Soi vào chính mình: Bản ngã, sợ hãi, ích kỷ, tự lừa dối

Phần này quay ánh sáng của giáo pháp vào chính người học: bản ngã được dựng nên từ đâu, sợ hãi và ích kỷ vận hành vi tế ra sao, và mình đã tự lừa mình bằng những gì. Người học cần đạt được sự chân thật khi nhìn vào mình, nhận ra các "căn bệnh" ngay trong đời thường, và hiểu rằng chiến thắng chính mình là chiến thắng sự chi phối của bản ngã chứ không phải trở thành một người "tốt" theo nhị nguyên.

1. Bản ngã là gì

1. Theo Thầy, bản ngã được tạo thành từ đâu, và vì sao nó giống một cái cũi?

• Hướng dẫn: Thầy dạy bản ngã được tạo thành bởi toàn bộ tri thức, hiểu biết cá nhân của riêng mỗi người. Chính những kiến thức cá nhân này "nhốt chặt các con vào cái cũi tù đày của nó, hệt như những người nô lệ bị xiềng xích và sai khiến". Có người tu nhiều năm mà không hiểu bản ngã nên loạn phương hướng, thành hành giả giả tạo, tự biến mình thành nô lệ mà không hay biết. Vì vậy hiểu rõ bản ngã là điều kiện để giành lại quyền làm chủ.
• Quán chiếu: Hôm nay, mình hãy ghi lại một quan điểm mà mình bảo vệ quyết liệt nhất, rồi tự hỏi: quan điểm ấy đang phục vụ mình, hay đang sai khiến mình?
• Nguồn: Bản ngã là gì?

2. "Ngã" và "bản ngã" khác nhau thế nào, và bản ngã gồm những phần nào?

• Hướng dẫn: Thầy phân định: ngã là cái tôi, còn bản ngã là phạm vi của cái tôi đó. Bản ngã chia làm hai phần là thể xác và tâm hồn (tánh biết), còn gọi là bản ngã hữu vi và bản ngã vô vi. Chúng sanh tự nhốt mình trong phạm vi nhỏ hẹp này khi cho rằng ta chính là thể xác, hoặc tâm hồn, hoặc cả hai, mà không thấy mối liên quan "sắc tức thị không" giữa thể xác, tâm hồn và vũ trụ để trở nên vô ngã tự do.
• Quán chiếu: Khi nói "tôi", mình thường đang chỉ vào thân thể, vào cảm xúc suy nghĩ, hay vào cả hai?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

3. Ví dụ "người yêu trong mắt mình và trong mắt con nhái" nói lên điều gì về cái đúng của mình?

• Hướng dẫn: Thầy lấy ví dụ: trong mắt mình người yêu xinh đẹp, nhưng trong mắt con nhái thì người ấy xấu như quỷ. Cả hai đều đúng trên cái thấy riêng, và mình không thể áp đặt quan điểm của mình cho toàn bộ thế giới. Cái đúng của mình chỉ là cái thấy của một góc nhìn, không phải sự thật cho tất cả. Khi quên điều này, mình bắt đầu làm nô lệ cho tri kiến cá nhân.
• Quán chiếu: Nhớ lại một lần mình chắc chắn người khác sai; thử đứng hẳn vào chỗ của họ và nhìn lại xem, từ chỗ ấy, họ có đúng không?
• Nguồn: Bản ngã là gì?

4. Vì sao Thầy nói quan điểm mình cho là đúng không đủ vững để áp đặt lên ai?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra quan điểm ấy đến từ "những va chạm cạn cợt trên một hành trình sống ngắn ngủi trong kiếp hiện tại", lại gom từ vô số điều sai trái hoặc ngu ngốc khác. Hôm nay đúng thì mai đã thành sai, đúng với người này lại sai với người kia; nhìn rộng hơn nữa thì chẳng còn nói được đúng hay sai, chỉ là sự vận hành hoàn hảo sẵn có trong tất cả, như một bức tranh hoàn hảo, một cỗ máy không thể bỏ đi chi tiết nào. Áp đặt cái đúng lên người khác mà không có sự đồng thuận chính là trở thành nô lệ cho bản ngã.
• Quán chiếu: Có quan điểm nào mười năm trước mình tin chắc mà nay đã bỏ? Điều đó nói gì về những điều mình tin chắc hôm nay?
• Nguồn: Bản ngã là gì?

5. Bản ngã che đi sự tự do và bình đẳng bằng cách nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy bản ngã không thấy được mối tương quan trong mọi đối cực: trong bùn có hoa sen, trong hoa sen có bùn; trong chúng sinh có Phật, trong Phật có chúng sinh; trong thiện có ác, trong đúng có sai, trong khổ có vui. Vì không thấy các đối cực liên quan và bình đẳng, người ta lạc vào "tính chiến đấu phân chia giữa mọi đối cực", rồi trở thành nô lệ cho tư tưởng và khao khát. Mất cái thấy bình đẳng thì cũng mất tự do.
• Quán chiếu: Trong một xung đột đang có, mình hãy tìm xem "cái sai" của người kia có chứa điều gì đúng, và "cái đúng" của mình có chứa điều gì sai.
• Nguồn: Bản ngã là gì?

6. Vì sao Thầy nói bản ngã được cấu thành bởi sự không làm chủ cảm xúc và khao khát?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, tư tưởng mắc kẹt trong sự vận hành của đối cực mà không thông tỏ, nên kéo theo mọi khao khát cũng không thông tỏ. Từ đó tạo thành "những con sóng tham, sân, si nhấn chìm các con vào biển nghiệp". Như vậy tham sân si không phải một thứ đứng riêng, mà là hệ quả của tư tưởng bị kẹt trong phân chia. Gốc của việc làm chủ cảm xúc nằm ở chỗ khai thông tư tưởng.
• Quán chiếu: Lần gần nhất mình nổi giận, đằng sau cơn giận là ý nghĩ phân chia "đúng – sai", "của ta – của người" nào?
• Nguồn: Bản ngã là gì?

7. Thân xác liên quan thế nào đến bản ngã, khi Thầy gọi nó là "vỏ bọc để bản ngã điều khiển Phật tánh"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy thân xác chỉ còn là chỗ diễn đạt của bản ngã. Lẽ ra Phật tánh là chủ nhân điều khiển, nhưng vì đã thành nô lệ cho tri kiến cá nhân và bị khao khát nhấn chìm trong mê, nên qua thể xác, bản ngã hình thành các khái niệm về sở hữu và quyền lợi, trái ngược với tính chất của Phật tánh. Chủ và tớ đã bị đảo ngược: bản ngã cầm lái, Phật tánh bị điều khiển.
• Quán chiếu: Trong một ngày, mình để ý xem bao nhiêu quyết định của mình xuất phát từ ý "cái này có lợi cho tôi không".
• Nguồn: Bản ngã là gì?

8. Tâm hồn bị bản ngã chi phối như thế nào, qua hình ảnh con ếch ngồi đáy giếng?

• Hướng dẫn: Thầy giảng tâm hồn rung động ra tình cảm và ý niệm, ý niệm gom lại thành tư tưởng trong phạm vi nhận thức của thể xác. Vì vậy tâm hồn bị chính những "nút thắt tư tưởng" trong tầm nhìn hẹp của thân xác chi phối và cũng nhỏ mọn theo. Như con ếch dưới đáy giếng nằng nặc khẳng định bầu trời chỉ bằng miệng giếng, tâm hồn bị nhốt trong thân người chỉ nhận thức cạn cợt về mình và vũ trụ.
• Quán chiếu: "Miệng giếng" của mình là gì — nghề nghiệp, gia đình, quê quán, hay một hệ niềm tin nào đó?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

9. Vì sao Thầy nói mỗi kiếp mang thân loài nào thì bị tư tưởng của loài ấy trói buộc?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: khi trong thân súc sanh thì nghĩ mình là súc sanh và chịu chi phối của tư tưởng ấy đến lúc chết; sang thân ngạ quỷ lại nghĩ mình là ngạ quỷ. Dù phước trổ sinh làm người hay trời thì vẫn bị tư tưởng và nhận định của thân trời, thân người trói buộc. Cứ xoay vòng hết thân này đến thân khác, hết tư tưởng này đến tư tưởng khác, vô lượng kiếp không tìm ra cách thoát. Thân người không tự động là tự do.
• Quán chiếu: Những điều mình coi là "đương nhiên của con người" — phải có, phải được, phải hơn — có phải cũng chỉ là tư tưởng của một thân loài?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

10. Khi tâm hồn nhỏ mọn thì điều gì xảy ra, và vì sao nó thành một vòng luẩn quẩn?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tâm hồn nhỏ mọn dễ bị những điều trái ý làm mất kiểm soát cảm xúc, trở thành nô lệ cho tham, sân, si, thù hận, kiêu mạn, đố kỵ, gọi là loạn tâm. Rồi chính tham sân si thù hận ấy lại thành nguồn năng lượng tiếp sức cho sợi dây trói của tư tưởng. Tư tưởng hẹp sinh phiền não, phiền não lại siết chặt tư tưởng, khiến tâm hồn rơi vào mê mờ và trôi lăn luân hồi.
• Quán chiếu: Mình hãy nhận ra một nỗi hận cũ: mỗi lần nhớ lại, nó làm quan điểm của mình về người kia rộng ra hay hẹp lại?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

11. Theo Thầy, tâm hồn tự cởi trói cho chính nó qua những bước nào?

• Hướng dẫn: Thầy nêu ba việc: học giải thoát tri kiến, tức thoát khỏi quan điểm cá nhân nhỏ hẹp, mở rộng đa góc nhìn; muốn vậy phải làm giảm sức mạnh sợi dây trói tư tưởng bằng cách làm giảm tham, sân, si, thù hận, kiêu mạn, đố kỵ (học thuộc bài Đạo Tỉnh Thức); rồi học quan điểm bình đẳng "sắc tức thị không" trên lý thuyết để khai thông tư tưởng. Khi dây trói lỏng dần mới học được đạo bình đẳng trên phương diện đức hạnh, bước vào Bồ Tát đạo, trải nhiều kiếp rồi mới vào đạo giải thoát. Con đường có thứ tự, không nhảy cóc.
• Quán chiếu: Trong ba việc ấy, việc nào mình đang bỏ qua hoặc làm qua loa nhất?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

12. Nghịch lý "không tin nhân quả thì không sống nổi, mà tin thì không giải thoát được" cho thấy điều gì về bản ngã thân xác?

• Hướng dẫn: Thầy hỏi: nếu vũ trụ là vọng tưởng, sao tôi không vọng tưởng để thắng mọi quy luật nhân quả? Vì chính tôi đã tin tuyệt đối vào quy luật vật lý, nhân quả, và "niềm tin của chính tôi đã nhốt tôi vào nó". Không tin thì không sống nổi vì đời sống hằng ngày chính là vật lý, nhân quả; tin thì bị chi phối nặng hơn khi bệnh tật, hiểm họa, cái chết đến. Thầy còn chỉ ra thân xác chứa những nút thắt gắn với vũ trụ, nên đây không phải chỗ tự ý phá bỏ mà phải đi đúng đường tu có Phật dẫn dắt.
• Quán chiếu: Mình có đang dùng chữ "tất cả là vọng tưởng" để coi nhẹ nhân quả trong việc làm hằng ngày không?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

13. Vì sao Thầy răn người học không ham thần thông, không tự luyện mở luân xa?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ rõ người ta tham cầu thần thông để phục vụ nhu cầu bản ngã. Luân xa liên quan đến quy luật vận hành của cả vũ trụ, mở ra mà không có Phật bảo hộ thì tà ma thâm nhập dẫn đến điên loạn; còn nếu nút thắt tâm hồn chưa mở, chưa có tâm bất loạn, tư tưởng chưa bình đẳng thì dù có chút khả năng đặc biệt cũng vẫn thuộc phạm vi của Ngũ ấm ma, vẫn sinh lão bệnh tử. Vì vậy Thầy dạy: xem trọng việc rèn tâm tỉnh thức và tích tập đức hạnh bình đẳng là trên hết.
• Quán chiếu: Khi học đạo, mình có ngầm mong một năng lực, một cảm giác lạ hay một sự "hơn người" nào không?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

14. Đã thấy sự chi phối của bản ngã phức tạp như vậy, người học nên bắt đầu tu từ đâu?

• Hướng dẫn: Thầy dạy chiến thắng chính mình là chiến thắng sự chi phối của bản ngã, và muốn thành đạo vô ngã thì phải hiểu rõ bản ngã trước. Về thực hành, năm bước trong bài Đạo Tỉnh Thức phải học thuộc làm căn bản; nếu ngay cả năm bước ấy cũng không thuộc nổi thì đó là dấu hiệu nghiệp vô minh sâu dày. Khi ấy phải năng thực hành các pháp phương tiện: lễ lạy sám hối, tụng kinh niệm Phật, bố thí cúng dàng, giữ giới thiền định, xin Chư Phật gia hộ cho chuyển nghiệp, trí thông.
• Quán chiếu: Mình đã thật sự thuộc và sống được bước nào trong những điều căn bản Thầy dạy, hay mới chỉ đọc qua?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã · Bản ngã là gì?

2. Kiến thức và trí tuệ giả

15. Vì sao Thầy nói từ lúc sinh ra, con người đã học cách che đậy sợ hãi?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: lúc mình cất tiếng khóc vì khổ, người thân tìm cách dỗ dành để mình thấy vui. Lớn lên, mọi điều học để sinh tồn lại thành "cái cũi nhốt các con trong đấy, nuôi dưỡng sự tự lừa dối". Cả kho kiến thức, kinh nghiệm mình tích góp phần lớn được dựng lên để bảo vệ mình khỏi nỗi sợ. Nhận ra điều này là bước đầu để thôi tự lừa.
• Quán chiếu: Một "kỹ năng sống" mà mình tự hào nhất — nó được sinh ra để đối mặt, hay để né tránh một nỗi sợ nào?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

16. Tiêu khiển, hưởng thụ, yêu đương có sai không? Nếu không thì sai nằm ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy nói rõ những hành động tiêu khiển hay hưởng thụ ấy "chẳng có gì sai trái cả", nhờ có nó mà cuộc sống hạnh phúc và đáng sống. Cái sai là làm nó vì sự che đậy: buồn chán thì tìm trò tiêu khiển để che, cô đơn thì tán tỉnh yêu đương, sợ hãi thì tìm cách chạy trốn. Làm vì che đậy sợ hãi là trò lừa đảo chính mình, và còn lừa mình thì mãi không tìm thấy tự do. Thầy gọi đó là mê lầm, là vô minh.
• Quán chiếu: Lần tới khi với tay lấy điện thoại hay tìm một thú vui, mình hãy dừng một nhịp và hỏi: mình đang tận hưởng, hay đang trốn một cảm giác?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

17. "Trí tuệ giả" là gì, và vì sao học càng nhiều lại có thể càng thành đạo đức giả?

• Hướng dẫn: Thầy định nghĩa trí tuệ giả là dùng mọi kiến thức học được để che đậy, nuôi dưỡng tâm hèn yếu bên trong. Khi kiến thức làm lớp áo giáp cho nỗi sợ và cái tôi, thì học càng nhiều, biết càng nhiều lại càng trở nên tiểu nhân và đạo đức giả. Đó chính là "sự nguy hiểm của kiến thức". Vấn đề không nằm ở lượng kiến thức mà ở chỗ kiến thức đang phục vụ điều gì.
• Quán chiếu: Mình có hay dùng một câu kinh, một lời pháp để thắng lý trong tranh cãi hay để khỏi phải nhìn vào lỗi của mình không?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

18. Vì sao Thầy khẳng định "kiến thức không phải là các con"?

• Hướng dẫn: Thầy đưa ra một thực tế đơn giản: chỉ cần một trận ốm nặng hoặc một vụ tai nạn là có thể mất sạch ý thức, quên cả tên mình. Thứ có thể mất đi trong chốc lát như thế thì không thể là mình. Nếu đồng hóa mình với kiến thức, mình sẽ bảo vệ nó như bảo vệ mạng sống, và từ đó sinh ra tranh hơn thua. Kiến thức chỉ là thứ mình dùng, không phải thứ mình là.
• Quán chiếu: Khi ai đó bác bỏ hiểu biết của mình, mình thấy như bị tấn công vào chính con người mình không? Vì sao?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

19. Kiến thức, kể cả kiến thức từ các vị Phật, rốt cuộc dùng để làm gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy kiến thức, kể cả từ những vị Phật giác ngộ, chỉ để giải tỏa nghi hoặc, để rồi nhận ra "việc lớn nhất cuộc đời là ngưng lừa dối chính mình", luyện thành bản lĩnh chân thật đối mặt mọi khổ và hạnh phúc, thanh thản trong mọi nghịch cảnh. Trí tuệ học được là để phá bỏ nghi hoặc, băn khoăn, nhờ đó người học tự giác điều phục chứ không phải điều phục vì bị ai bắt ép, và để tăng trưởng nội lực, định lực trong thiền. Khi ấy vòng sinh tử đang nhấn chìm mình trở thành vòng bất tử để mình tự do đến đi.
• Quán chiếu: Điều mình học được về đạo trong tuần qua đã giúp mình đối mặt chân thật với chuyện gì cụ thể chưa?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức · Xả Ly Trí Tuệ

20. Trí tuệ thật khác trí tuệ giả ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy trí tuệ thật chính là sự xả ly trí tuệ giả, vì đã nhận ra trí tuệ giả giam hãm, nuôi dưỡng bản ngã và lừa dối. Xả đi để đi vào đức hạnh của điều phục, thực hành Như Lai thiền và quán tâm để chiến thắng chính mình. Khi ấy nội lực, định lực tự nhiên sinh ra từ bản lĩnh luyện tập, và "chính nó là trí tuệ thật". Trí tuệ thật vì thế không đo bằng lời nói mà đo bằng định lực và khả năng điều phục.
• Quán chiếu: Nếu đo trí tuệ của mình bằng định lực khi gặp chuyện trái ý chứ không bằng số bài đã đọc, mình đang ở đâu?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

21. Vì sao Thầy nói không điều phục được mình thì thế giới là ảo tưởng, còn điều phục được thì "ảo tưởng cũng chính là sự thật"?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích: khi không điều phục được mình, mình chẳng biết mình là ai, đối với vũ trụ cũng chẳng biết gì, là nô lệ của luân hồi và của bản ngã. Do chẳng biết gì và không kiểm soát được nên toàn bộ thế giới là ảo tưởng. Khi điều phục được, chiến thắng chính mình, người học có tự do và "thấy toàn bộ vũ trụ là sự thật", thấy ảo tưởng cũng là sự thật. Như vậy cái thấy chân thật không đến từ suy luận mà đến từ bản lĩnh làm chủ.
• Quán chiếu: Ở lĩnh vực nào trong đời mình đã làm chủ được (một thói quen, một nỗi sợ), mình có thấy nó bớt "đáng sợ, mờ mịt" hơn trước không?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

22. Vì sao Thầy gọi kiến thức là "con dao hai lưỡi", và khi nào nó thành bước đệm?

• Hướng dẫn: Một lưỡi của kiến thức là giải tỏa nghi hoặc, soi đường cho sự điều phục; lưỡi kia là nuôi dưỡng bản ngã, che đậy tâm hèn yếu. Thầy dạy "kiến thức chỉ là bước đệm để tiến tới tự tại", tức nó có giá trị khi được dùng để bước qua, không phải để ở lại và ôm giữ. Kiến thức thành bước đệm khi đi kèm thực hành điều phục; nó thành lưỡi dao quay lại khi chỉ để hơn người. Thầy cũng nói "ai cũng có thể" đi con đường này.
• Quán chiếu: Với một điều mình đã hiểu về đạo, mình đang "bước qua" nó bằng thực hành, hay đang "đứng trên" nó để nhìn xuống người khác?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

23. "Cực đoan trí tuệ" là gì, và vì sao người rất uyên bác vẫn có thể là con ếch đáy giếng?

• Hướng dẫn: Thầy dạy nếu lạc vào tranh luận đúng sai hơn thua khi chưa là chủ nhân của bản ngã, thì mình đã tự nhốt mình vào kiến thức cá nhân. Khi ấy, dù kiến thức sâu rộng, cao siêu đến đâu, mình cũng chỉ là "kẻ cực đoan trí tuệ", là con ếch ngồi đáy giếng. Trí tuệ bị biến thành công cụ để nhốt mình rồi phỉ báng những quan điểm khác. Độ rộng của giếng không làm nó thôi là giếng.
• Quán chiếu: Có quan điểm tôn giáo hay tu tập nào mình vội bác bỏ mà chưa từng thật lòng tìm hiểu không?
• Nguồn: Xả Ly Trí Tuệ

24. Khi tranh luận hơn thua, dù về Phật pháp, người học đánh mất điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: người tranh hơn thua đánh mất "sự đồng thuận vô ngã với tất cả thế gian". Mình không thấy mình vô ngã và không thấy các pháp vô ngã, vì bản ngã đang trói buộc. Cái được là một chút thắng lý; cái mất là cả sự rộng mở của tâm. Nên trí tuệ đúng nghĩa phải làm mình mềm lại với thế gian chứ không cứng thêm.
• Quán chiếu: Lần tới muốn lên tiếng phản bác, mình hãy tự hỏi: nếu mình thắng cuộc tranh luận này, bản ngã hay sự thật được lợi?
• Nguồn: Xả Ly Trí Tuệ

25. "Ta sống trong sự liên quan mà ta lại chẳng liên quan đến bất cứ điều gì" — vì sao nghe phi lý mà Thầy gọi là chân lý?

• Hướng dẫn: Thầy dạy vô ngã là thấy mọi sự liên quan, mọi mối ràng buộc của nhân duyên, mà ta thì lại chẳng có sự ràng buộc nào, dù đang rất liên quan. Câu ấy "nghe rất hợp lý mà lại quá phi lý", và Thầy nói đó là chân lý. Có người chỉ thích sự hợp lý mà phỉ báng sự phi lý; mang tâm chối bỏ như thế thì mãi chìm đắm vào đối cực lừa đảo. Vì vậy Thầy dạy chấp nhận hết, không đem khuôn logic nhỏ hẹp của mình ra loại trừ điều vượt quá nó.
• Quán chiếu: Khi gặp một lời dạy nghe "vô lý", phản ứng đầu tiên của mình là tìm hiểu hay gạt đi?
• Nguồn: Xả Ly Trí Tuệ

26. Thầy nói muốn sống hưởng thụ mà vẫn được phước, không bị luân hồi nhấn chìm thì phải làm gì trước đã?

• Hướng dẫn: Thầy dạy phải điều phục để chiến thắng sự chi phối của bản ngã trước đã, và Thầy tạm gọi mức ấy là A-la-hán. Như vậy Thầy không cấm hưởng thụ, nhưng đặt điều kiện: hưởng thụ khi đã làm chủ khác hẳn hưởng thụ khi còn làm nô lệ. Người chưa điều phục mà học đòi hưởng thụ "tự do" thì chỉ đang bị bản ngã và luân hồi nhấn chìm. Thứ tự là điều phục trước, tự tại sau.
• Quán chiếu: Trong những thú vui của mình, cái nào mình có thể dừng lại bất cứ lúc nào, và cái nào đang điều khiển mình?
• Nguồn: Sự nguy hiểm của kiến thức

3. Sự ích kỷ vi tế

27. Vì sao Thầy dạy đừng nghĩ trên đời sẽ có ai đó phải chịu trách nhiệm chăm lo cho cuộc đời mình?

• Hướng dẫn: Thầy nói điều này đúng cả khi cha mẹ, vợ chồng, con cái đang làm như vậy, cả khi đó là nghĩa vụ xã hội hay lời hứa. Thầy đã chứng kiến vô số người "phát rồ lên vì không nhận được sự quan tâm của người khác" và gọi họ là nô lệ của lòng ích kỷ. Lý do là: người đối diện một mình với cái chết là chính mình. Đòi hỏi người khác phải lo cho mình là trao chìa khóa hạnh phúc của mình vào tay người khác.
• Quán chiếu: Có ai mà mình đang âm thầm trách vì "không quan tâm mình đủ"? Nếu buông đòi hỏi ấy, mình còn lại gì?
• Nguồn: Sự ích kỷ

28. "Sống như đã chết" nghĩa là gì, và vì sao Thầy gọi đó là tự do?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra người sắp chết phải giao di chúc, phải học cho đi tất cả dù miễn cưỡng; còn người đã chết thì chẳng sở hữu gì. Sống như đã chết là sống mà chẳng sinh tâm sở hữu điều gì, dù hoàn cảnh cho thấy mình đang có thân xác, nhà cửa, người yêu. Không nô lệ cho ý niệm "đây là của ta" thì đó là hạnh phúc vô ngã. Với người đã chết, cái tên, danh dự, tri thức cũng chỉ là huyễn. Đây không phải sống buông xuôi mà là vẫn sống đầy đủ nhưng không bị cái "của ta" trói.
• Quán chiếu: Hãy tưởng tượng mình đang viết di chúc hôm nay: thứ gì mình thấy khó giao nhất? Đó là chỗ mình đang bị trói.
• Nguồn: Sự ích kỷ

29. Vì sao Thầy nói tâm sở hữu biến hạnh phúc thành "nỗi sợ bị mất"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy sự ích kỷ khiến mình cho rằng hạnh phúc và tự do phải thể hiện được tính sở hữu. Nhưng chính tâm sở hữu lại cướp mất tự do: có được thứ gì là bắt đầu lo giữ, và niềm vui có được lẫn vào nỗi sợ mất. Càng ôm chặt, nỗi sợ càng lớn. Vì thế hạnh phúc dựa trên sở hữu luôn mang sẵn hạt giống của khổ.
• Quán chiếu: Thứ mình quý nhất lúc này, mình có lúc nào nghĩ đến nó mà không kèm một chút lo lắng không?
• Nguồn: Sự ích kỷ

30. Làm sao vẫn sở hữu mà vẫn thấy tự do (vô sở đắc)?

• Hướng dẫn: Thầy dạy phải nhận ra sở hữu chỉ là hình tướng biến hóa của ý niệm và nhân duyên, chính là sự biến đổi bất tận, và sở hữu là thuộc về tất cả. Tất cả phụ thuộc nhau nên chuyển hóa nhau, biến đổi nhau; vì vậy "sở hữu là tính chất móc nối của nhân duyên luôn biến đổi sẵn trong nhau". Thấy như vậy thì mình vẫn dùng, vẫn giữ gìn, nhưng không còn chỗ níu giữ hay đòi hỏi. Thầy dạy phải tự cảnh tỉnh: ta không sở hữu gì cả, sự sở hữu là thuộc về tất cả, và chính vì không sinh tâm sở hữu nên ta mới tự do.
• Quán chiếu: Chọn một đồ vật mình dùng hằng ngày, thử lần theo xem bao nhiêu người, bao nhiêu nhân duyên đã góp vào để nó có mặt trong tay mình.
• Nguồn: Sự ích kỷ

31. Vì sao việc "tỏ ra sở hữu thêm" lại làm tâm hồn Phật tánh bị thu nhỏ?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: sở hữu vốn đã sẵn trong nhân duyên, nên mình không cần tỏ ra sở hữu thêm. Việc tỏ ra sở hữu thêm chính là không chấp nhận tính chất biến đổi sẵn có trong tất cả. Khi ấy tâm hồn Phật tánh bị thu nhỏ lại trong ý niệm ích kỷ, không còn hiển lộ tính bao trùm tự nhiên, nên mất tự do. Chấp nhận sở hữu là bản chất sinh diệt, không chỗ níu giữ hay đòi hỏi, là khách quan được với mọi sự phụ thuộc trên thế gian.
• Quán chiếu: Mình có hay nhấn mạnh "của tôi", "người của tôi", "ý của tôi" trong lời nói không? Thử một ngày bớt những chữ ấy.
• Nguồn: Sự ích kỷ

32. Theo Thầy, người thân, người yêu và muôn loài hiện diện trong đời mình để làm gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy hãy đừng đòi hỏi ai phải quan tâm mình, vì sự thật chỉ chính mình mới quan tâm được mình. Sự hiện diện của người thân, người yêu và muôn loài là để mình cảm nhận lòng biết ơn và học cách cho đi trong mọi hoàn cảnh, mọi nghịch cảnh mà không mong nhận lại. "Vì nếu ta có được điều gì thì chắc chắn thứ ấy là của tất cả." Như vậy các mối quan hệ không phải chỗ để đòi, mà là chỗ để học biết ơn và cho đi.
• Quán chiếu: Hôm nay mình có thể cho một người thân điều gì mà hoàn toàn không chờ một lời cảm ơn?
• Nguồn: Sự ích kỷ

33. "Tôi làm tất cả vì người thân, còn làm thiện nguyện, vậy tôi ích kỷ chỗ nào?" — Thầy trả lời thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy người không bị ích kỷ chi phối sẽ không bị chữ "vì" cai trị như thế. Khi nói mình "vì" ai đó, cái "vì" ấy thường phục vụ cho ý nghĩa, mục đích và cảm xúc sống cá nhân của chính mình. Thầy nói sự ích kỷ mà Thầy nhắc đến không đơn giản như mình tưởng: mình biết danh từ đó nhưng không thấy cách nó đày đọa và biến mình thành nô lệ mù quáng. Vì bị ích kỷ chi phối nên không thấy ra Phật tánh bao trùm tất cả.
• Quán chiếu: Trong những việc mình làm "vì người khác", việc nào mình sẽ bỏ ngay nếu không ai biết đến hay ghi nhận?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

34. Thước đo nào giúp mình biết mình đang bị ích kỷ chi phối nặng hay nhẹ?

• Hướng dẫn: Thầy nói bản chất sự ích kỷ luôn có đó, vấn đề là mình có bị nó chi phối hay không. Thước đo là khi những điều mình "vì" không được thỏa mãn thì thái độ và tư tưởng ra sao: có đau khổ, có tham sân si thù hận không? Thầy nêu ví dụ quan tâm vợ mà vợ ngoại tình, lo cho chồng mà chồng bội bạc, thương con mà con bất hiếu, hay đang dư dả mà gặp chia ly, phá sản. Nếu không bình thản được thì mình đang là nô lệ.
• Quán chiếu: Nhớ lại một lần mình "làm ơn mắc oán": cảm giác lúc ấy nói gì về điều mình thật sự mong nhận?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

35. Tư tưởng ích kỷ nhỏ hẹp bắt nguồn từ cái nhìn nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đó là khi chỉ nhìn đời bằng con mắt thịt: cho rằng ta chỉ là một sinh vật, một giống loài trên hành tinh, tồn tại tách biệt với loài khác và với vũ trụ. Vì thấy mình độc lập, tách biệt nên thấy rõ quyền lợi cá nhân và chiến đấu để bảo vệ, phát triển nó. Từ tư tưởng tách biệt ấy mình chối bỏ sự thật là tất cả, và "sự thật" bị thu nhỏ thành quyền lợi cá nhân. Ích kỷ vì thế trước hết là một cái thấy sai, rồi mới thành hành vi.
• Quán chiếu: Hôm nay khi ăn một bữa cơm, mình thử thấy mình đang nối với đất, nước, người trồng, người nấu — rồi hỏi: "quyền lợi riêng" của mình thật sự bắt đầu và kết thúc ở đâu?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

36. Vì sao Thầy gọi ích kỷ chính là nghiệp?

• Hướng dẫn: Thầy định nghĩa nghiệp là "sự trói buộc của tư tưởng", và tư tưởng quyết định mọi tác ý của mình. Tư tưởng ích kỷ nhỏ hẹp chính là tri kiến cá nhân trói buộc, nên nó là nghiệp. Mỗi lần ích kỷ không được thỏa mãn, mình lại tích thêm "khối tài sản tham sân si thù hận", và Thầy nói mình sẽ phải tiêu khối tài sản ấy cùng tiếng gào thét khổ đau trong vô lượng kiếp. Sự thật là Tánh Không, là tất cả, là tự do, bao trùm; còn bị ích kỷ chi phối thì không thể thấy ra.
• Quán chiếu: Có một nỗi bực bội nào mình đang "tích trữ" từ ngày này qua ngày khác vì một kỳ vọng không được đáp ứng không?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

37. Vòng "tập quán nghiệp" của sự ích kỷ vận hành như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy mô tả: tư tưởng ích kỷ dựa trên sự thỏa mãn cá nhân; khi không thỏa mãn thì sinh đau khổ; khổ lại thổi bùng tham sân si thù hận; tham sân si thù hận cùng tư tưởng nhỏ hẹp lại tiếp sức cho tác ý và hành động. Cứ thế tạo thành vòng tuần hoàn của nghiệp mà Thầy gọi là tập quán nghiệp. Thầy nhấn mạnh mình không bị ai nhốt, mà "đang tự nhốt mình trong vòng tuần hoàn ấy". Thấy được vòng là thấy được chỗ có thể cắt.
• Quán chiếu: Hãy vẽ lại vòng ấy cho một chuyện cụ thể tuần này: mình muốn gì, không được gì, khổ ra sao, đã phản ứng thế nào, và phản ứng ấy sinh ra chuyện gì tiếp theo?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

38. Ai là người trao sức mạnh cho tư tưởng ích kỷ?

• Hướng dẫn: Thầy giảng một ý niệm tự nhiên sẽ tự sinh diệt, không trói buộc ai; chỉ khi bị mong cầu, khao khát, niềm tin, tham sân si tác động thì nó mới mang sức mạnh, và khao khát càng mạnh thì ý niệm càng mạnh. Vậy ai trao sức mạnh ấy? "Chính là các con." Thế nên làm chủ nhân hay nô lệ là do chính mình. Nếu trao niềm tin, khao khát cho tư tưởng ích kỷ thì nó sẽ thành chủ nhân của mình, vì nó không để toàn bộ sự thật sẵn có hiển lộ.
• Quán chiếu: Khi một ý nghĩ ghen tị hay tủi thân khởi lên, mình hãy để ý khoảnh khắc mình "tin nó" và bắt đầu nuôi nó.
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

39. Làm thế nào để "tịch thu sức mạnh" của tư tưởng ích kỷ?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ hai việc. Một là nhận diện thế nào là suy nghĩ ích kỷ và không trao cho nó sự tin tưởng, mong muốn, khao khát nào, nó sẽ tự sinh tự diệt; làm được thế sẽ thành tựu Đại định – Chánh định của đạo Phật. Hai là trao niềm tin, sức mạnh cho những suy nghĩ vì lợi ích chung và liên quan đến Chư Phật, Bồ Tát, vì mọi sức mạnh trao cho ý niệm ấy đều là nhân tiến tới tự do như Phật. Không phải đè nén ý nghĩ, mà là rút năng lượng khỏi nó và chuyển năng lượng sang hướng khác.
• Quán chiếu: Hôm nay mỗi khi nhận ra một ý nghĩ ích kỷ, mình thử không cãi với nó, chỉ không tiếp sức cho nó, rồi hướng tâm về một ý nghĩ vì người khác hoặc về danh hiệu Phật.
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

40. Vì sao hiểu đúng rồi mà vẫn không làm được, và Thầy chỉ lối ra nào?

• Hướng dẫn: Thầy biết phần lớn người học sau khi hiểu đúng vẫn không làm được, vì thói quen chạy theo tập quán nghiệp. Muốn chiến thắng chính mình thì trước hết phải chiến thắng thói quen: thói quen của mình là thói quen chúng sanh, của tư tưởng ích kỷ; còn thói quen của Phật, Bồ Tát là Đại bi, Đại trí, Đại dũng và Vô trụ. Muốn thắng thói quen phải có kỷ luật, tức Giới. Thầy chỉ yêu cầu giữ một giới Chánh niệm: ghi nhớ mọi lời dạy để tư tưởng thông tỏ, định lực tăng và vượt qua sự chi phối.
• Quán chiếu: Có lời dạy nào mình "biết" rất rõ mà hôm qua vẫn làm ngược lại? Mình có thể đặt kỷ luật nhỏ nào để nhớ nó đúng lúc?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

41. Khi bị đổ oan, "thói quen không phản kháng" được luyện như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy khi nghịch cảnh xảy đến, phải ngay lập tức chánh niệm vào Phật tánh, vào lời pháp: "Tánh Không = Không cấu tạo nhưng vẫn tồn tại = Bao trùm = Bất tử = Không sở hữu nắm bắt = Không ích kỷ, không tham sân si". Tiếp theo là nhận toàn bộ phần thiệt về mình, tuyệt đối không phản kháng, vì phản kháng là rơi lại vào vòng chi phối. Thầy nhấn mạnh sự không phản kháng này đến từ sự thông tỏ bình đẳng của Tánh Không, không phải từ sự chịu đựng, đè nén.
• Quán chiếu: Lần tới bị hiểu lầm, trước khi giải thích, mình hãy thở một hơi và nhớ câu "không cấu tạo nhưng vẫn tồn tại": điều gì trong mình thật sự bị tổn hại?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

42. Khi người ngoài cho rằng mình "ngu", "thiệt thòi" vì không tranh giành, mình nên hiểu thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói trước người ngoài sẽ không hiểu và bảo "sao các ông các bà ngu thế". Nhưng người thông tỏ biết mình đang luyện để làm chủ nhân chiến thắng thói quen ích kỷ; thắng được nó là vô lượng kiếp tự do, còn chạy theo thói quen để lãi chút quyền lợi, dù hàng tỉ tỉ, là tiếp tục làm nô lệ khổ đau. Thầy dẫn tiền kiếp của Phật Thầy Địa Tạng bị vu oan vào tù mà không một lời phản kháng, vẫn thong dong tự tại cả khi được thả; và tiền kiếp Đức Thích Ca làm Tiên nhẫn nhục bị vua Ca Lợi cắt xẻo mà không oán hận, còn phát tâm Đại bi.
• Quán chiếu: Có cuộc giành phần nào mình đang theo đuổi mà nếu buông, cái mất chỉ là một chút thể diện?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

43. "Thấy bình đẳng nên không bị đúng – sai chi phối" khác với "bình đẳng nên không cần biết đúng – sai" ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy lấy ví dụ thứ con người khẳng định là không ăn được thì loài giòi bọ lại ăn: vậy ai đúng? Bị đối cực đúng – sai chi phối là không thấy bình đẳng của các pháp. Nhưng Thầy nói rõ: Thầy biết rõ đúng – sai, thiện – ác, chánh – tà mà không bị chúng chi phối vì đã thấy bình đẳng, "chứ không phải là Ta bình đẳng nên Ta không còn quan tâm hay biết gì về đúng – sai nữa". Hiểu sai thành "không cần phân biệt" lại dẫn vào thói quen tranh đấu và vòng xoáy ích kỷ mới.
• Quán chiếu: Mình có đang dùng chữ "bình đẳng" để né tránh việc phải nhận định rõ ràng và chịu trách nhiệm về một việc sai không?
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

44. "Chấp mà không trụ" dưới cái nhìn của pháp hành nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy Phật chấp mà không trụ (chấp + không trụ = Vô trụ), còn chúng sanh thì chấp và luôn trụ. Chấp là chấp nhận tất cả và thấy các pháp bình đẳng không tách rời: nhìn chiếc lá, hạt bụi hay một ý niệm đều thấy sự vận hành của toàn vũ trụ, không thể nói cái nào hơn cái nào. Không trụ, dưới cái nhìn pháp hành, chính là không phản kháng, và không phản kháng sinh ra "Đại định của tự do", vượt khỏi chi phối của tư tưởng. Đây là thói quen mới thay cho thói quen chấp trụ từ vô lượng kiếp.
• Quán chiếu: Hôm nay mình hãy chọn một việc trái ý nhỏ và luyện trọn vẹn: vẫn nhận biết, vẫn làm việc cần làm, nhưng không phản kháng trong tâm.
• Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

4. Sợ hãi và sự che đậy

45. Theo Thầy, tình yêu như thế nào mới là tình thương chân thật?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tình yêu mình nói đến, nếu nó không phải là món tình cảm dùng để che đậy mọi sợ hãi trong mình — che đậy nỗi cô đơn, nỗi sợ chết, nỗi sợ chia ly — thì nó là tình thương chân thật. Như vậy thước đo không nằm ở độ nồng nàn mà ở chỗ tình cảm ấy có đang làm tấm màn cho nỗi sợ hay không. Tình thương chân thật không cần người kia để lấp một khoảng trống sợ hãi trong mình.
• Quán chiếu: Nếu người mình thương biến mất khỏi đời mình, nỗi sợ đầu tiên hiện lên là gì? Nỗi sợ ấy có đang lẫn vào tình thương của mình không?
• Nguồn: Tình thương chân thật

46. Vì sao Thầy nói "không có sợ hãi – không có kẻ thù", và chuỗi ấy dẫn tới đâu?

• Hướng dẫn: Thầy nêu một chuỗi: không có sợ hãi thì không có kẻ thù; không có kẻ thù thì không có tổn thương; không có tổn thương thì không còn đau khổ; không còn đau khổ thì hạnh phúc là mãi mãi. Kẻ thù chỉ xuất hiện khi mình có điều gì sợ mất, sợ bị xâm phạm. Vì vậy gốc của khổ trong quan hệ không nằm ở người kia mà ở nỗi sợ của mình.
• Quán chiếu: Người mình đang thấy khó chịu nhất — họ đang đe dọa điều gì mà mình sợ mất?
• Nguồn: Tình thương chân thật

47. "Nhân danh tình yêu để bảo vệ sự hèn yếu" nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra mình không làm được tình thương chân thật, mà nhân danh tình yêu để bảo vệ sự hèn yếu bên trong, và điều đó khiến mình trôi lăn vô lượng kiếp không được sống theo ý muốn. Thầy dạy hãy chân thật nhìn vào chính mình xem có đang che đậy nỗi sợ nào không. Nếu còn dù chỉ một nỗi sợ nhỏ nhất, việc đầu tiên là học lấy "một lẽ sống thông suốt mọi tư tưởng". Tức là không đi sửa người kia, mà đi học lại cái thấy của chính mình.
• Quán chiếu: Có một mối quan hệ nào mình đang níu giữ chủ yếu vì sợ một mình không? Mình hãy gọi tên nỗi sợ ấy một cách thành thật.
• Nguồn: Tình thương chân thật

48. Theo Thầy, sợ hãi từ đâu mà có?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích: chạy trốn là sợ hãi, và sợ hãi đến từ việc cho rằng mình là thân xác này, mọi khao khát, ý tưởng đều chính thật là mình. Từ đó phát sinh mong cầu sở hữu: "cái này là của ta, cái kia là của ta, ta phải có được nó". Trong khi thân xác không chính thật là mình: "thân xác chết mà các con vẫn không chết". Vì nhận định thiển cận rằng thân xác có cấu tạo là Ta mà mình đã tự lừa dối và trói buộc mình vào nó vô lượng kiếp.
• Quán chiếu: Chọn một nỗi sợ cụ thể của mình, lần ngược lại xem nó bám vào ý "tôi là thân này" hay "cái này là của tôi" ở chỗ nào.
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

49. Vì sao Thầy nói một sự chạy trốn dù nhỏ bằng con kiến cũng là biểu hiện của tâm hèn yếu?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đạo Phật không dạy chạy trốn mà dạy đối mặt. Bất cứ sự chạy trốn nào, dù nhỏ bằng con kiến, cũng là biểu hiện của việc che đậy tâm hèn yếu, là nguyên nhân của việc sống nô lệ và bị luân hồi. Những cuộc trốn nhỏ hằng ngày — né một cuộc nói chuyện, lảng một cảm xúc, đổ lỗi một chút — tích lại thành thói quen sống bằng sợ hãi. Vì vậy người học phải tinh tế nhận ra cả những lần trốn rất nhỏ.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã né tránh điều gì, dù rất nhỏ? Mình có thể đối diện nó ngay trong ngày mai không?
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

50. Hạnh phúc giả và hạnh phúc thật khác nhau ở đâu, và nỗi sợ nằm ở phía nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy hạnh phúc giả là khi điều kiện thuận lợi, mong muốn được thỏa mãn thì thấy hạnh phúc, nhưng nghịch cảnh đến thì mất sạch và thay bằng đau khổ tột độ. Hạnh phúc chân thật là khi nghịch cảnh đến — người thân mất, bệnh nặng — mà vẫn thấy sự an bình bên trong. Sợ hãi và đau khổ tột độ đến từ suy nghĩ sai lệch "ta là thân xác này, ta phải tìm mọi cách lấp đầy sự cô đơn và chạy trốn cái chết". Hạnh phúc giả dựa trên điều kiện nên luôn đi kèm nỗi sợ điều kiện mất đi.
• Quán chiếu: Hạnh phúc hiện tại của mình dựa trên những điều kiện nào? Nếu mất một trong số đó, điều gì trong mình còn lại?
• Nguồn: Hạnh Phúc Thật, Hạnh Phúc Giả

51. Khi cảm thấy cô đơn, người học có thể nhớ lời Thầy như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra con người lấy thân xác nhỏ bé làm điểm tựa để toan tính, nên luôn thấy mình lẻ loi và phải tìm cách lấp đầy cô đơn. Nhưng thân xác không phải là mình, và Thầy dạy hãy nhận ra "các con chưa bao giờ cô đơn", vì tâm hồn không chết cùng thân xác và chính nó đã tạo ra vũ trụ. Cô đơn là cảm giác của cái tôi tách biệt; khi thấy mình liên quan với tất cả thì nỗi cô đơn mất chỗ bám. Để có hạnh phúc thật, trước hết phải hiểu đúng chân lý và tự uốn nắn mình sống đúng với nó.
• Quán chiếu: Lần tới cô đơn, thay vì lập tức tìm người hay tìm việc để lấp, mình thử ngồi yên với nó vài phút và hỏi: "ai" đang thấy cô đơn?
• Nguồn: Hạnh Phúc Thật, Hạnh Phúc Giả

52. Thầy giải thích việc không nhớ kiếp trước liên quan đến nỗi sợ ra sao, và "chiến thắng sợ hãi" thật sự là gì?

• Hướng dẫn: Thầy giả sử kiếp trước mình là con nai bị bầy chó hoang xé xác: trong nỗi đau và sợ tột độ ấy, mình chắc chắn muốn quên thật nhanh. Vô lượng kiếp khổ đau như thế là "do chính các con muốn quên", và không nhớ được là vì bị chính nỗi sợ mình tạo ra bao trùm. Ai chiến thắng mọi nỗi sợ thì xứng đáng nhớ được vô lượng kiếp. Nhưng chiến thắng sợ hãi không phải là tỏ ra liều lĩnh trong một giai đoạn, mà là sự chiến thắng thông tỏ của trí tuệ, thắng bằng thấu hiểu và thấy rõ trọn vẹn sự thật.
• Quán chiếu: Có lần nào mình tưởng mình "dũng cảm" nhưng thật ra chỉ là liều, hay là giận? Hai điều ấy khác sự thông tỏ ở chỗ nào?
• Nguồn: Chết Không Phải Là Hết

53. Vì sao thái độ điềm tĩnh, không sợ hãi không được là sự "cố tỏ ra"?

• Hướng dẫn: Thầy lưu ý rõ: thái độ điềm tĩnh và không sợ hãi phải phát sanh từ chánh niệm "sắc tức thị không", chứ không phải cố tỏ ra điềm tĩnh hay không sợ hãi. Cố tỏ ra là một lớp che đậy mới, bên trong nỗi sợ vẫn nguyên vẹn. Còn khi thật thấy mọi cái thấy của mình chỉ là nhất thời, chẳng có gì chắc chắn để phải bảo vệ, thì sự điềm tĩnh tự đến. Thầy nhấn mạnh việc này "phải luyện".
• Quán chiếu: Lần gần nhất mình giữ vẻ bình tĩnh bên ngoài, bên trong mình thật sự thế nào? Mình đã soi được gốc nỗi sợ hay chỉ nén nó xuống?
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

54. Khi nghĩ đến ngày người thân ra đi, nỗi sợ trong mình đang bảo vệ điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ rõ nỗi sợ chia ly, sợ chết là một trong những nỗi sợ mà tình yêu thường dùng để che đậy. Hạnh phúc chân thật theo Thầy là khi "người thân lăn ra chết" mà mình vẫn thấy sự an bình bên trong. Điều đó không có nghĩa là không thương hay không đau, mà là tình thương không bị nỗi sợ mất trói buộc. Nỗi sợ ấy thường đang bảo vệ cái "của ta" và điểm tựa quen thuộc của cái tôi, hơn là bảo vệ chính người mình thương.
• Quán chiếu: Hôm nay mình hãy nói hoặc làm cho người thân một điều thương yêu mà không mang theo ý "sợ mất", chỉ vì thương.
• Nguồn: Tình thương chân thật · Hạnh Phúc Thật, Hạnh Phúc Giả

5. Ngưng lừa dối chính mình – đối mặt chân thật

55. Vì sao Thầy gọi sự đối mặt thông thường trong cuộc đời là "đối mặt giả dối"?

• Hướng dẫn: Thầy nhận thấy ngay từ đầu mình đã tự lừa dối và nhốt mình vào bản ngã, tức cái tôi, cái ta không trọn vẹn. Nên sự đối mặt trong cuộc đời là dùng bản ngã để đối mặt với bản ngã, "nghĩa là dùng tưởng để đối mặt với tưởng". Mà bản ngã thì không chân thật, cho nên mọi sự đối mặt ấy Thầy gọi là đối mặt giả dối, "giả dối bẩm sinh". Hễ điều gì động chạm đến quyền lợi, đến thứ mình sở hữu là tham sân si bùng phát ngay.
• Quán chiếu: Trong một va chạm gần đây, "cái tôi" nào của mình đã đứng ra đối mặt: cái tôi bị coi thường, cái tôi bị thiệt, hay cái tôi phải đúng?
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

56. Đối mặt bằng "tính chất Như Lai" là thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đối mặt chân thật là không còn dùng bản ngã, mà đối mặt bằng tính chất bất tử của Như Lai. Như Lai không có cấu tạo nhưng vẫn tồn tại; cho nên Như Lai bất tử, không sở hữu, không nắm bắt, không chạy trốn bất cứ điều gì, và không điều gì làm tổn hại được Như Lai. Biết dùng tính chất ấy để đối mặt thì tự nhiên thắng được mọi toan tính, dụ dỗ của bản ngã. Thầy nói: nếu đối mặt bằng tính chất Như Lai thì ngay thời điểm đối mặt ấy mình là Như Lai.
• Quán chiếu: Trước một cuộc gặp khó khăn sắp tới, mình hãy nhắc thầm "không có cấu tạo nhưng vẫn tồn tại — không gì tổn hại được" và để ý tâm mình thay đổi thế nào.
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

57. "Không chấp nhận cũng không chối bỏ" và "liên quan tuyệt đối mà khách quan tuyệt đối" nghĩa là gì trong đối mặt?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đối mặt với tất cả mà không có sự phân chia nào, không chấp nhận cũng không chối bỏ. Như Lai sống liên quan tuyệt đối với tất cả, nhưng lại khách quan tuyệt đối với tất cả. Liên quan nên không thờ ơ, không trốn; khách quan nên không bị cuốn theo, không bị dính. Hai mặt ấy cùng lúc mới là đối mặt chân thật, thiếu một mặt thì hoặc thành lạnh lùng, hoặc thành bi lụy.
• Quán chiếu: Với một người thân đang gặp khó, mình đang nghiêng về phía "dính vào quá mức" hay "đứng ngoài lạnh nhạt"?
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

58. Về phần thực hành, đối mặt chân thật đòi hỏi người học sống và làm việc ra sao?

• Hướng dẫn: Thầy dạy vẫn sống và làm việc bình thường, nhưng không trụ vào bất cứ nguyên nhân, kết quả nào, không gây dựng những thói quen toan tính, đi tìm nguyên nhân, kết quả nữa. Thầy nhấn mạnh đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng để thoát khỏi sự chi phối của tri kiến cá nhân vào mọi ý niệm danh tướng thế gian và thân xác, Phật giáo gọi là Giải thoát tri kiến. Không trụ không có nghĩa là bỏ bổn phận; việc vẫn làm đầy đủ, chỉ là tâm không bị buộc vào được – mất.
• Quán chiếu: Trong công việc hôm nay, mình để ý bao nhiêu lần tâm mình chạy trước đến "kết quả sẽ thế nào cho mình" thay vì ở trọn trong việc đang làm.
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

59. Khi mất tất cả, người đối mặt bằng bản ngã và người đối mặt bằng tính chất Như Lai khác nhau thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy nếu còn nghĩ mình là bản ngã thì không có sự đối mặt nào là chân thật; gặp nghịch cảnh sẽ "hiện nguyên hình là những con quỷ tham, sân, si" và chết trong sợ hãi, bị tham sân si điều khiển như con rối. Còn đối mặt bằng tính chất không cấu tạo của Như Lai thì thấy hạnh phúc trong mọi nghịch cảnh, kể cả khi không còn gì cả; khổ đau, chết chóc chẳng làm gì được. Chọn làm con rối hay làm chủ nhân là do chính mình lựa chọn.
• Quán chiếu: Nếu ngày mai mình mất việc hay mất một khoản tiền lớn, mình đoán con người nào trong mình sẽ lộ ra đầu tiên?
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

60. Vì sao Thầy nói mọi điều mắt mình thấy đều chỉ là hình ảnh quá khứ?

• Hướng dẫn: Thầy dẫn quan điểm khoa học: những dải ngân hà cách xa hàng triệu năm ánh sáng nên hình ảnh ta thấy là quá khứ rất xa của chúng. Ngay cả vật ở rất gần cũng vậy: ánh sáng phải đi từ vật vào mắt, mắt gửi thông tin lên não phân tích, rồi mới đưa ra nhận định; khoảng thời gian ấy, dù chỉ một phần tỷ giây, đủ biến mọi thứ thành quá khứ. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng thế. Vậy chính các giác quan tạo nên khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại.
• Quán chiếu: Hôm nay khi nhìn một người thân, mình hãy nhớ: mình đang thấy "hình ảnh" về họ mà mình đã dựng sẵn, chứ chưa chắc là họ lúc này.
• Nguồn: Các con lừa chính mình

61. Vì sao tin tưởng vào cái thấy của giác quan và vào tình cảm là lừa dối chính mình?

• Hướng dẫn: Thầy dạy không thể thấy hiện tại bằng mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, vì chính chúng là khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại; ai muốn thấy hiện tại qua giác quan chỉ lún sâu hơn vào ảo ảnh. Vì vậy tin vào cái thấy của giác quan là lừa dối chính mình. Tin vào tình cảm cũng là lừa dối chính mình, "vì mọi đối tượng hay chủ thể không hiện hữu như các con nghĩ". Mình yêu, ghét, giận một hình ảnh đã qua, rồi coi đó là sự thật hiện tại.
• Quán chiếu: Một người mình đang giận — mình giận con người họ lúc này, hay giận hình ảnh về một việc họ đã làm?
• Nguồn: Các con lừa chính mình

62. Qua ví dụ giấc mơ, Thầy chỉ ra "hiện tại" thật sự là gì?

• Hướng dẫn: Thầy ví như khi ngủ, mình mơ ra cả vũ trụ với đủ quá khứ, hiện tại, tương lai, nhưng tỉnh dậy thì không thời nào, không vũ trụ nào là thật. Trong ví dụ ấy, hiện tại chính là Tâm tạo ra giấc mơ, chứ không phải cảm giác đang diễn biến trong cảnh mơ. Cũng vậy, không thể lấy hình ảnh quá khứ để khẳng định bộ mặt thật của hiện tại; ngay cả nghĩ "hiện tại của quả táo chính là quả táo" cũng lại là dùng giác quan để tưởng tượng. Thầy kết luận: phát sanh ý niệm ba thời là vọng tư tưởng, còn "chân tâm là hiện tại".
• Quán chiếu: Khi mình mải lo về tương lai hay tiếc nuối quá khứ, mình hãy nhớ: những cảnh ấy đang được vẽ ra từ đâu?
• Nguồn: Các con lừa chính mình

63. Khi thân bệnh, vì sao có người tâm đau theo, có người tâm vẫn thanh thản?

• Hướng dẫn: Thầy dạy mình vẫn đánh đồng Tâm với mọi cảm giác của sáu căn, nhưng Tâm vượt xa như vậy: Tâm có thể hóa thành mọi cảm giác, cảm xúc và cũng có thể tách biệt với chúng. Thân đau bệnh mà tâm phiền não theo, hoặc thân đau mà tâm vẫn thanh thản, là do nhận định của ý niệm khởi sanh hay không khởi sanh từ Tâm. Tâm đắm vào vô minh thì đau, không đắm thì không đau; và Thầy định nghĩa "vô minh là tâm sở hữu" — dính mắc vào ảo ảnh ba thời, cho ảo ảnh là thật.
• Quán chiếu: Lần tới bị đau hay mệt trong người, mình hãy tách ra quan sát: đâu là cảm giác của thân, đâu là lời than thở mà tâm thêm vào?
• Nguồn: Các con lừa chính mình

64. Muốn không bị lừa, Tâm có cần loại bỏ vọng tư tưởng không?

• Hướng dẫn: Thầy dạy Tâm lấy chính vọng tâm, vọng tư tưởng để nhận định và không nhận định; không có vọng tư tưởng thì không có ý thức đánh giá sự tồn tại, sự sống của Tâm. Vì vậy Tâm không phủ nhận vọng tư tưởng, nhưng không dính mắc vào vọng tư tưởng; và chính vì không dính mắc nên Tâm bao trùm được tất cả vọng tư tưởng. Vọng tư tưởng không rời Tâm. Lối ra không phải là diệt ý nghĩ, mà là không bị ý nghĩ trói.
• Quán chiếu: Khi ngồi thiền mà ý nghĩ cứ khởi, mình đang đánh nhau với chúng hay đang để chúng đến đi mà không bám theo?
• Nguồn: Các con lừa chính mình

65. "Tuệ nhãn" khác "nhục nhãn" ở chỗ nào, và vì sao thiếu tuệ nhãn thì tâm bị thu nhỏ?

• Hướng dẫn: Thầy dạy nhục nhãn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) luôn cho mình thấy mình chỉ là một sinh vật đang duy trì sự sống trên hành tinh, và dẫn mình lún sâu vào ảo cảnh. Tuệ nhãn chỉ ra sự liên quan, nương dựa của tất cả: chiếc lá từ cây, cây từ đất, nước, ánh sáng, địa cầu, truy mãi ra toàn vũ trụ; nhìn một pháp thấy tất cả pháp đang vận hành, không pháp nào hơn pháp nào, gọi là bình đẳng. Không có tuệ nhãn thì Tâm bị trói vào ý niệm danh tướng "Ta là một ai đó" và phải sở hữu điều gì đó.
• Quán chiếu: Hôm nay mình hãy nhìn một chiếc lá hay một hạt cơm theo lối tuệ nhãn Thầy dạy, rồi nhìn lại chính thân mình theo cùng lối ấy.
• Nguồn: Các con lừa chính mình

66. Vì sao Thầy dạy chúng sanh phải xác quyết "tất cả là ảo", trong khi cái thấy của Phật là "tất cả là thật"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy thấy tất cả là thật là cái thấy giác ngộ tự tại, toàn giác, toàn năng của Phật, với Phật toàn bộ luân hồi chỉ là trò chơi. Còn chúng sanh cần xác quyết tất cả là ảo để luyện bằng được tâm không dính mắc bao trùm, chiến thắng tâm sở hữu, vượt qua mọi khái niệm "Ta là". Người chưa làm chủ mà vội nói "tất cả là thật, tất cả đều ổn" thì dễ rơi vào kiểu giác ngộ tự phong của Ngũ ấm ma mà Thầy cảnh báo. Thầy tóm: "Làm chủ được Tâm thì tất cả là Thật. Làm nô lệ cho Tâm thì tất cả là Ảo."
• Quán chiếu: Mình có lúc nào mượn lời của bậc giác ngộ để biện minh cho sự dính mắc của chính mình không?
• Nguồn: Các con lừa chính mình

67. "Đừng tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống ở bất cứ nơi đâu" có phải là sống vô nghĩa?

• Hướng dẫn: Thầy dạy ý nghĩa cuộc sống "chỉ thật sự ý nghĩa khi các con không còn tìm kiếm, không còn trụ nơi nào để thấy ý nghĩa". Không trụ thì Tâm bao trùm hiển lộ, và đó chính là hiện tại; không trụ là bình đẳng. Thầy dạy hãy cắt giảm rồi cắt sạch những trói buộc của Tâm vào các mối bận tâm và quan hệ thế gian — tức là trói buộc của tâm, chứ không phải bỏ mặc người và việc. Đây không phải vô nghĩa mà là thôi đặt ý nghĩa vào một điểm để rồi sợ mất điểm ấy.
• Quán chiếu: Mình đang đặt "ý nghĩa đời mình" vào một điều cụ thể nào? Nếu điều ấy mất, mình có sụp đổ không?
• Nguồn: Các con lừa chính mình

68. Thầy dặn "hãy cắt giảm rồi cắt sạch những trói buộc của Tâm vào những mối bận tâm và quan hệ của thế gian", và "tuyệt đối không có giác ngộ kiểu tự phong". Cắt giảm trói buộc có phải là cắt đứt các mối quan hệ không, và bắt đầu từ đâu?

• Hướng dẫn: Thầy nói cái cần cắt là sự trói buộc của Tâm, tức chỗ Tâm trụ vào, chứ không phải bản thân sự vật hay con người. Tâm dính mắc vào ảo ảnh ba thời, cho ảo ảnh là thật nên bị khao khát sở hữu chi phối; thấy rõ mọi tướng là ảo vọng đến từ nhận định tương đối của Tâm thì mới luyện được tâm không dính mắc. Thầy dặn đi theo thứ tự: cắt giảm trước, rồi mới cắt sạch, bằng cách luyện tâm không sở hữu như các bài trước, chứ không phải tự tuyên bố mình đã buông hết. Tự phong giác ngộ là rơi vào Ngũ ấm ma.
• Quán chiếu: Hôm nay mình chọn một mối bận tâm nhỏ mà mình hay nghĩ đi nghĩ lại (một lời nói của ai, một khoản tiền). Mình thử thấy nó là bóng ảnh quá khứ và bớt nuôi nó đi một lần.
• Nguồn: Các con lừa chính mình

69. Thầy nói nếu nhìn quả táo mà nghĩ "Ta đang thấy bóng ảnh quá khứ của quả táo, còn hiện tại của nó chính là quả táo" thì vẫn rơi vào lỗi. Lỗi ấy nằm ở đâu, và vì sao Thầy nói "Chân tâm là hiện tại"?

• Hướng dẫn: Câu nghĩ ấy tưởng đã hiểu bài, nhưng vẫn lấy mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý để hình dung ra một "quả táo hiện tại" nằm sau bóng ảnh, tức vẫn tưởng tượng về hiện tại bằng giác quan, nên cuối cùng vẫn không phải hiện tại. Thầy dạy không thể lấy hình ảnh của quá khứ để khẳng định bộ mặt thật của hiện tại; như trong giấc mơ, hiện tại không phải là cảnh đang diễn ra trong mơ mà là Tâm đang tạo ra giấc mơ. Vì vậy hiện tại không phải một đối tượng để thấy, mà là Tâm bao trùm mọi nhận định về ba thời; khi Tâm không trụ vào đâu, "Tâm bao trùm hiển lộ, nó chính là hiện tại".
• Quán chiếu: Khi mình cố "sống trong hiện tại", mình có đang dựng một hình ảnh về hiện tại để bám vào không? Mình thử để ý cái đang biết mọi hình ảnh ấy.
• Nguồn: Các con lừa chính mình

70. "Ta hồn nhiên như hư không đối mặt với tất cả" — làm sao sống được như vậy khi gặp chuyện đến đi?

• Hướng dẫn: Thầy dạy chấp nhận mọi thứ đến đi như sự đến đi trong hư không vô tận; mọi nguyên nhân kết quả chỉ là sự sẵn có trong vòng tuần hoàn. Hư không không giữ đám mây nào lại cũng không đuổi đám mây nào đi. Để có được sự hồn nhiên ấy, người học phải buông thói quen toan tính và truy tìm "tại sao lại là tôi", tức là thực hành giải thoát tri kiến. Hồn nhiên ở đây không phải vô tâm, mà là không còn dùng bản ngã để đón nhận.
• Quán chiếu: Có chuyện gì đã qua mà mình vẫn cứ lật đi lật lại tìm nguyên nhân, lỗi của ai? Mình có thể để nó đi như mây qua hư không không?
• Nguồn: Đối Mặt Chân Thật

6. Chấp nhận cả hai mặt tốt – xấu của mình

71. Vì sao chỉ muốn chọn một mặt để trở thành lại là tự đóng cánh cửa thấy ra sự thật?

• Hướng dẫn: Thầy dạy toàn bộ thế gian vận hành bởi hai mặt nhị nguyên: âm dương, chánh tà, thiện ác, đúng sai; còn Đạo và Phật là bao trùm tất cả ở trong tất cả. Khi chỉ muốn chọn một mặt để trở thành, mình đã tự đóng cửa thấy toàn bộ sự thật. Thầy ví dụ: tôi tu để thành người vô cùng đức hạnh, thiện lành, vậy tôi sẽ sân si đến bao giờ khi mãi phải chiến đấu với cái ác? Người ấy sẽ là nô lệ cho tham, sân, si, sợ hãi đến vô cùng tận.
• Quán chiếu: Hình ảnh "người tu tốt" mà mình đang cố trở thành có đang làm mình khắt khe, bực bội với chính mình và người khác không?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

72. "Chọn thiện là đã chọn luôn cả ác" — Thầy muốn chỉ ra điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy trong thiện đã sẵn có ác, trong ác đã sẵn có thiện; chọn thiện là đã chọn luôn cả ác, chọn ác là đã chọn luôn cả thiện, vì thiện ác đã sẵn trong nhau vận hành. Điều này cùng một ý với bài Bản ngã: trong bùn có sen, trong sen có bùn. Nếu chỉ muốn chọn một mặt thì mình bị chính tư tưởng nhị nguyên chi phối và rơi vào vòng xoáy của tâm phản kháng và tâm sở hữu không lối thoát. Chỗ tu không nằm ở việc chọn mặt nào mà ở việc không bị mặt nào chi phối.
• Quán chiếu: Một đức tính mình tự hào (kỷ luật, tận tụy, thẳng thắn) — mặt trái của nó đã từng làm tổn thương ai chưa?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp · Bản ngã là gì?

73. Vì sao Thầy nói câu "tôi muốn trở nên tốt đẹp, không còn tham sân si" là lời dối trá nhất?

• Hướng dẫn: Thầy thẳng thắn: đừng nói với Thầy rằng mình muốn trở nên tốt đẹp, thiện lành và không còn tham sân si, vì chắc chắn đó sẽ là lời nói dối trá nhất. Câu ấy dối vì nó giả định mình có thể tách hẳn một mặt nhị nguyên khỏi mặt kia, và vì nó che đi phần tham sân si đang có thật trong mình. Việc đầu tiên cần làm là chấp nhận hai mặt nhị nguyên đã sẵn trong mình: mình là người tốt bụng và cũng chính là kẻ cực kỳ tồi tệ. Chỉ như thế cánh cửa chân lý mới dần hé mở.
• Quán chiếu: Mình có dám thành thật viết ra ba điều "tồi tệ" có thật trong mình mà không kèm lời bào chữa không?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

74. Người đã chấp nhận mình vừa tốt vừa xấu sẽ phản ứng thế nào khi bị lăng mạ?

• Hướng dẫn: Thầy dạy kẻ đã chấp nhận hai mặt tốt – xấu thì không còn lý do để sân si khi ai đó hãm hại, nhục mạ, lăng mạ họ. Thầy tả cảnh bị người ta mắng những lời nặng nề nhất, mà trong bụng chỉ cười thầm: "Lành thay, lành thay! Ông hiểu tôi quá!" Vì người ấy không có một hình ảnh "tôi toàn tốt" cần bảo vệ, nên lời chê không có chỗ đâm vào. Sân si nổi lên là vì mình đang ôm một hình ảnh về mình.
• Quán chiếu: Lời chê nào làm mình đau nhất? Nó đang đâm vào hình ảnh nào về bản thân mà mình cố giữ?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

75. Nhẫn nhục giả tạo khác Nhẫn nhục Ba La Mật ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy kẻ chỉ muốn mình tốt đẹp, thiện lành thì khi bị xúc phạm hoặc sân si đỏ mặt, hoặc thực hành kìm nén "nhẫn nhục giả tạo", vì nhẫn nhục ấy gắn với tư tưởng bị nhị nguyên cực đoan chi phối. Nhịn đến một giới hạn nhất định thì bùng phát thành con quỷ thù hận. Còn Nhẫn nhục Ba La Mật mà Phật dạy thì không bị nhị nguyên cực đoan chi phối, do đã "chấp nhận cả hai mặt, bao trùm và ở trong hai mặt, diệu dụng hai mặt". Một bên là đè nén, một bên là thông tỏ.
• Quán chiếu: Có ai mà mình đang "nhịn" lâu ngày không? Sự nhịn ấy đang tích lại thành gì trong mình?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

76. Thừa nhận mình sẵn có cái ác có phải là cho phép mình dung túng dục vọng?

• Hướng dẫn: Thầy cảnh báo: thừa nhận hai mặt nhị nguyên mà không chối bỏ cái ác, cái xấu, nếu thiếu một điều kiện vô cùng quan trọng của Đạo, thì lại cũng chỉ là tư tưởng của Ngũ ấm ma đang thao túng. Thầy hỏi ngược: chẳng lẽ để dục vọng và mọi ý tưởng điên rồ biến thành hành động, kẻ nghiện nghiện thêm, kẻ hành ác ác thêm, kẻ dâm dục dâm dục thêm hay sao? Thừa nhận là để thôi chối bỏ và thôi phản kháng, không phải để buông giới. Người mới càng phải giữ kỷ luật chặt.
• Quán chiếu: Mình có lúc nào nói "ai mà chẳng có mặt xấu" để cho qua một việc lẽ ra phải sửa không?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

77. Thầy chỉ ra bốn cách nào để thừa nhận hai mặt mà không bị mặt nào chi phối?

• Hướng dẫn: Thầy dạy: ta thừa nhận ta sẵn hai mặt thiện – ác, Phật – ma, nhưng ta không bị cái ác, cái thiện, cái sai, cái đúng chi phối. Bằng cách: chiến thắng tâm trói buộc sở hữu; chiến thắng nguồn gốc của vô minh; thâm nhập vô ngã bình đẳng; chấp nhận tất cả sự khổ là Bồ đề giác ngộ. Thầy nói "đấy chính là chỗ tu Đạo". Thừa nhận là điểm khởi đầu, còn bốn việc này mới là công phu.
• Quán chiếu: Trong bốn việc ấy, việc nào mình có thể thực hành cụ thể ngay trong tuần này?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

78. Nếu thiện ác sẵn trong nhau, thì Thầy hiểu lời Phật "bỏ ác làm lành" như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy không nên dùng nhục nhãn để hiểu lời Phật đơn giản như vậy. Thiện là chiến thắng được tâm trói buộc sở hữu, chiến thắng được tâm lừa dối chính mình; thiện này là thiện với chính mình, bao trùm thiện – ác nhị nguyên, cũng chính là Trung đạo Vô ngã. Ác là không thắng được tâm trói buộc sở hữu, bị vô minh và vọng tưởng lừa dối chi phối cho trôi lăn vô lượng kiếp; ác này làm thui chột sự rộng mở của tâm. Bỏ ác làm lành, hiểu như thế, là bỏ sự tự lừa và trói buộc.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã "làm lành" với chính mình ở điểm nào — tức là đã thắng được một lần tự lừa hay một lần níu giữ?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

79. Ranh giới giữa "chỉ thừa nhận nhị nguyên" và "thừa nhận mà nắm được yếu chỉ tu Đạo" nằm ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy phân định: nếu chỉ thừa nhận nhị nguyên sẵn trong ta thì vẫn còn trong Ngũ ấm ma. Nhưng nếu hiểu chỗ thừa nhận ấy mà nắm được yếu chỉ tu Đạo — chiến thắng tâm trói buộc sở hữu, vô minh, thâm nhập vô ngã bình đẳng — thì bước vào đạo Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác của Như Lai. Hai người có thể nói cùng một câu "tôi vừa tốt vừa xấu", nhưng một người dùng nó để dừng lại, người kia dùng nó để bắt đầu công phu. Ranh giới là có hay không sự chiến thắng tâm trói buộc.
• Quán chiếu: Sự chấp nhận bản thân của mình hiện nay đang giúp mình tu tiến, hay đang làm mình dễ dãi với mình?
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

80. Khi phát hiện mình vừa làm một điều xấu, người học nên tự trách, che giấu hay chấp nhận?

• Hướng dẫn: Theo lời Thầy, che giấu là lại dùng kiến thức và lý lẽ để che đậy tâm hèn yếu, tức là tự lừa dối. Tự trách dữ dội thì vẫn là muốn chọn một mặt "tốt" và chiến đấu với mặt "xấu", nên sân si với chính mình. Chấp nhận nghĩa là thành thật thừa nhận cái xấu ấy có thật trong mình, nhưng không để nó tiếp tục chi phối: điều phục, sửa lỗi, sám hối và giữ kỷ luật. Như vậy vừa không chối bỏ vừa không dung túng.
• Quán chiếu: Với một lỗi gần đây, mình hãy thử làm đủ ba việc: thừa nhận thẳng, không tự hành hạ, và làm một việc cụ thể để sửa.
• Nguồn: Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp · Sự nguy hiểm của kiến thức

7. Nhận diện bệnh trong đời thường

81. Khi đang mệt mà bị người thân nhờ vả hay thiếu quan tâm, mình nổi gắt hoặc thở dài — Thầy nói đó là dấu hiệu của điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy gọi đây là căn bệnh mà "100% các con đều mắc phải": mệt mỏi thân xác mà bị nhờ vả hay thiếu quan tâm là nổi sân, nổi gắt, hoặc chỉ việc trái ý nhỏ cũng thở dài. Đó là dấu hiệu đã bị trụ vào thân xác và quyền lợi phát sinh từ nó rất nặng. Điều ấy phản ánh nỗi sợ đang điều khiển mình như nô lệ, mà "người ta chỉ sợ hãi khi còn tâm sở hữu". Cái mệt là của thân, còn cái gắt là của tâm sở hữu.
• Quán chiếu: Tối nay khi mệt, mình hãy để ý tiếng thở dài đầu tiên và hỏi: mình đang bảo vệ quyền lợi gì của thân này?
• Nguồn: Mệt Mỏi Và Nổi Cáu

82. Vì sao Thầy nói điều quan trọng là thái độ, chứ không phải mệt thì làm hay không làm?

• Hướng dẫn: Thầy nói rõ Thầy không bàn chuyện mệt mỏi thân xác thì sẽ làm gì; "thái độ của các con mới là quan trọng; còn làm gì, không làm gì, hay như thế nào, không quan trọng". Người mệt có thể nghỉ, có thể nhẹ nhàng từ chối, có thể làm giúp — tất cả đều được. Cái cần chữa là sự gắt gỏng, khó chịu nảy lên từ tâm sở hữu. Như vậy tu không phải là ép thân làm quá sức, mà là giữ tâm không bị sân chi phối trong mọi lựa chọn.
• Quán chiếu: Lần tới mệt mà được nhờ, mình thử chọn một cách đáp — đồng ý hay từ chối đều được — nhưng với giọng hiền hòa.
• Nguồn: Mệt Mỏi Và Nổi Cáu

83. Cùng là "nhận mình là thân xác", cái nhận của phàm phu và cái nhận Thầy nói khác nhau thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy với pháp Bất khả tư nghị giải thoát, có thể nhận mình là thân xác hay bất cứ sự vật nào, nhưng không phải cái nhận của phàm phu mắt thịt. Khi Thầy nhận Thầy là thân xác, là đang nhận mình là toàn bộ vũ trụ thể tánh đang biến đổi vận hành, vì một pháp chính là tất cả pháp đang vận hành. Còn phàm phu nhận mình là thân xác thì chỉ biết mình là thân xác, thân chết là mình chết theo. Phàm phu hễ nhận mình là gì là tự nhốt vào tâm sở hữu và đầy nỗi sợ mất khi đối mặt bất như ý, khổ và biến đổi.
• Quán chiếu: Khi nói "thân tôi", mình đang nghĩ đến một khối riêng biệt, hay thấy được dòng nhân duyên đang chảy qua nó?
• Nguồn: Mệt Mỏi Và Nổi Cáu

84. Vì sao ngay cả câu "tôi nhận tôi là sự biến đổi" cũng có thể để lộ nỗi sợ?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra một chỗ rất vi tế: khi Thầy nhận Thầy là sự biến đổi thì chẳng còn thấy mình là ai; nhưng khi người học nhận mình là sự biến đổi, thì ngay sự nhận ấy thường ẩn ý "nếu ta nhận ta là sự biến đổi thì tương lai ta sẽ giác ngộ". Câu ấy mặc định có nỗi sợ không ngộ, không được. Thế là tâm sở hữu mong cầu lại đưa mình vào vận hành vô minh. Lời pháp đúng mà dùng với tâm mong được thì vẫn thành xiềng.
• Quán chiếu: Mình đang tu tập với mong muốn "để được" điều gì? Nỗi sợ nào nằm ngay sau mong muốn ấy?
• Nguồn: Mệt Mỏi Và Nổi Cáu

85. "Không sanh tâm sở hữu, mong cầu thì cũng chết; mà sanh thì cũng chết" — Thầy giải chỗ không tiến không lui này thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói Thầy không thuyết về tâm không sở hữu hay tâm không mong cầu theo nghĩa cắt bỏ, vì tâm sở hữu và mong cầu chính là năng lượng vận hành thể tánh. Không sanh chúng thì lạc đường, không có năng lượng sống; mà sanh chúng thì chìm vào tham đắm, bất toại nguyện, đau khổ, vì mỗi lần sanh là nuôi thêm cái "mình là", "mình được". Lối ra mà chư Phật dạy là Ba La Mật: sanh tâm mà không thấy có mình đang sở hữu, đang mong cầu. Thầy nói Ba La Mật là Tánh Không, là bình đẳng và có nhiều cấp độ, phải học dần.
• Quán chiếu: Với một mong muốn chính đáng mình đang có, mình có thể vẫn làm hết lòng mà không đặt cái "tôi phải được" vào đó không?
• Nguồn: Mệt Mỏi Và Nổi Cáu

86. "Cái thấy thiển cận" theo Thầy là gì?

• Hướng dẫn: Thầy hỏi: đến bao giờ mình mới chấp nhận cái thấy của mình là thiển cận? Cái thấy thiển cận là không thấy được mọi quan điểm, mọi sự vật hiện tượng, và cả Thầy đây, đều là "sắc tức thị không", là sự biến đổi bao trùm và không có điểm trụ. Khi chưa thấy điều đó, mình coi cái thấy của mình là một điểm cố định, chắc chắn. Chấp nhận mình thiển cận là bước đầu để thôi bám vào nó.
• Quán chiếu: Mình có thể nói thật lòng câu "cái thấy của tôi về chuyện này có thể thiển cận" với một chuyện mình đang rất chắc chắn không?
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

87. Vì sao Thầy nói tin tưởng vào cái thấy của mình chính là tâm sở hữu?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra tin vào cái thấy của mình là cho rằng đó là chân thật, rồi hướng người khác, muốn người khác đi theo, và còn cho như thế là cứu độ. Đó là một sự bám trụ hệt như con ếch tin miệng giếng là bầu trời. Trụ tri kiến dẫn tới phản kháng đúng sai, chánh tà, thiện ác, bị đối cực nhị nguyên chi phối, không còn thấy bình đẳng bao trùm, không còn thấy Trung đạo. Nếu biết mọi cái thấy chỉ là nhất thời, chẳng có gì chắc chắn để bảo vệ hay đem ra nhân danh cứu độ, thì thái độ sẽ điềm tĩnh, không còn phản kháng.
• Quán chiếu: Mình có đang cố "khuyên cho bằng được" một người thân đi theo con đường tu hay lối sống mình cho là đúng không?
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

88. Đạo Phật có cấm phân biệt đúng sai và dùng tri kiến cá nhân không?

• Hướng dẫn: Thầy khẳng định đạo Phật không cấm phân biệt đúng sai, không cấm phân biệt rõ các đối cực, cũng không cấm dùng tri kiến cá nhân để đối đãi. Cũng không được nhầm rằng phải loại bỏ đối cực nhị nguyên; đạo Phật dạy sống trong nhị nguyên, đối đãi nhị nguyên mà không dính mắc, không trụ. Vấn đề là nếu chưa luyện được hai tâm không sở hữu và không phản kháng thì mọi tri kiến cá nhân vận lên đều là xiềng xích vô minh. Công cụ không sai; tâm cầm công cụ mới quyết định.
• Quán chiếu: Khi phải đánh giá đúng sai trong công việc, mình làm với tâm điềm tĩnh, hay với tâm phải thắng?
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

89. "Hai tâm" là gì, và vì sao chưa luyện thành thì không nên thuyết về "sắc tức thị không"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy muốn giác ngộ "sắc tức thị không" phải luyện thành hai tâm: tâm không sở hữu và tâm không phản kháng. Người chưa luyện thành, chưa có đức hạnh và đại định để thể nhập thể tánh Như Lai tạng, thì không được thuyết về "sắc tức thị không", vì chưa mở miệng đã bị tâm sở hữu và phản kháng chi phối, chìm trong đối cực nhị nguyên. Thầy giải câu Bát Nhã Tâm Kinh "xa lìa mộng tưởng điên đảo" chính là lìa sự chi phối của đối cực, tức lìa tâm sở hữu và tâm phản kháng. Nói trước khi luyện là dùng lời pháp để nuôi bản ngã.
• Quán chiếu: Mình có hay giảng lại lời Thầy cho người khác trong khi chính mình chưa sống được điều ấy không?
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

90. Khi gặp việc trái ý, Thầy dạy soi xét tâm trong từng sát na theo trình tự nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy: việc đầu tiên là chánh niệm "Ta là sắc tức thị không". Sau đó soi xét tâm xem có tồn tại ý niệm, cảm xúc sở hữu nào không, có khởi lên phản ứng tâm nào không; nếu có thì chuyển hóa ngay, rồi giải quyết sự việc bằng thái độ điềm tĩnh và không sợ hãi. Sự soi xét này phải tỉ mỉ trong từng sát na, "chứ không phải các con buông thả cho tới khi tham đắm, sân si chán ra rồi mới quán tâm". Tức là quán ngay lúc nó khởi, không đợi nó đã cháy xong.
• Quán chiếu: Hôm nay hãy thử bắt kịp một cơn khó chịu ngay khi nó vừa nhen, trước khi nó thành lời nói, và làm đủ ba bước Thầy dạy.
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

91. "Trước mặt Thầy thì là sắc tức thị không, ra đời thì đích thị là chúng sanh" — mình có đang như vậy không?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra một điều đáng cười: trước mặt Thầy hoặc khi đọc bài, người học nói vanh vách "chúng con là sắc tức thị không"; nhưng đối mặt cuộc sống thì "chúng con đích thị là chúng sanh". Khoảng cách giữa lời nói và đời sống ấy chính là chỗ tự lừa dối. Thầy dạy chỉ cần tin duy nhất một điều "tất cả là sắc tức thị không" — nhưng tin ở đây nghĩa là đem nó vào từng sát na đối mặt, không phải thuộc làu để nói.
• Quán chiếu: Tối nay nhìn lại một ngày: lúc nào mình "là chúng sanh" rõ nhất? Lúc ấy lời pháp mình thuộc đã ở đâu?
• Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

92. Câu chuyện "chết trong mắm tôm tưởng tượng" dạy điều gì về việc giãy giụa trong tưởng của chính mình?

• Hướng dẫn: Thầy kể lúc say sưa tả mùi mắm tôm bàn bên kinh khủng thế nào, tưởng tượng nó thấm vào phổi, vào ruột người ăn, thì Phật Thầy Quán Thế Âm hiện ra cười: người ăn chưa làm sao mà "Ông đã chết ngay trong mắm tôm tưởng tượng của chính mình rồi... Ông đang giãy giụa trong tư tưởng của chính mình mà không thoát ra được". Điều mình chê ghét, khi mình cứ nghĩ mãi về nó, thì chính mình mới là người bị nó hành hạ trước. Bài học là: không giãy giụa trong Tưởng của chính mình.
• Quán chiếu: Có chuyện gì của người khác mà mình cứ nghĩ đi nghĩ lại, kể đi kể lại? Ai đang khổ vì chuyện ấy nhiều nhất?
• Nguồn: Trí Tuệ Phật Thầy (Phần 4)

93. Vì sao người hay nói "kẻ kia làm thế sẽ bị đọa địa ngục" lại bị đọa trước tiên?

• Hướng dẫn: Thầy nhắc lời Phật Thầy: những kẻ mở miệng nói người này, người kia làm thế sẽ bị đọa địa ngục thì chính họ bị đọa đầu tiên ngay trong tư tưởng của mình. Khi phán xét, mình đang sống trong cảnh giới của sự phán xét ấy — đầy tức giận, khinh ghét, sợ hãi. Từ đó Thầy bừng tỉnh ra "chân lý đối đãi": điều mình nghĩ về người khác trước hết là cảnh mình tự tạo cho mình. Phán xét là một dạng giãy giụa trong Tưởng.
• Quán chiếu: Lần tới muốn nói "người ấy sẽ bị quả báo", mình hãy dừng lại và nhìn xem tâm mình lúc ấy đang ở cõi nào.
• Nguồn: Trí Tuệ Phật Thầy (Phần 4)

94. Muốn điều tốt cho người thân mà cố áp đặt lên họ thì sai ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy dạy mọi việc trong vũ trụ đều đã hoàn hảo, kể cả sự ngu dốt của muôn loài; họ phải va chạm để học bài học, tích lũy kinh nghiệm nhận ra sự thật. Áp đặt vào là cướp đi bài học tu hành của người khác, và có khi bị chính người thân phẫn nộ, hờn ghét. Việc mình cho rằng "làm thế kia là tốt cho họ" cũng vẫn chỉ là cái Tưởng của mình và bộc lộ lòng ích kỷ. Vì vậy thay vì mang cái Tôi vào, chỉ cần góp ý lịch sự: nghe được thì tốt, không nghe được thì cũng vẫn tốt — "đây là chỗ thương".
• Quán chiếu: Với người thân mình đang lo nhất, mình hãy thử nói điều cần nói một lần, nhẹ nhàng, rồi buông kết quả.
• Nguồn: Trí Tuệ Phật Thầy (Phần 4)

8. Tham Sân Si và kiêu ngạo

95. Thầy dạy sự thật có hai phần Tỉnh và Mê — vậy sống tỉnh thức là sống thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy người giác ngộ Tỉnh Thức thấy rõ sự thật có hai phần: Tỉnh là Phật, Mê là chúng sinh, và Tỉnh với Mê cùng là sự thật. Sống tỉnh thức là "sống trong Mê mà Tỉnh", và sự sống ấy bao trọn toàn bộ sự thật. Như vậy tỉnh thức không phải là chạy khỏi đời sống mê, mà là ở ngay trong đó mà không bị nó nhấn chìm. Đây là nền tảng để hiểu cách Thầy nói về tham sân si.
• Quán chiếu: Trong một việc rất đời thường hôm nay (ăn, làm, nói chuyện), mình có lúc nào vừa ở trong đó trọn vẹn vừa tỉnh biết rõ ràng không?
• Nguồn: Thế nào là Tham, Sân, Si, Kiêu ngạo trên sự thông tỏ

96. Vì sao trên cái thấy của Tỉnh không có tham, sân, si, kiêu ngạo?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích: trên cái thấy của Tỉnh thì không có Ta và chúng sinh, nên không có sự đối đãi giữa Ta và chúng sinh, không còn đối đãi thiện ác, tốt xấu, phải trái. Ví như trong mộng thì thấy giấc mộng tồn tại, tỉnh mộng thì không thấy ai trong mộng tồn tại, kể cả cái "Ta" trong mộng. Vì không có tính đối đãi nên không có tham, sân, si, kiêu ngạo. Tham sân si cần một cái tôi đối diện một đối tượng; không còn cặp ấy thì chúng không có chỗ đứng.
• Quán chiếu: Khi mình kiêu ngạo, mình đang so mình với ai? Nếu bỏ phép so ấy đi, sự kiêu ngạo còn bám vào đâu?
• Nguồn: Thế nào là Tham, Sân, Si, Kiêu ngạo trên sự thông tỏ

97. Người sống trong Mê nhìn tham sân si ra sao, và điều đó dẫn họ đến đâu?

• Hướng dẫn: Thầy dạy trên cái thấy của Mê, người ta sống trong mộng mà không biết Tỉnh là thế nào; họ chỉ thấy mình là những cái xác đang đối đãi để sống với những cái xác khác. Vì vậy họ chỉ biết tham sân si kiêu ngạo đúng là tham sân si kiêu ngạo, là những thứ luôn sẵn trào lên. Họ luôn sẵn sàng chết trong thù hận, si mê, cay đắng. Cái thấy "mình chỉ là một thân xác giữa những thân xác" chính là mảnh đất nuôi tham sân si.
• Quán chiếu: Lần gần nhất mình cay đắng với ai, mình đang nhìn họ và mình như hai "cái xác" tranh phần, hay thấy được điều gì rộng hơn?
• Nguồn: Thế nào là Tham, Sân, Si, Kiêu ngạo trên sự thông tỏ

98. "Tham mà không tham, sân mà không sân" nghĩa là gì, và vì sao đó không phải cái cớ để buông thả?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đem hai tri kiến của Tỉnh và Mê cộng lại sẽ có sự sống tỉnh thức bao trọn sự thật: tham mà không tham, sân mà không sân, si mà không si, kiêu ngạo mà không kiêu ngạo. Cốt lõi là tham sân si kiêu ngạo mà thông tỏ, "không có lấy 1 chút xíu thù hận nào, không có bất cứ kẻ thù nào, không có sự tự đày đọa nào". Đây là cảnh giới của người đã thông tỏ và làm chủ, không phải lời cho phép người còn bị chi phối tha hồ tham, sân. Thầy đã dạy rõ: thừa nhận hai mặt mà dung túng dục vọng thì vẫn là Ngũ ấm ma.
• Quán chiếu: Khi mình nổi giận, có còn chút thù hận hay muốn làm tổn thương người kia không? Nếu có, mình vẫn đang "sân mà sân", cần điều phục.
• Nguồn: Thế nào là Tham, Sân, Si, Kiêu ngạo trên sự thông tỏ · Hãy chấp nhận ta là kẻ rất tồi tệ và cũng chấp nhận luôn rằng ta cũng là con người tốt đẹp

99. Nếu tu không phải là diệt sạch tham sân si, thì người mới bắt đầu phải làm gì với chúng?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra tham sân si thù hận là nguồn năng lượng tiếp sức cho sợi dây trói tư tưởng, nên người học phải "làm giảm tham, sân, si, thù hận, kiêu mạn, đố kỵ xuống" để dây trói lỏng dần, bắt đầu từ việc học thuộc bài Đạo Tỉnh Thức. Giảm không phải là đè nén hay giả vờ không có, mà là không tiếp sức cho chúng và nhận diện chúng ngay lúc khởi. Cảnh giới "tham mà không tham" là đích của người thông tỏ; còn con đường cho người mới là làm giảm, điều phục, nương pháp phương tiện. Nhầm đích với đường là tự hại.
• Quán chiếu: Trong sáu thứ Thầy kể (tham, sân, si, thù hận, kiêu mạn, đố kỵ), thứ nào mạnh nhất nơi mình? Tuần này mình giảm nó bằng việc gì cụ thể?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã · Thế nào là Tham, Sân, Si, Kiêu ngạo trên sự thông tỏ

100. Thầy nói Đức Phật Thích Ca thành đạo dưới cội Bồ Đề vì nhiều kiếp trước đã được Đức Nhiên Đăng Cổ Phật ấn chứng, và "không có chuyện học trò tự thành đạo". Vì sao muốn thành Phật Toàn Giác lại cần ấn chứng của Phật Thầy?

• Hướng dẫn: Thầy giải: Phật bao trùm, là Thầy của tất cả, nên Thầy ấn chứng cho trò thành đạo, giống như thầy hiệu trưởng xác nhận bằng tốt nghiệp. Chư Phật dẫn dắt người đệ tử qua vô lượng kiếp cho tới khi đệ tử giải thoát tri kiến, cởi hết những nút thắt tư tưởng chi phối tâm hồn; nút thắt thể xác chỉ là bước cuối để thể nhập với chư Phật và vũ trụ, và chỉ Phật mới làm chủ được năng lượng ấy. Tự cho mình đã thành đạo mà không có người dẫn dắt thì rất dễ chỉ là bản ngã tự ấn chứng cho chính nó. Vì vậy phần việc của người học hôm nay là thuộc bài, hành 5 bước Đạo Tỉnh Thức, năng thực hành pháp phương tiện, và tin vào sự dẫn dắt.
• Quán chiếu: Mình có đang tự chấm điểm con đường tu của mình mà không chịu để ai soi lỗi không? Lần gần nhất mình được chỉ lỗi, mình đón nhận thế nào?
• Nguồn: Sự chi phối của Bản ngã

101. Vì sao Thầy cảnh báo sự kiêu ngạo "nghĩ mình đã thông tỏ hết" sẽ giết chết người học mà không để lại dấu vết?

• Hướng dẫn: Thầy nói học đạo Phật không dễ như mình nghĩ; vậy mà vẫn có người nghĩ mình đã thông tỏ hết cả rồi. Ngay cả khi người học nghĩ đã thuộc và hiểu, Thầy vẫn chỉ ra "một đống lỗi". Sự kiêu ngạo ấy nguy hiểm vì nó đóng cửa học hỏi mà người mang nó không hề hay biết, nên nó "giết" mà không để lại dấu vết. Dù giỏi đến mấy, mình vẫn chỉ là "một hạt cát li ti không nhìn thấy trên con đường Đạo bất tận".
• Quán chiếu: Có lời góp ý nào về việc tu của mình mà mình đã gạt đi vì nghĩ "mình hiểu rồi" không?
• Nguồn: Mệt Mỏi Và Nổi Cáu

102. Vì sao không giãy giụa trong Tưởng của chính mình lại dẫn tới Đại Bi Tâm?

• Hướng dẫn: Thầy dạy khi không giãy giụa trong Tưởng của chính mình, mình sẽ thấy không có sự bi lụy tình cảm nào, mà cũng không thấy có Từ Bi nào. Tất cả đều đúng trong sự va chạm để học bài học, thì mình thương ai? "Rất thương mà thông tỏ, không có chỗ nghẽn tắc của tình thương" — đó chính là Đại Bi Tâm. Tình thương còn bị Tưởng của mình chen vào thì thành lo lắng, áp đặt, bi lụy; khi Tưởng thôi chen vào thì tình thương chảy thông suốt.
• Quán chiếu: Tình thương của mình dành cho một người cụ thể đang "thông" hay đang "nghẽn" ở chỗ lo âu, kỳ vọng, muốn họ phải khác đi?
• Nguồn: Trí Tuệ Phật Thầy (Phần 4)

103. Sau khi soi vào chính mình, người học thấy mình đang là chủ nhân hay nô lệ ở những điểm nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy chúng sinh luôn tự biến mình thành nô lệ cho bản ngã, nên đạo Phật dạy cách chiến thắng, và chiến thắng chính mình là chiến thắng sự chi phối của bản ngã. Chọn làm con rối của tham sân si hay làm chủ nhân là do chính mình lựa chọn. Cuối bài Bản ngã, Thầy hỏi: các con có khao khát học cách điều phục bản ngã không? Câu trả lời thật không nằm ở lời nói mà ở thái độ trong từng nghịch cảnh nhỏ.
• Quán chiếu: Mình hãy liệt kê ba chỗ mình vẫn còn làm nô lệ (một nỗi sợ, một sự ích kỷ, một lần tự lừa) và chọn đúng một chỗ để bắt đầu điều phục từ hôm nay.
• Nguồn: Bản ngã là gì? · Đối Mặt Chân Thật