõi Trời, chỉ đơn giản là nó tương xứng với bản tánh Phật.
Thuyết đến đây, chắc các con đã tỏ những việc cần làm trên đời? Nghĩa là lấy bình đẳng để thông tư tưởng xong thì chấp luôn vào thiện pháp như đã phân tích ở trên.
Thiện pháp tốt nhất nên hành chính là:
- Lễ lạy sám hối
- Tụng kinh niệm Phật
- Hành thiền
- Phát nguyện
- Hồi hướng
Tất cả những pháp này, Thầy đã đều giảng rất kỹ cho các con về ý nghĩa sâu xa của nó, các con hãy thu thập lại để học mà hành tự giác. Vậy việc cần làm là thiện pháp. Nhìn tưởng thiên lệch hữu vi mà hóa ra lại bình đẳng không tưởng.
Cuối cùng, cách sống chính là chấp ngã đến tận cùng để sống.
Điều này chỉ hàng Bồ Tát trở lên mới có thể làm được, vì Bồ Tát chấp ngã mà tỉnh giác. Sự chấp ngã của Bồ Tát là Ba La Mật vì chấp mà biết rõ không có gì có thể chấp, bởi đối tượng chấp là biến đổi không ngừng, thì sự chấp cũng biến đổi không ngừng, mọi sự chấp chỉ là tạm thời. Nhận ra chấp ngã là tánh Không là chấp tỉnh giác.
Cho nên Bồ Tát chấp mà không sinh mệt mỏi phiền não, mới chấp được đến tận cùng, ví như chấp cứu độ chúng sinh đến cùng mà không bỏ.
Chúng sanh không thể chấp đến tận cùng vì hễ cứ chấp là phát sinh trói buộc, mệt mỏi, sợ hãi, sợ mất, và tìm mọi cách để che đậy sợ hãi ấy. Ví dụ:
- Các con chấp vào thân xác thì muốn nó trẻ mãi, đẹp mãi, đến khi già đi, bệnh hoạn hoặc tai nạn chết thì đau khổ tột độ...
- Các con chấp vào người thân, của cải, khi phải chia ly, các con đau khổ tột độ...
Cho nên chúng sanh các con chấp ngã mà mê muội chứ không tỉnh giác.
Như vậy, Đạo và Đời đã được giải quyết rồi đấy, đó là: Cách sống bình đẳng — nghĩa là chấp thiện pháp để sống vì mục đích chung và đó cũng chính là hành trình để thấy ra Ta.
Các con hãy học thuộc như khẩu quyết sống cho vô lượng kiếp. Đây là món quà của chư Phật mười phương ban tặng cho các con, Ta chỉ là vị Phật thay mặt gửi tới. Còn một vài mảnh ghép nữa, Ta sẽ thuyết sau.
Bài pháp này xứng đáng cho muôn loài cúng dàng
Techcombank 6198 29 1080 VU KIM CUONG