Phần II109 câu hỏi

Tín tâm, Thầy trò và chọn Chánh pháp

Phần này giúp người học đặt đúng niềm tin: tin mà không cuồng tín, nương tha lực mà vẫn tự giác điều phục, tôn sư trọng đạo mà không bi lụy, biết phân biệt Chánh pháp với Tà pháp theo đúng nghĩa Thầy dạy. Người học cần soi thấy tâm tiểu nhân, tâm kiêu mạn và tâm hèn yếu trong chính mình, để việc học Đạo trở thành con đường chuyển hóa chứ không thành chỗ nuôi bản ngã.

1. Tín tâm và cuồng tín

1. Vì sao Thầy nói chủ đề niềm tin "thoạt nghe tưởng rất đơn giản mà phức tạp không tưởng"?

Hướng dẫn: Thầy dạy niềm tin là không tuyệt đối chắc chắn, và nó nằm trong một bức tranh toàn diện bất khả thuyết. Niềm tin gắn liền với tâm chấp ngã, nên cùng một chữ "tin" mà có người tin để lớn lên, có người tin để bám víu. Bài học về tín tâm là lời nhắc bớt tâm chấp ngã lại, tỉnh dần trên con đường hành pháp.
Quán chiếu: Niềm tin của mình vào Đạo hôm nay đang giúp mình tự điều phục, hay đang giúp mình yên tâm khỏi phải điều phục?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

2. Theo Thầy, cuồng tín và sùng mộ là gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy cuồng tín và sùng mộ là chỉ biết nương dựa, bám víu vào trí tuệ, oai lực, lòng từ bi của các Thầy mà không có tính tự giác điều phục, tự giác vươn lên từ bên trong. Người ấy cho rằng phó mặc vào tha lực của chư Phật là xong hết, chỉ cần phúng vái, cúng dàng là bình an một đời. Cái sai không nằm ở việc nương tựa, mà ở chỗ bỏ mất phần tự giác.
Quán chiếu: Khi cầu nguyện, mình có đồng thời hỏi "mình sẽ tự sửa điều gì" không, hay chỉ mong mọi việc được lo giùm?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

3. "Nếu chỉ cần cầu cúng là đủ, sao chư Phật không hợp lực cho tất cả thành Phật hết đi?" Thầy dùng câu hỏi này để chỉ ra điều gì?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra sự tự do chỉ có thể có khi mình là chủ nhân của chính mình, không ai làm chủ nhân thay được. Khi tự điều phục tâm, ý niệm, cảm xúc và khao khát cho đến khi chúng không còn chi phối tâm hồn được nữa, mình mới là chủ nhân. Vì giác ngộ cần sự tự giác làm chủ này, nên mọi tha lực dù to lớn đến đâu cũng là không đủ.
Quán chiếu: Trong đời mình, có điều gì mình đang chờ người khác thay đổi giùm, mà thật ra chỉ mình mới làm được?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

4. Vì sao Thầy nói những người chỉ biết cầu cúng mà không tự giác rốt cuộc "tu hành chỉ nuôi dưỡng cho mọi tham vọng yếu hèn giả tạo"?

Hướng dẫn: Thầy dạy người chỉ nương vào tha lực mà không có tinh thần tự thắp đuốc trở thành kẻ sùng mộ cuồng tín, hèn yếu với chính mình. Việc cầu cúng khi ấy chỉ phục vụ những mong cầu của bản ngã: được bình an, được may mắn, được thoát nạn. Tu như vậy thì bản ngã không nhỏ đi mà còn được nuôi thêm bằng hình thức tu.
Quán chiếu: Hãy nhìn lại lời cầu nguyện gần nhất của mình: trong đó có bao nhiêu phần là mong cầu cho bản ngã?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

5. Tín tâm chân thật theo Thầy gồm hai mặt nào?

Hướng dẫn: Mặt ngoài là bám víu mạnh mẽ vào các bậc Thầy giác ngộ, chư Phật, Bồ Tát để học, nương tha lực, siêng năng sám hối, lễ lạy, gieo trồng công đức, cực đoan luôn vào việc thiện, lấy thiện làm điểm tựa trong nhiều kiếp. Mặt trong là vẫn dũng mãnh tự giác điều phục, không bi lụy vào người Thầy. Hai mặt này đi cùng nhau, thiếu một thì thành lệch.
Quán chiếu: Trong hai mặt ấy, mình đang mạnh ở mặt nào và yếu ở mặt nào?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

6. Thầy dạy "dù người Thầy có bỏ rơi mình, mình vẫn kính tín và dũng mãnh tự giác điều phục bản ngã". Vì sao đây là thước đo của tín tâm chân thật?

Hướng dẫn: Niềm tin chỉ đứng vững khi mình được quan tâm là niềm tin còn điều kiện, còn phục vụ bản ngã. Thầy dạy tín tâm chân thật không bi lụy vào người Thầy, nên dù không được chú ý, không được đáp lại, người học vẫn kính tín và tiếp tục tự điều phục. Chỗ này cho thấy mình tin vì Đạo hay tin vì cảm giác được che chở.
Quán chiếu: Nếu người hướng dẫn mình tu không còn để ý đến mình nữa, mình có còn tiếp tục thực hành như hôm nay không?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

7. Thầy dạy luyện "tâm không lay động": thế giới, ý niệm, cảm xúc, vọng tưởng, khao khát, thân xác đều sinh diệt, còn Ta thì không. Có thể dùng lời này trong thiền tập thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy tinh tấn luyện cho được tâm không lay động bằng cách thấy rõ mọi thứ khởi lên đều sinh diệt, còn cái Ta thật thì không sinh diệt theo chúng. Khi một cảm xúc hay vọng tưởng khởi lên, ta nhìn nó sinh rồi diệt mà không đồng hóa mình với nó. Tập như vậy lâu ngày thì những cơn sóng tâm không còn cuốn mình đi.
Quán chiếu: Ngồi yên mười phút, mỗi khi một ý nghĩ khởi lên, thầm nói "ý niệm sinh diệt, còn Ta thì không" và quan sát nó tan.
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

8. Vì sao Thầy dặn "tuyệt đối không dung dưỡng cho bất cứ nỗi sợ nào"?

Hướng dẫn: Thầy dạy mọi nỗi sợ chỉ là biểu hiện chi phối của tư tưởng và bản ngã, còn Phật tánh không có cấu tạo để phải sợ hãi bất cứ điều gì. Như Lai không chạy trốn bất cứ điều gì. Dung dưỡng nỗi sợ là để tư tưởng tiếp tục làm chủ; thấy rõ nó là tư tưởng thì nó mất sức mạnh.
Quán chiếu: Nỗi sợ nào mình đang "nuôi" bằng cách thường xuyên nghĩ về nó? Hôm nay thử nhìn nó như một ý niệm đang sinh diệt.
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

9. Theo Thầy, vì sao khi tâm còn trói buộc thì niềm tin là không trọn vẹn và có thể chuyển thành phỉ báng?

Hướng dẫn: Thầy lập luận: tâm còn trói buộc thì niềm tin chỉ phục vụ cho tâm trói buộc ấy. Khi tâm trói buộc không được thỏa mãn thì niềm tin cũng không được thỏa mãn; không được thỏa mãn thì tan vỡ; tan vỡ thì từ tin chuyển sang phỉ báng cũng chẳng có gì lạ. Vì vậy phải chữa tâm bệnh trói buộc thì niềm tin mới vững.
Quán chiếu: Có lần nào mình từng rất tin một người hay một pháp rồi quay sang chê bai không? Lúc ấy điều gì của mình đã không được thỏa mãn?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

10. Thầy nói "nếu đã tin học thì tin cho trót, cho trọn vẹn cùng tột và thông tỏ". Tin trọn vẹn khác cuồng tín ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy lời dạy của Thầy rất khó chấp nhận, nên đã tin học thì phải tin cho trót: học thuộc, hiểu đúng, chưa hiểu thì nghiền ngẫm ngày đêm, đó là cách phá vô minh. Cuồng tín là bám víu mà bỏ phần tự giác; tin trọn vẹn thì đi cùng với nỗ lực hiểu cho thông tỏ và tự điều phục. Một bên ngồi chờ, một bên dốc sức học và hành.
Quán chiếu: Có lời dạy nào mình đã "tin" nhưng chưa bao giờ bỏ công tìm hiểu cho thấu không?
Nguồn: Đừng học trước quên sau

11. Vì sao Thầy cảnh báo việc "học bài mới thì quên bài cũ"?

Hướng dẫn: Thầy dạy người học bài mới quên bài cũ rồi mang sự kiêu ngạo đi bốc phét khắp nơi là tự hại mình. Các bài pháp nối tiếp nhau như một lộ trình; quên nền thì hiểu sai phần trên. Thầy dặn đừng quên dù chỉ một nửa chữ, vì kẻ nào quên thì chỉ hại chính mình.
Quán chiếu: Bài pháp đầu tiên làm mình xúc động khi mới học Đạo là gì? Mình còn thực hành nó không?
Nguồn: Đừng học trước quên sau

12. Thầy nói lời Thầy dạy "không cần các con suy diễn". Điều này có mâu thuẫn với việc phải chánh tư duy không?

Hướng dẫn: Thầy phân biệt: suy diễn là tự phịa ra cách hiểu riêng, bóp méo lời dạy theo ý mình; chánh tư duy là nghiền ngẫm để hiểu đúng và áp dụng vào va chạm đời sống. Thầy dạy chỉ cần học thuộc và hiểu đúng, chưa hiểu thì nghiền ngẫm ngày đêm. Suy diễn đi từ bản ngã ra, chánh tư duy đi từ lời dạy vào tâm mình.
Quán chiếu: Khi đọc một bài pháp, mình có hay vội kết luận "ý Thầy là…" theo điều mình muốn nghe không?
Nguồn: Đừng học trước quên sau · Dạy đạo cho các con như vẽ chữ trên nước

13. Thầy nói người học chỉ cần tin duy nhất một điều: tất cả là sắc tức thị không. Nhưng Thầy cũng chỉ ra chỗ "nực cười": trước mặt Thầy thì nói vanh vách, đối mặt cuộc sống thì "đích thị là chúng sanh". Khoảng cách ấy trong mình nằm ở đâu?

Hướng dẫn: Thầy dạy tin vào cái thấy của mình là một dạng tâm sở hữu, giống con ếch tin miệng giếng là bầu trời. Nhưng tin một lời dạy cao mà chỉ để nói, không để sống, thì cũng chưa phải tín tâm. Khoảng cách giữa lời nói và đời sống chính là chỗ cần luyện, và Thầy nhắc là "phải luyện" chứ không thể chỉ thuộc.
Quán chiếu: Có lời dạy nào mình nói rất trôi chảy, nhưng khi bị va chạm thì hoàn toàn quên mất không?
Nguồn: Bệnh tin tưởng vào cái thấy của mình

2. Tự lực và tha lực – bước đi bằng hai chân

14. Vì sao Thầy nói tự điều phục cũng không thể thiếu tha lực của các bậc Thầy giác ngộ, chư Phật, chư Bồ Tát?

Hướng dẫn: Thầy dạy điều phục cần có sự thông tỏ chứ không chỉ là sức thiền trâu bò, và cần có sự bảo hộ trước những dòng chảy vô thường có thể cướp đi tất cả. Chư Phật là toàn giác, toàn năng, không phải chỉ giác ngộ đơn giản như ta tưởng. Vì vậy người tự tin một mình xông pha cũng như ra trận trần truồng.
Quán chiếu: Mình có đang tu theo kiểu "một mình mình lo được" và coi nhẹ sự hướng dẫn không?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

15. Thầy nói quan điểm "tự thắp đuốc mà đi" nếu bị hiểu lệch sẽ phủ nhận điều gì?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra quan điểm ấy khi bị tuyệt đối hóa đã phủ nhận sự hiện diện của chư Phật mười phương trong thế giới này và tự tách mình khỏi vạn pháp. Người giữ quan điểm ấy chỉ tin một Đức Phật Thích Ca, thậm chí cho rằng Ngài đã rời bỏ vũ trụ mà hưởng Niết Bàn. Chính họ cũng thừa nhận phải đi trong nhiều A-tăng-kỳ kiếp.
Quán chiếu: Hình dung của mình về chư Phật là những vị đã đi xa, hay đang có mặt và liên quan với đời sống mình?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

16. "Bước đi bằng hai chân, một bên tha lực, một bên tự giác, vốn chưa bao giờ tách rời." Hình ảnh này giúp mình kiểm tra việc tu của mình ra sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy kẻ tự tin một mình cũng chết, kẻ chỉ biết bám víu cầu cúng cũng chết; không nên đưa mình vào bất cứ sự thiên lệch nào, làm được vậy là dấu hiệu nhận ra Trung đạo. Người đi một chân sẽ khập khiễng rồi ngã. Tha lực và tự giác không phải hai thứ để chọn, mà là hai chân của cùng một bước.
Quán chiếu: Tuần này mình đã "bước" chân nào nhiều hơn: cầu nguyện, lễ lạy, nghe pháp, hay tự quán tâm, tự sửa mình?
Nguồn: Tín & Cuồng Tín

17. Vì sao Thầy nói bất cứ pháp môn nào cũng vừa là cầu tha lực vừa là tự lực?

Hướng dẫn: Thầy dạy sự sống chính là mong cầu: đói mong ăn, mệt mong nghỉ; ngay khi đói mà mong có thức ăn là đã cầu tha lực. Đức Phật Thích Ca khi chưa thành Đạo cũng từng nhịn ăn sáu năm theo quan điểm không cầu tha lực, rồi cũng phải trở lại đời sống ăn uống. Còn nỗ lực bước đi, nỗ lực làm chủ tình cảm và suy nghĩ thì là tự lực.
Quán chiếu: Trong một ngày, mình đã nhận bao nhiêu thứ từ người khác và từ đất trời để sống? Mình có thể thật sự "tự lực" một mình không?
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

18. Thầy nói những người ra vẻ "tu là không mong cầu gì" rốt cuộc vẫn chạy theo lòng tham để được giác ngộ. Vì sao?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra họ ra vẻ thanh cao, rời bỏ tất cả, nhưng mong cầu vẫn chạy trong máu, trong tâm hồn họ; ngay việc muốn giác ngộ cũng là một mong cầu. Lòng tham là chất liệu của cuộc sống, không có chỗ nào để trốn khỏi nó. Việc cần làm là học sự thông tỏ của trí tuệ để làm chủ khao khát, chứ không phải chối bỏ mong cầu một cách giả tạo.
Quán chiếu: Trong việc tu của mình, có mong cầu nào mình đang giả vờ là không có không?
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

19. "Cầu mà không cầu", tức vô sở cầu, nghĩa là gì theo Thầy?

Hướng dẫn: Thầy dạy không ai là không cầu tha lực; sự sống là sự cầu, sự cầu là khao khát, khao khát đến từ sự biến đổi. Vô sở cầu không phải là hết mong cầu, mà là làm chủ khao khát và có thể chấm dứt khao khát khi cần thiết. Đó là mục đích chính của tu tập, chứ không phải ôm giữ tư tưởng hủy diệt khao khát.
Quán chiếu: Có khao khát nào mình có thể "đặt xuống" ngay hôm nay khi thấy nó không cần thiết không? Thử làm và quan sát.
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

20. Vì sao Thầy nói pháp môn Tịnh Độ trước hết lại chính là tự lực?

Hướng dẫn: Thầy dạy vì chúng sanh là nô lệ của suy nghĩ, của vọng niệm; mọi suy nghĩ dẫn đến chỗ không kiểm soát được và chạy theo dục vọng. Niệm Phật là hàng phục vọng niệm, đưa vô số niệm dục vọng về một niệm A Di Đà Phật; đó là hành động tự lực. Đồng thời niệm danh hiệu Phật là nương oai lực các Ngài, nên là hai trong một.
Quán chiếu: Khi niệm Phật hay tụng kinh, mình đang ngồi chờ được gia hộ, hay đang tự tay đưa từng niệm về một chỗ?
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

21. Niệm Phật "tưởng cầu tha lực, hóa ra lại là cầu chính mình" nghĩa là thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy niệm Phật cũng là cách nhắc nhở A Di Đà Phật chính là tâm hồn bất tử của tất cả, là vô lượng quang, vô lượng thọ, vô lượng công đức. Như vậy niệm Phật tưởng là cầu một đấng bên ngoài, hóa ra là cầu chính mình. Đây là chỗ nhận thức cao để niệm Phật thành Phật; tuy vậy Thầy vẫn không phủ nhận con đường vãng sanh dành cho căn cơ còn thấp.
Quán chiếu: Khi niệm một danh hiệu Phật, mình cảm nhận Phật ở xa mình, hay đang có mặt ngay trong tâm đang niệm?
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

22. Có người bỏ niệm Phật vì cho đó là cầu tha lực, rồi chạy theo lối sống lang thang khất thực vì tin đó mới là tự lực. Thầy nhận xét thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy ôm nồi cơm đi khất thực cũng là cầu tha lực và cũng là tự lực: xin ăn là cầu, cầu sự chú tâm, cầu an định trong từng bước; nỗ lực bước đi và làm chủ tâm là tự lực. Bỏ pháp này chạy theo pháp kia chỉ vì một khái niệm "tự lực, tha lực" là đang tự làm loạn mình và người. Thầy khuyên đừng lôi các khái niệm ấy ra để phân biệt hơn thua giữa các pháp.
Quán chiếu: Mình có đang đổi pháp tu theo trào lưu, hay vì mình đã hiểu rõ pháp mình đang tu?
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

23. Thầy nói "tìm cầu Giác Ngộ chính là tìm cầu Vô Minh". Lời này có nghĩa là thôi tu không?

Hướng dẫn: Thầy dạy giác ngộ đã sẵn có trong tất cả các pháp, nên còn đi tìm là còn đi tìm vô minh. Nhưng ngay trong cùng bài, Thầy vẫn dạy nỗ lực bước đi, cầu an định tâm, làm chủ tình cảm và suy nghĩ. Lời này không bảo thôi tu, mà chỉ ra chỗ vi tế: tu không phải chạy đi lấy một thứ ở ngoài, mà là thôi che lấp cái đã sẵn có.
Quán chiếu: Mình đang tu với tâm "đi tìm một thứ mình chưa có", hay với tâm "gỡ bỏ những gì đang che lấp"?
Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

24. Thầy nói người có Đại Phước trước hết là người gặp được một vị Minh Sư giác ngộ. Vì sao chúng sinh cần chủ động phát nguyện gặp Phật, nếu chư Phật đã nhìn tất cả là tròn đầy?

Hướng dẫn: Thầy dạy dù chư Phật không thuyết pháp, nhân quả và trải nghiệm tự thân cũng sẽ khiến chúng sinh giác ngộ vào một lúc nào đó, có thể là vô lượng kiếp. Nhưng nếu chúng sinh chủ động tạo nhân duyên bằng cách phát nguyện chân thành được gặp Phật, thì với oai lực các Ngài, ước nguyện sẽ thành hiện thực. Đây cũng là tự lực và tha lực cùng đi: mình phát nguyện, chư Phật đáp lại.
Quán chiếu: Mình đã từng thật lòng phát nguyện được gặp và được dẫn dắt bởi bậc giác ngộ chưa, hay chỉ mong gặp may?
Nguồn: 3 Đặc Điểm Của Người Có Đại Phước

3. Tôn sư trọng đạo

25. Vì sao Thầy nói lời dạy "tôn sư trọng đạo" tưởng đơn giản mà có khi phải học trong vô lượng kiếp?

Hướng dẫn: Thầy dạy ta sống trong nhân quả nghiệp báo; nếu không học Đạo, không học cách sống đúng bản chất sự thật, thì tự mình trôi lăn trong nghiệp vô minh do chính mình tạo. Tôn sư trọng đạo không phải một lễ nghi, mà là cả một sự chuyển hóa tâm bệnh trói buộc. Vì thế nó cần thời gian rất dài để thật sự thành.
Quán chiếu: Với mình, "tôn sư trọng đạo" hiện đang là một cử chỉ bên ngoài hay một cách sống bên trong?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

26. Có người cho rằng Đạo Phật dùng thuyết nhân quả nghiệp báo để hù dọa chúng sanh. Thầy phản bác thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy mọi quy luật vẫn đang tồn tại dù chúng sanh có nhận thấy hay không. Đạo Phật chỉ ra nhân quả nghiệp báo vận hành là do chính tâm chúng sanh vọng ra mà trói buộc. Vọng tưởng không phải tội, trói buộc vào vọng tưởng mới thành cái tội lừa dối chính mình; Đạo Phật chỉ đường chữa trị tâm bệnh ấy thì sao gọi là hù dọa.
Quán chiếu: Khi nghe về nhân quả, mình thấy sợ hay thấy được chỉ đường? Cảm giác ấy nói gì về tâm mình?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

27. Thầy nói nếu thấy bị "hù dọa" cũng rất tốt. Vì sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy ngay lúc thấy bị hù dọa, ta sẽ trông thấy nỗi sợ hãi và sự trói buộc hèn yếu khi bị trụ vào ý niệm danh tướng. Lúc ấy hãy đặt câu hỏi: "Sợ hãi đến từ đâu?". Cảm giác bị đe dọa trở thành một cánh cửa để quán tâm, thay vì một lý do để chống đối lời dạy.
Quán chiếu: Lần tới khi một lời dạy làm mình sợ hay khó chịu, hãy dừng lại và hỏi: "Sợ hãi đến từ đâu? Mình đang trụ vào danh tướng nào?"
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

28. Vì sao Thầy nói học Đạo là quan trọng nhất, nhưng Người Thầy giác ngộ dạy Đạo còn quan trọng hơn?

Hướng dẫn: Thầy dạy không có Người Thầy dạy Đạo thì chỉ có thể học Đạo qua vô lượng kiếp trải nghiệm luân hồi, lấy nhân quả làm Thầy. Không có Người Thầy giác ngộ dẫn dắt thì chúng sanh mãi như kẻ mù. Người Thầy là người rút ngắn con đường mà nếu tự mò thì phải trả giá bằng rất nhiều khổ đau.
Quán chiếu: Những bài học mình đã phải trả giá đắt trong đời, có bài nào lẽ ra mình đã học được sớm hơn nếu chịu lắng nghe?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

29. "Tôn sư là đội Thầy lên đầu. Nếu không đội Thầy thì các con chỉ có thể đội mắt thịt, đội vô minh lên đầu." Vì sao lại không có lựa chọn thứ ba?

Hướng dẫn: Thầy dạy theo "Ý dẫn đầu các pháp", ta luôn đặt một điều gì đó dẫn đầu tâm mình. Nếu không đặt trí tuệ của Thầy giác ngộ dẫn đầu, thì cái dẫn đầu sẽ là mắt thịt, là vô minh, là trói buộc của chính mình, và ý vô minh thì đắm vào vô minh. Không có chỗ trống ở vị trí dẫn đầu; câu hỏi chỉ là mình để điều gì ngồi vào đó.
Quán chiếu: Khi phải quyết định một việc khó, điều gì thật sự "ngồi trên đầu" mình: lời dạy, hay cảm xúc lúc đó?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

30. Vì sao Thầy nói "nếu các con không hiểu Đạo thì lấy đâu ra tôn sư"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra chỉ có Phật mới là người hiểu Đạo; chúng sanh trong thực tế chỉ giãy giụa trong tư tưởng trói buộc với một niềm tin không trọn vẹn. Không hiểu Đạo thì không biết vì sao phải tôn kính Thầy, nên sự tôn kính dễ thành hình thức hoặc thành sự bám víu. Tôn sư và trọng đạo nương vào nhau, không tách được.
Quán chiếu: Mình tôn kính người hướng dẫn mình vì hiểu giá trị lời dạy, hay vì cảm tình, vì đám đông?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

31. Theo Thầy, làm thế nào mới thật sự tôn sư trọng đạo? Hãy đi theo chuỗi lý Thầy đưa ra.

Hướng dẫn: Thầy dạy tự giác quán tâm cởi trói là tôn sư trọng đạo, vì Đạo trị tâm bệnh; trị được tâm bệnh là biết trọng Đạo; trọng Đạo mới chịu quán tâm trị bệnh, và trọng Đạo ắt tôn sư. Niềm tin không còn bị tâm bệnh chi phối thì không tan vỡ; niềm tin không tan vỡ là định lực kiên cố; định lực kiên cố bất thối chuyển sanh trí tuệ. Tôn sư thật là chịu uống thuốc, không phải chỉ cung kính người cho thuốc.
Quán chiếu: Hôm nay mình đã "uống thuốc" chưa, tức là đã quán tâm cởi một sự trói buộc cụ thể nào chưa?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

32. Thầy dặn giữ "giới của tâm là không trói buộc, không sở hữu" và "học lấy tuệ nhãn bình đẳng mà sống". Hai điều này liên quan gì đến tôn sư trọng đạo?

Hướng dẫn: Thầy dạy tâm bệnh trói buộc phải chữa khỏi thì tỉnh thức và giác ngộ mới hiển lộ; vì vậy giới của tâm là không trói buộc, không sở hữu. Đừng đội mắt thịt lên đầu mà sống, hãy học tuệ nhãn bình đẳng. Tôn sư trọng đạo rốt cuộc là sống theo cái nhìn mà Thầy trao, không phải chỉ kính người trao nó.
Quán chiếu: Có sự trói buộc nào khiến niềm tin của mình vào Đạo lên xuống thất thường không?
Nguồn: Tôn Sư Trọng Đạo

33. Thầy nhắc về những đệ tử không học được "sự trân trọng tuyệt đối và niềm kính yêu" mà người Thầy dành cho chư Phật. Vì sao người học phải học điều này từ chính Thầy mình?

Hướng dẫn: Thầy dạy chính người Thầy cũng trân trọng tuyệt đối và kính yêu chư Phật Thầy, chư Phật Bồ Tát mười phương, và Thầy dặn các con đừng làm một kẻ không học được điều đó. Người học không chỉ học lời Thầy nói, mà học cả thái độ của Thầy với những bậc trên mình. Người Thầy còn kính chư Phật như thế, người học lấy gì để kiêu mạn?
Quán chiếu: Mình có đang kính người hướng dẫn mình mà lại coi nhẹ những bậc mà chính người ấy tôn kính không?
Nguồn: Sự Trân Trọng Tuyệt Đối Và Niềm Kính Yêu Dành Cho Chư Phật

34. Thầy ví các bài pháp là "thuốc trị kịch độc" và người học là "con bệnh" không chịu tới nhận thuốc hằng ngày. Lời ví này thay đổi cách mình đọc bài pháp thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy các bài pháp không phải để câu kéo sự chú ý, mà là thuốc trị kịch độc. Người bệnh không nhận thuốc mỗi ngày thì bệnh không thể lui. Đọc bài pháp như đọc tin tức thì không có gì thay đổi; đọc như uống thuốc thì phải đọc đều, đọc kỹ, và để nó tác động vào tâm bệnh của mình.
Quán chiếu: Tâm bệnh nặng nhất của mình hiện nay là gì, và bài pháp nào là "thuốc" cho nó? Mình đã uống nó bao lâu một lần?
Nguồn: Này các con

35. Vì sao Thầy nói dạy đạo "như vẽ chữ trên nước"?

Hướng dẫn: Thầy dạy lấy cành cây viết xuống nước thì viết được chữ nào nó tan ngay chữ đó; vô minh của người học cũng y như vậy. Lời dạy vào tai rồi trôi đi nếu không được giữ lại bằng việc học thuộc và thực hành. Nhận ra điều này là để người học thôi tự tin rằng "nghe rồi là biết rồi".
Quán chiếu: Bài pháp mình đọc tuần trước, hôm nay mình còn nhớ được ý chính và đã áp dụng vào việc gì không?
Nguồn: Dạy đạo cho các con như vẽ chữ trên nước

36. Thầy nói nếu học Đạo thật sự là việc quan trọng nhất thì phải làm gì? Đọc lướt rồi "phịa ra cách hiểu riêng" gây hại thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy học đạo là quan trọng nhất vì ai cũng phải tự đối mặt với cái chết; Đạo là hành trang giúp làm chủ mình khi còn sống và vượt qua cận tử nghiệp an lành. Vì vậy phải thuộc bài, thuộc lời Thầy dạy, ngâm cứu cẩn thận từng lời pháp. Đọc ào qua, câu nọ chồng câu kia rồi phịa ra cách hiểu riêng là bóp méo lời Thầy, và khi ấy chẳng ai cứu được.
Quán chiếu: Mình có hay chia sẻ lại lời pháp theo cách hiểu của mình mà chưa kiểm lại xem có đúng ý Thầy không?
Nguồn: Dạy đạo cho các con như vẽ chữ trên nước

37. Khi được hỏi "bản ngã là gì, vô ngã là gì, vô minh là gì, tỉnh thức là gì, khổ đến từ đâu", Thầy yêu cầu người học phải thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy phải bật ra vanh vách, và với câu "khổ đến từ đâu" thì phải chánh tư duy để trả lời hết được những câu hỏi liên quan. Không trả lời được những câu căn bản ấy nghĩa là nền chưa có. Thầy còn nói căn cơ của mọi người, kể cả tu sĩ và người đã nhập vài cảnh giới, đều rất thấp, nên càng phải học căn bản cho chắc.
Quán chiếu: Không nhìn tài liệu, hãy tự trả lời năm câu hỏi ấy bằng lời của mình. Câu nào mình ấp úng?
Nguồn: Dạy đạo cho các con như vẽ chữ trên nước

38. Thầy khuyên mỗi người lập "bảng kế hoạch tu tập cho riêng mình". Bảng kế hoạch ấy gồm những gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy lên kế hoạch học thuộc bài, lên kế hoạch hành pháp phương tiện, liên tục suy ngẫm về giáo pháp, chánh tư duy về giáo pháp, và tìm cách áp dụng vào mọi va chạm đời sống. Học đạo mà không có kế hoạch thì dễ học theo hứng, lúc nhiều lúc bỏ. Kế hoạch là cách người học tự giác giữ mình trên đường dài.
Quán chiếu: Hãy viết ra bảng kế hoạch tu tập của mình cho tuần này theo năm mục ấy, cụ thể đến từng ngày.
Nguồn: Dạy đạo cho các con như vẽ chữ trên nước

39. Thầy kể mình từng trả lời câu hỏi "Thế nào là hoa nở hoa lại tàn?" là "Bất tử" và bị chấm 0 điểm. Câu chuyện này dạy người học điều gì về thái độ học với Thầy?

Hướng dẫn: Thầy kể câu trả lời của mình chỉ có đầu và cuối, không có phần giữa, mang tính giả tạo, mắc "bệnh trên mây": chưa đủ chân thật trong tư duy và thực hành, chưa phá được bức màn tư tưởng. Câu trả lời của Phật Thầy Quán Thế Âm, "hoa nở hoa lại tàn là quy luật vận hành chung để sự thật được sáng tỏ", nghe đơn giản mà là thuốc chữa bệnh ấy. Ngay Thầy cũng học trò như vậy, sẵn sàng bị chấm 0 điểm để thấy bệnh của mình.
Quán chiếu: Có câu trả lời nào về Đạo mình rất tâm đắc mà có thể chỉ là "trên mây", không toát ra từ va chạm thật của đời sống?
Nguồn: Trí tuệ của Phật Thầy (Phần 1)

4. Mãi mãi là người học trò

40. Vì sao Thầy dạy trong hành trình học đạo vô lượng kiếp phải luôn đặt mình vào vị trí người học trò?

Hướng dẫn: Thầy dạy vì mọi sự vật hiện tượng, mọi chúng sanh đều là thị hiện của người Thầy, của chư Phật; từng cành cây, ngọn cỏ, côn trùng, kể cả kẻ thù đều đang dạy về sự liên quan, lòng biết ơn và tình thương. Không thấy mình là người học trò thì sự kiêu ngạo nhỏ mọn sẽ trói mình vào hoang tưởng cá nhân và dục vọng ích kỷ. Đó là cái tôi ngu muội tự đem lại cho mình nhiều kiếp nô lệ lừa dối.
Quán chiếu: Hôm nay, ai hay điều gì đã dạy mình một bài học mà mình suýt bỏ qua vì coi thường?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

41. Thầy nói "cái tôi chẳng sai gì, nhưng cái tôi ngu muội không biết sống vô ngã thì đem tới đau khổ". Làm thế nào để "sống bản ngã mà vô ngã"?

Hướng dẫn: Thầy dạy trước hết phải biết đặt mình vào vị trí người học trò thì kiêu ngạo sẽ không làm gì được. Trong mọi va chạm không thấy mình bị thiệt, vì có thể chuyển hóa tham sân si thù hận thành lòng biết ơn và tình thương, như bước 5 của Đạo tỉnh thức. Tham sân si trong bản ngã mang tính phá hủy; chuyển hóa được thì mang tính kết nối và bao trùm.
Quán chiếu: Trong va chạm gần nhất, mình đã thấy mình "bị thiệt" ở đâu? Nếu là người học trò, mình đã học được gì?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

42. Tình huống: một người mình không ưa chỉ ra lỗi của mình trước mặt người khác. Là "người học trò", mình đón nhận thế nào?

Hướng dẫn: Theo Thầy, kẻ thù cũng là thị hiện của người Thầy đang dạy mình về sự liên quan và lòng biết ơn. Người học trò không hỏi trước "người này có tư cách nói không", mà hỏi "điều này dạy mình gì". Khi tâm không kiêu ngạo, lời chỉ trích trở thành bài học; khi tâm kiêu ngạo, nó trở thành một vết thương.
Quán chiếu: Nhớ một lời chỉ trích làm mình đau: nếu bỏ qua người nói, nội dung lời đó có phần nào đúng không?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

43. Thầy nói "tôn sư trọng đạo không bao giờ thiệt", kể cả khi chọn sai người thầy không có đức hạnh. Thầy lập luận thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy nếu người đệ tử tin người thầy ấy như tin các vị Thầy Tổ và chuyển hóa được phiền não thành lòng biết ơn và tình thương, thì vẫn tạo nên đức hạnh Ba-la-mật. Người thầy có thể là rởm, nhưng đức hạnh của người học trò lại là thật; thầy rởm có thể bị đọa, mà học trò vẫn có thể tái sinh cõi lành. Điều quyết định nằm ở tâm của người học.
Quán chiếu: Sự tiến bộ trên đường tu của mình đang phụ thuộc vào người khác tốt hay xấu, hay vào cách tâm mình đáp lại?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

44. Nếu "tôn sư không bao giờ thiệt" dù gặp thầy rởm, vậy còn cần chọn thầy chánh nữa không? Hãy phân biệt hai lời dạy này.

Hướng dẫn: Thầy vẫn dặn khi học đạo phải chọn vị thầy chánh có Giới – Định – Tuệ, ít nhất là có giữ giới; và nói chọn được đúng Thầy thì càng phải tôn sư trọng đạo hơn. Lời "không bao giờ thiệt" nói về tâm của người học khi đã ở trong hoàn cảnh ấy, không phải lời khuyên chọn bừa. Chọn thầy là việc của trí; giữ tâm biết ơn là việc của đức hạnh; cả hai cùng cần.
Quán chiếu: Mình đang dùng tiêu chuẩn nào để chọn người hướng dẫn? Và khi đã theo học, mình có giữ được lòng biết ơn không?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò · Trong quá trình tu đạo các con phải biết mình đang ở đâu

45. Vì sao Thầy nói mọi lời nói của người Thầy dù đúng hay sai đều là phương tiện để tiến vào "bình đẳng tư tưởng"?

Hướng dẫn: Thầy dạy nếu hiểu Đạo thì thấy mọi lời của người Thầy đều là phương tiện; người học không cãi, mà hòa với tâm bao trùm đúng sai. Chấp nhận được đúng cũng là sai, sai cũng là đúng là cực kỳ khó; chỉ khi chấp nhận được bằng đức hạnh nhẫn nhục Ba-la-mật thì mới dùng được đúng sai bằng bản ngã tùy duyên. Đây là bài học về tâm, không phải bài học tắt suy nghĩ.
Quán chiếu: Khi người hướng dẫn nói điều mình thấy chưa đúng, phản ứng đầu tiên của mình là muốn cãi, hay muốn hiểu điều họ đang chỉ?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

46. Khi bị áp đặt mà vẫn sinh được lòng biết ơn, vẫn bao trùm được mọi quan điểm, Thầy nói đó là lúc rèn đức hạnh. Vì sao những lúc bất như ý với Thầy lại là cơ hội quý?

Hướng dẫn: Thầy dạy khi người Thầy mang đến đủ thứ bất như ý, đó chính là lúc rèn luyện đức hạnh: bị áp đặt mà sinh lòng biết ơn, bị áp đặt mà bao trùm mọi quan điểm, cả hai đều rất khó. Nếu biết để thành một đạo sư giác ngộ, Thầy mình đã phải tôi luyện đức hạnh Ba-la-mật trong vô lượng kiếp, thậm chí nhiều kiếp đã chết thay cho mình, thì người đệ tử sẽ hạnh phúc trong vai trò đệ tử. Lòng biết ơn làm chỗ khó trở thành chỗ lớn lên.
Quán chiếu: Có lời dạy hay yêu cầu nào của người hướng dẫn làm mình khó chịu gần đây? Mình đã học được gì từ sự khó chịu ấy?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

47. Thầy nói dòng truyền thừa phản ánh "gia phả giữa Phật và chúng sanh". Vì sao người học không nên "muốn khôn hơn Phật"?

Hướng dẫn: Thầy dạy chư Phật đã biết hết nhân quả, diệu dụng nhân quả; Phật ấn chứng và chọn ra người Thầy giác ngộ để nhân sinh được lợi lạc. Người học lấy cái thấy còn hạn hẹp của mình để đánh giá lại lựa chọn ấy là muốn khôn hơn Phật. Tôn trọng dòng truyền thừa là khiêm hạ trước điều mình chưa thấy hết.
Quán chiếu: Mình có thói quen đánh giá, xếp hạng các vị thầy bằng những gì mình nghe và thấy được không?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

48. "Thầy sẵn trong mình, mình sẵn trong Thầy, Phật sẵn trong mình, mình sẵn trong Phật." Nếu thấm được điều này, việc phụng sự Thầy mang ý nghĩa gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy phụng sự Thầy mình là đang phụng sự tất cả chúng sanh và chư Phật; biết ơn người Thầy là biết ơn tất cả chúng sanh và chư Phật. Vì mọi việc làm và ý niệm không tách rời chánh niệm thể tánh, nên theo "Ý dẫn đầu các pháp", thể tánh sẽ tự hiển lộ kết quả vô lượng cho bản ngã đang dùng. Phụng sự khi ấy không phải là hạ mình, mà là mở rộng mình.
Quán chiếu: Khi làm một việc nhỏ để giúp nơi mình học Đạo, mình làm với tâm "phục vụ người khác" hay với tâm "không tách rời tất cả"?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

49. Thầy kết thúc bằng câu "Ngay cả chính Ta cũng vẫn là người học trò". Câu này soi vào mình điều gì?

Hướng dẫn: Thầy nêu bốn lý do để làm người học trò và nhấn mạnh chính Thầy cũng vẫn là người học trò. Nếu bậc dạy đạo còn giữ vị trí học trò, thì người học không có lý do nào để tự cho mình đã đủ. Tâm học trò là tâm luôn mở, luôn biết ơn, và luôn trưởng thành trong tình thương dành cho tất cả.
Quán chiếu: Có lĩnh vực nào trong đời mà mình đã âm thầm thôi làm học trò, thôi lắng nghe không?
Nguồn: Mãi Mãi Là Người Học Trò

50. Vì sao Thầy nói "trong mắt chúng sanh, một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma"?

Hướng dẫn: Thầy dạy chúng sanh vô minh chỉ thấy quan điểm của "tôi" là của "tôi", nhốt mình trong bản ngã thân xác và Tánh Biết, nên có vô tận góc nhìn về Phật tùy căn cơ. Vì thế một vị Thầy trong mắt người này là Phật, trong mắt người kia là Ma. Và quả đúng là Phật dùng cả tướng Phật lẫn tướng Ma để giáo hóa chúng sanh.
Quán chiếu: Khi mình đánh giá một người là "tốt" hay "xấu", đánh giá ấy nói về người đó nhiều hơn, hay nói về căn cơ của mình nhiều hơn?
Nguồn: Trên góc nhìn của nhân sinh: Một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma

51. Thầy nói Phật cứu độ vô số chúng sanh mà không thấy có chúng sanh nào được cứu độ. Điều này đến từ cái thấy nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy Phật không thấy có chúng sanh vô minh, Phật thấy tất cả là Phật, thấy vô minh là Phật, thể nhập với tất cả Pháp; không có Pháp nào không phải là Phật. Phật bình đẳng và đồng đẳng, thấy tất cả là trò chơi của Phật. Vì vậy Phật cứu độ mà không có người cứu và người được cứu tách rời nhau.
Quán chiếu: Khi giúp ai đó, mình có thấy mình "ở trên" người được giúp không? Cảm giác ấy khác gì với cái thấy của Phật?
Nguồn: Trên góc nhìn của nhân sinh: Một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma

52. Thầy nói lựa chọn thiện chánh "mà bình đẳng" khác với "không bình đẳng mà lựa chọn" thiện chánh. Khác nhau ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy người không bình đẳng chỉ thích đi về một phía nhị nguyên thiện chánh; tâm bị bó hẹp trong tướng bản ngã, bị tưởng phân biệt chi phối, nên dù được tái sinh cõi trời vẫn là nô lệ luân hồi. Người bình đẳng mà lựa chọn thì tâm bao trùm tưởng phân biệt, không bị nó chi phối nên mới dụng được nó. Tưởng phân biệt làm chủ thì nó sai khiến mình; mình làm chủ nó thì mới dùng được nó.
Quán chiếu: Khi mình chọn làm điều thiện, có chút coi thường nào dành cho người không chọn như mình không?
Nguồn: Trên góc nhìn của nhân sinh: Một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma

53. Thầy nói chúng sanh chưa thể bình đẳng ngay nên phải lấy pháp tỉnh thức làm căn bản, lấy thiện pháp làm giới và điểm tựa. Vì sao Thầy lại dặn "đọc pháp này không sinh tâm ngạo mạn bắt chước Ta nói Ma và Phật"?

Hướng dẫn: Thầy dạy phải học Đạo tỉnh thức, dùng đức hạnh và trí tuệ tiến vào bình đẳng, vô lượng kiếp bình đẳng rồi mới nhập đồng đẳng Phật. Lời thuyết của Thầy sẵn Phật – Ma lẫn lộn, đó là bình đẳng chúng sanh; nhưng người chưa có cái thấy ấy mà bắt chước nói Ma nói Phật thì chỉ là ngạo mạn. Người học giữ thiện pháp làm điểm tựa, không học đòi cách nói của bậc đã thấy.
Quán chiếu: Mình có hay bắt chước ngôn ngữ mạnh, ngôn ngữ "vượt thiện ác" khi nói về Đạo, trong khi chính mình chưa thấy được như vậy không?
Nguồn: Trên góc nhìn của nhân sinh: Một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma

54. Thầy nói "khi nào các con niệm một câu Phật hiệu mà các con thấy tất cả tâm Ma trong đấy là các con đang thấy bình đẳng", và "chỉ chọn thanh tịnh, không thấy bất tịnh sẵn trong thanh tịnh thì đích thị là chúng sanh". Điều này có nghĩa là câu Phật hiệu không còn thanh tịnh nữa sao?

Hướng dẫn: Không phải vậy. Thầy dạy vì cái này có nên cái kia có, cái này diệt nên cái kia diệt; thanh tịnh và bất tịnh, Phật và Ma sẵn trong nhau, không thể có cái này mà không có cái kia. Thấy tâm Ma trong câu Phật hiệu là thấy được mối liên quan không tách rời ấy, nên không còn bám vào một phía để chối bỏ phía kia; đó mới là bình đẳng. Người chỉ chọn thanh tịnh mà không thấy bất tịnh sẵn trong nó thì vẫn bị tưởng phân biệt chi phối. Nhưng Thầy cũng dạy chúng sanh chưa bình đẳng ngay được, nên vẫn lấy thiện pháp làm giới và điểm tựa, vẫn niệm Phật, tụng kinh; và giáo lý Phật cũng thị hiện ngay trong chén cơm, chén canh chứ không chỉ trong kinh điển.
Quán chiếu: Khi niệm Phật mà tạp niệm xấu nổi lên, mình có hoảng sợ hay chán nản cho rằng "niệm vậy là hỏng" không? Mình thử thấy tạp niệm ấy cũng đang nằm trong câu niệm mà không bỏ câu niệm.
Nguồn: Trên góc nhìn của nhân sinh: Một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma

5. Chánh pháp – tà pháp và chọn pháp tu

55. Thầy nói trước khi Đức Phật Thích Ca xuất hiện, Chân Lý đã có sẵn. Vậy vai trò của lời Phật là gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy chân lý đã luôn có sẵn trong tất cả sự vật hiện tượng và tâm hồn. Đức Phật là một trong những vị Phật giác ngộ đã nói ra quy luật vận hành của chúng để hướng dẫn chúng sinh sống trong sự thật, sống thuận theo quy luật sẵn có. Lời Phật là lời mô tả lại chân lý để chúng sinh học cách trải nghiệm, chứ lời mô tả không phải chính là sự thật.
Quán chiếu: Mình đang học lời Phật như học một bản đồ để đi, hay như cất giữ một món đồ quý để ngắm?
Nguồn: Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

56. Ví dụ "trái cam" của Thầy nói lên điều gì về khoảng cách giữa hiểu giáo lý và nếm trải sự thật?

Hướng dẫn: Thầy dạy nếu Thầy ăn một trái cam rồi mô tả vị cho người khác, thì người nghe không phải là người đang ăn cam, và mọi lời mô tả đem so với trái cam đều là giả. Cũng vậy, mọi lời Phật thuyết đem so với chân lý thật đang sẵn nơi sự vật hiện tượng thì chỉ là mô tả. Vì thế Đức Phật nói trong 49 năm thuyết pháp chưa nói một lời nào.
Quán chiếu: Trong những điều mình "biết" về Đạo, điều nào mình đã thật sự nếm trong đời sống, điều nào mình chỉ mới nghe tả lại?
Nguồn: Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

57. Theo Thầy, đâu là Chánh Pháp và đâu là Tà Pháp? Định nghĩa này khác gì với cách hiểu thông thường?

Hướng dẫn: Thầy dạy toàn bộ vũ trụ tâm hồn và những quy luật sẵn có trong nó mới là Chánh Pháp; còn toàn bộ những lời mô tả hay hướng dẫn về chân lý chỉ là Tà Pháp, vì lời mô tả không phải là sự thật. Thông thường người ta gọi kinh sách là Chánh Pháp; Thầy cố ý nói ngược để phá thói quen lấy hiểu biết làm giác ngộ. Tà Pháp theo nghĩa này không phải là thứ xấu cần bỏ, mà là phương tiện dẫn về Chánh Pháp.
Quán chiếu: Mình có đang coi việc thuộc nhiều kinh sách là dấu hiệu mình đã sống trong Chánh Pháp không?
Nguồn: Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

58. Vì sao Thầy nói việc tuyên truyền kinh sách là Chánh Pháp đã "đẻ ra vô số kẻ đạo đức giả"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra những người ấy cho rằng hiểu kinh sách, hiểu giáo lý là đang giác ngộ, có ngờ đâu giác ngộ là phải nếm trải sự thật từ tất cả sự vật hiện tượng và tâm hồn. Lấy hiểu biết thay cho trải nghiệm thì sẽ sa vào cãi cọ về giáo pháp, thành kẻ đạo đức giả kiêu ngạo, tưởng mình giác ngộ. Và rồi chết trong sự giả dối, tự đày đọa trong vô lượng kiếp.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình tranh luận về giáo lý, mình đang bảo vệ sự thật hay đang bảo vệ cái hiểu của mình?
Nguồn: Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

59. "Chánh Pháp đã sẵn tỏa sáng và không cần phải bảo vệ, còn Tà Pháp thì cần phải bảo vệ." Vì sao Tà Pháp lại cần được bảo vệ?

Hướng dẫn: Thầy dạy Chánh Pháp là toàn bộ Thể Tánh Như Lai Tạng, Bản Tâm viên mãn tròn đầy, đã sẵn sự tỏa sáng bất tử nên không cần bảo vệ. Còn Tà Pháp là kinh tạng, giáo điều, phân tích, giới luật, chỉ dẫn; dù không phải sự thật, chúng cần được bảo vệ để mọi chúng sinh được học cách sống trong sự thật. Hiểu vậy thì vừa trân trọng kinh sách giới luật, vừa không lấy chúng làm chỗ kiêu mạn.
Quán chiếu: Mình đang giữ gìn kinh sách, giới luật với tâm biết ơn phương tiện, hay với tâm cho rằng mình nắm được sự thật?
Nguồn: Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

60. Vì sao Thầy nói "mãi mãi chẳng bao giờ có thời Mạt Pháp"?

Hướng dẫn: Thầy dạy vì Chánh Pháp là bất tử, vì Như Lai là bất tử. Chánh Pháp là chính sự thật đang sống, không phụ thuộc vào việc kinh sách còn hay mất, người tu nhiều hay ít. Người lấy "thời Mạt Pháp" làm lý do để nản lòng là đang nhầm Chánh Pháp với lời mô tả về nó.
Quán chiếu: Mình có từng nghĩ "thời này khó tu lắm" để biện hộ cho sự lười biếng của mình không?
Nguồn: Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

61. Thầy nhận xét những người rất thích tung hô Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo khi va chạm tư tưởng đối nghịch thì "tỏ ra anh hùng và sân si nhiều lắm". Vì sao học pháp đúng mà vẫn sân si?

Hướng dẫn: Thầy dạy hầu hết người tu bây giờ mắc vào những thái cực; mắc vào thái cực thì phát sinh tranh đấu, cuồng nộ và vô tình thành nô lệ cho chấp ngã. Pháp dù đúng, khi bị bản ngã cầm lấy làm vũ khí thì lại nuôi sân si. Cái sai không nằm ở pháp, mà ở tâm chấp ngã đang dùng pháp.
Quán chiếu: Khi ai đó chê pháp môn mình tu, trong mình khởi lên điều gì? Đó là trí tuệ hay là chấp ngã?
Nguồn: Chánh Pháp & Tà Pháp - Chọn Tu Pháp Nào?

62. Thầy nói Trung Đạo "không phải là cái gì ở giữa như các con nghĩ". Vậy Trung Đạo là gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy Trung Đạo là tính bình đẳng từ trong cốt lõi, tức bình đẳng từ trong tâm hồn: nhận ra mọi quan điểm đã sẵn sự tuần hoàn trong chính nó, và tâm hồn sẵn sự đồng thuận, không thiết lập tính chiến đấu và phỉ báng. Không còn phân biệt tà và chánh theo nghĩa chiến đấu ấy gọi là Trung Đạo. Đây là chỗ Thầy cố ý nói khác cách hiểu "đứng giữa hai cực".
Quán chiếu: Với một người có quan điểm trái mình, mình đang tìm cách "đứng giữa" cho yên chuyện, hay thật lòng thấy quan điểm họ cũng có chỗ đứng?
Nguồn: Chánh Pháp & Tà Pháp - Chọn Tu Pháp Nào?

63. Ví dụ "vợ mình xinh mà hàng xóm bảo xấu" dạy mình điều gì về quan điểm riêng?

Hướng dẫn: Thầy dạy trước một sự vật hiện tượng cần chấp nhận nó có hàng tỷ tỷ quan điểm khác nhau, và quan điểm riêng của mình chỉ là một hạt cát trong đó, dù nó đúng với mình đến mấy. Mình thấy xinh, người khác thấy xấu, chẳng ai sai cả. Nhưng nếu tranh đấu để áp đặt quan điểm mình cho tất cả, thì giống con ếch muốn biến miệng giếng thành cả bầu trời.
Quán chiếu: Có quan điểm nào mình đang muốn người thân phải đồng ý bằng được không? Nếu nó chỉ là một hạt cát, mình còn cần họ đồng ý nữa không?
Nguồn: Chánh Pháp & Tà Pháp - Chọn Tu Pháp Nào?

64. Khi trong tâm hồn khởi tâm chiến đấu, phỉ báng, Thầy nói tâm hồn đang "tự nhốt nó vào hiểu biết nông cạn của chính nó". Vì sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy khởi tâm chiến đấu, phỉ báng là tâm hồn quên mất tính toàn vẹn bao la kia cũng đang là chính nó. Đó là sự tự trói buộc và đọa vào sự chi phối của tư tưởng. Người phỉ báng tưởng mình đang bảo vệ điều đúng, mà thật ra đang thu mình vào một góc hẹp.
Quán chiếu: Có ai mình vẫn thường chê bai trong lòng không? Hãy thử tìm một điều mình có thể học từ họ.
Nguồn: Chánh Pháp & Tà Pháp - Chọn Tu Pháp Nào?

65. Vậy nên chọn tu pháp nào? Thầy trả lời câu hỏi này bằng điều gì?

Hướng dẫn: Thầy không đưa ra một pháp môn để chọn, mà dạy cần học mở rộng Tâm thì mới có thể sống cân bằng bình đẳng trong Trung Đạo. Tâm không rộng mở thì chọn pháp nào cũng biến pháp ấy thành chỗ tranh đấu; tâm rộng mở thì pháp nào cũng thành đường đi. Tâm không thể rộng mở thì làm sao thấy được tự do tự tại.
Quán chiếu: Mình đã dành bao nhiêu thời gian để so sánh các pháp môn, và bao nhiêu thời gian để thật sự hành pháp mình đang tu?
Nguồn: Chánh Pháp & Tà Pháp - Chọn Tu Pháp Nào?

66. Người ta chia Phật giáo thành Tiểu Thừa, Đại Thừa, Kim Cương Thừa, rồi Hiển giáo, Mật giáo… Theo Thầy, tất cả các thừa ấy quy về đâu?

Hướng dẫn: Thầy dạy dù phân chia thế nào, tất cả các thừa cũng không nằm ngoài duy nhất một Phật Thừa, là giáo lý chỉ ra sự thật sẵn có. Sự phân chia chỉ là tùy thuận theo căn cơ chúng sinh mà hình thành khái niệm. Hiểu vậy thì không dùng tên thừa để đặt mình cao hơn người khác.
Quán chiếu: Mình có từng thấy mình "hơn" người tu pháp khác chỉ vì tên gọi của truyền thống mình theo không?
Nguồn: Thế nào là Đạo Phật nguyên thủy và thế nào là Kinh nguyên thủy?

67. Tinh thần của Chánh Pháp là "không phân biệt, không bài xích bất cứ điều gì". Vậy người học có được so sánh, đánh giá cao thấp giữa các pháp không?

Hướng dẫn: Thầy dạy vẫn biết có vô tận khác nhau trong quan điểm, hành động của muôn loài, vẫn có sự so sánh, đánh giá cao thấp giữa các pháp, nhưng tuyệt nhiên không loại bỏ bất cứ một pháp nào. Vì mọi biểu hiện của chúng sinh đều là sự họa ra từ Bản Tâm, loại bỏ pháp nào là Phật Tánh loại bỏ Phật Tánh. Không phân biệt là không có quan điểm tách rời các pháp, chỗ nào hữu dụng thì vận dụng.
Quán chiếu: Khi so sánh hai cách tu, mình đang tìm chỗ hữu dụng của mỗi bên, hay đang tìm lý do để gạt bỏ một bên?
Nguồn: Thế nào là Đạo Phật nguyên thủy và thế nào là Kinh nguyên thủy?

68. Theo Thầy, Tà pháp có đặc điểm gì, và vì sao nó khiến người ta "tự nhốt cái Tôi vào cái Ta nhỏ hẹp"?

Hướng dẫn: Thầy dạy Tà pháp chủ trương bài xích, loại bỏ pháp mà không thấy được chỗ bình đẳng chúng sanh. Nên bị lạc vào cái Ta nhỏ hẹp, tự nhốt cái Tôi (Tự Tánh) vào cái Ta nhỏ hẹp; mà lẽ ra Tự Tánh và cái Ta (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) là một sự hòa nhập bao trọn vũ trụ. Cách nhận biết tà pháp là nhìn vào tinh thần loại bỏ, không phải nhìn vào tên gọi.
Quán chiếu: Trong những gì mình được dạy, có điều nào đang khiến mình ghét bỏ, loại trừ một nhóm người không?
Nguồn: Thế nào là Đạo Phật nguyên thủy và thế nào là Kinh nguyên thủy?

69. Thầy nói những lời dạy có tính chất loại bỏ, tiêu diệt, "cho dù là diệt khổ, diệt tham sân si", thì đó là tà đạo. Vì sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy Chánh Pháp không có pháp loại bỏ hay tiêu diệt, mà chỉ có pháp chuyển hóa: chuyển hóa khổ, chuyển hóa tham sân si. Đây là chỗ Thầy cố ý nói ngược với cách hiểu quen thuộc. Người tu với tâm tiêu diệt sẽ sống trong chiến tranh với chính mình, còn người tu với tâm chuyển hóa thì biến chính chất liệu khổ thành chất liệu đức hạnh.
Quán chiếu: Với cơn nóng giận của mình, mình đang muốn "diệt nó đi" hay đang tập chuyển nó thành lòng biết ơn và tình thương?
Nguồn: Thế nào là Đạo Phật nguyên thủy và thế nào là Kinh nguyên thủy?

70. Theo Thầy, thế nào mới là "Đạo Phật nguyên thủy" và "Kinh nguyên thủy"?

Hướng dẫn: Thầy dạy Chánh Pháp là tất cả sự thật bao trọn tâm hồn vũ trụ đang sống tròn đầy đây, và sự thật ấy gọi là Đạo Phật nguyên thủy. Kinh sách nào mô tả được đúng như sự thật ấy thì gọi là Kinh nguyên thủy. Vì vậy Thầy không đồng tình gọi Phật giáo Tiểu Thừa là Phật giáo nguyên thủy, vì giáo lý qua hàng ngàn năm đã không còn nguyên vẹn.
Quán chiếu: Mình có hay đánh giá một lời dạy là đúng hay sai chỉ dựa vào việc nó "cổ" hay "mới" không?
Nguồn: Thế nào là Đạo Phật nguyên thủy và thế nào là Kinh nguyên thủy?

71. Thầy nói "chỉ có giác ngộ tức thời và vô tận hành trình khác nhau để giác ngộ. Mọi hành trình đều đúng." Lời này giúp mình nhìn con đường của người khác ra sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy không phân biệt là nhìn thẳng vào Bản Tâm của tất cả chúng sinh và thấy đều là sự bình đẳng tròn đầy. Mỗi chúng sinh đi một con đường khác nhau, và mọi hành trình đều đúng vì đều dẫn về sự thật. Tuy vậy, Thầy vẫn dạy những kinh như Kim Cương, Bát Nhã Tâm Kinh phải có một vị Phật sống giải mã và dẫn dắt thì mới học được, nên "mọi hành trình đều đúng" không có nghĩa là tự đi không cần Thầy.
Quán chiếu: Có người thân nào đang đi một con đường mình không hiểu không? Thử nhìn con đường ấy như một hành trình cũng đang dẫn họ về sự thật.
Nguồn: Thế nào là Đạo Phật nguyên thủy và thế nào là Kinh nguyên thủy?

6. Kẻ tiểu nhân học đạo và cách đặt câu hỏi

72. Theo Thầy, "tiểu nhân học đạo" là gì? Vì sao ngu dốt không phải là tội mà che đậy ngu dốt mới là?

Hướng dẫn: Thầy dạy kẻ tiểu nhân luôn mang tâm sợ hãi và trốn chạy, không thể đối diện với sự ngu dốt của chính mình, và đó là nguyên nhân rơi đọa. Ngu dốt không phải là tội, vì không trải qua ngu dốt thì không có được sự thông tỏ. Nhận thấy mình ngu dốt mà tìm cách che đậy thì gọi là tiểu nhân học đạo.
Quán chiếu: Có điều gì về Đạo mà mình chưa hiểu nhưng vẫn gật gù như đã hiểu không?
Nguồn: Những Kẻ Tiểu Nhân Học Đạo

73. Thầy dạy nhìn vào sự ngu dốt của bản thân mà "cầu đạo". Khi có khúc mắc chưa hiểu, người học phải làm gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy nếu có khúc mắc chưa hiểu thì hãy thao thức đến mất ăn mất ngủ, suy ngẫm ngày đêm, chứ đừng bỏ mặc và không cần thông hiểu. Vì không thông hiểu thì làm sao chuyển hóa nghiệp? Cầu đạo là cầu hiểu được chân lý và thực hành đúng chân lý, không phải cầu được người khác công nhận là đã hiểu.
Quán chiếu: Câu hỏi nào về Đạo mình đã bỏ dở vì thấy khó? Hôm nay hãy lấy nó ra suy ngẫm lại.
Nguồn: Những Kẻ Tiểu Nhân Học Đạo

74. Vì sao Thầy dặn "đừng để một chút kiêu ngạo nào khởi lên, cho dù chỉ là những câu nói đùa"?

Hướng dẫn: Thầy dạy kẻ tiểu nhân chưa giác ngộ thì đã chết trong sự kiêu ngạo; lẽ ra chưa giác ngộ thì phải nhận ra thân phận ếch nhái của mình. Kiêu ngạo trong câu đùa vẫn là kiêu ngạo, và nó nuôi thói quen tự đặt mình lên cao. Khi biết rõ mình chưa nếm sự giác ngộ thì đến câu đùa cũng phải giữ.
Quán chiếu: Hôm nay mình có nói câu đùa nào ngầm khoe mình hiểu Đạo hơn người khác không?
Nguồn: Những Kẻ Tiểu Nhân Học Đạo

75. Thầy nói kẻ tiểu nhân "cứ cho kinh sách là thật và cho hiểu biết là giác ngộ". Thầy muốn người học trở thành gì thay vào đó?

Hướng dẫn: Thầy dạy mọi kinh sách hay hiểu biết học được chỉ là giả, không phải kinh nghiệm của bản thân. Hãy biến mình thành những quyển "kinh sống" với sự trải nghiệm chân thành, chân thật, dũng cảm, bất tử và không có kẻ thù nào. Mỗi bước chân phải là bước chân của người luôn đối diện, chỉ thẳng tâm.
Quán chiếu: Nếu người khác chỉ nhìn cách mình sống trong một ngày, họ có "đọc" được lời dạy nào từ mình không?
Nguồn: Những Kẻ Tiểu Nhân Học Đạo · Chánh Pháp và Tà Pháp - Không có thời Mạt Pháp

76. Thầy nói thời gian, vũ trụ, thân xác, tâm hồn đều không thể nắm bắt, và "không thể nắm bắt chính là tự do". Chấp nhận điều này giúp người học thôi làm tiểu nhân thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy mọi bước chân phải là của người chấp nhận tất cả là không thể nắm bắt, và tự do là nhận ra chính mình là không thể nắm bắt. Kẻ tiểu nhân cố nắm giữ hình ảnh mình là người hiểu biết, nên phải che đậy chỗ ngu dốt. Khi không còn cần nắm giữ hình ảnh nào về mình, thì cũng không còn gì phải che giấu.
Quán chiếu: Mình đang cố giữ hình ảnh nào về bản thân trước mắt người khác? Nếu buông nó ra, mình sợ điều gì?
Nguồn: Những Kẻ Tiểu Nhân Học Đạo

77. Tình huống: trong buổi sinh hoạt, mình được hỏi một câu về giáo lý mà mình không biết. Theo Thầy, mình nên làm gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy khi không biết để trả lời thì phải chân thật với sự không biết, tuyệt đối không tỏ ra kiêu ngạo cãi cùn, không tìm cách che đậy sự yếu kém của bản thân. Nói "tôi chưa biết" là một hành động chân thật, và cũng là cơ hội để cầu đạo. Người là chúng sanh thì không thể biểu hiện ra mình là bậc Thánh, là Bồ Tát, là Phật.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình không biết câu trả lời, mình đã nói thật hay đã nói vòng vo cho qua?
Nguồn: Những kẻ tiểu nhân và câu hỏi

78. Vì sao Thầy nói "những câu hỏi chính là người thầy"?

Hướng dẫn: Thầy dạy mỗi câu hỏi xuất hiện đều chỉ ra cho mình thấy: mình đã chân thật hay chưa, đã thông tỏ hay chưa, đã biết điều phục hay chưa. Vì vậy câu hỏi từ bất kỳ ai cũng là phương tiện để quán sự chân thật, quán mức độ thông tỏ, quán khả năng không chạy theo tư tưởng dù thông tỏ hay không. Câu hỏi soi mình rõ hơn bất cứ lời khen nào.
Quán chiếu: Câu hỏi nào gần đây làm mình khó chịu nhất? Nó đã soi ra điều gì trong mình?
Nguồn: Những kẻ tiểu nhân và câu hỏi

79. Thầy liệt kê những biểu hiện của kẻ tiểu nhân khi gặp câu hỏi vượt khỏi trí tuệ của mình. Đó là những biểu hiện nào, và mình thường rơi vào biểu hiện nào?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: nổi sân; mất khả năng kiểm soát âm lượng; biểu hiện sự kiêu ngạo; miệt thị ngược lại người hỏi; hoặc ham học hỏi nhưng không biết ơn; ưa thích chứng minh bản thân. Họ phản ứng như vậy vì không biết hành pháp quán là gì. Nhận ra biểu hiện của mình là bước đầu để chuyển hóa nó.
Quán chiếu: Khi bị hỏi vặn, giọng mình có to lên không? Lần tới, hãy để ý âm lượng của mình như một chiếc chuông báo.
Nguồn: Những kẻ tiểu nhân và câu hỏi

80. "Ham học hỏi nhưng không biết ơn" cũng bị Thầy xếp vào biểu hiện của tiểu nhân. Vì sao ham học mà thiếu biết ơn lại là một chỗ lệch?

Hướng dẫn: Thầy dạy thay vì biết ơn vì nhờ câu hỏi mà hành tốt được pháp quán, kẻ tiểu nhân lại biểu hiện ngược lại. Ham học mà không biết ơn là học để tích lũy cho bản ngã, coi người dạy và câu hỏi như công cụ. Khi có thái độ biết ơn mọi câu hỏi, người học sẽ cảm nhận ơn phước vô lượng khi nhận bất cứ câu hỏi nào từ người thầy của mình.
Quán chiếu: Với những người đã chỉ dạy mình, mình đã nói lời cảm ơn thật lòng gần đây chưa?
Nguồn: Những kẻ tiểu nhân và câu hỏi

81. Theo Thầy, việc của chúng sanh trên đường tu là gì, khi chưa thể là bậc Thánh, Bồ Tát hay Phật?

Hướng dẫn: Thầy dạy việc của chúng sanh là học cách nhận ra tính bình đẳng trong mọi quan điểm tư tưởng và hình tướng, rồi thực hành chiến thắng những thói quen dung túng cho tham, sân, si, ích kỷ chi phối. Và chấp vào thiện pháp bình đẳng để lợi ích tất cả. Đây là việc cụ thể, làm được ngay, không cần chờ chứng ngộ.
Quán chiếu: Thói quen dung túng nào cho tham sân si mình có thể chiến thắng trong tuần này?
Nguồn: Những kẻ tiểu nhân và câu hỏi

82. Thầy để lại câu hỏi "Ngộ rồi mới tu hay tu rồi mới ngộ?". Hãy dùng câu hỏi này làm đề thiền, và theo lời Thầy, mình nên đón nhận nó với thái độ nào?

Hướng dẫn: Thầy đặt câu hỏi này ngay sau lời dạy về kẻ tiểu nhân và câu hỏi, nên chính cách mình đón nhận nó là bài học. Người học không nên vội tìm một đáp án để tỏ ra thông tuệ, mà dùng nó để quán sự chân thật, mức thông tỏ và khả năng không chạy theo tư tưởng. Nếu chưa biết, hãy chân thật với sự chưa biết và suy ngẫm tiếp, đồng thời biết ơn câu hỏi.
Quán chiếu: Khi ngồi với câu hỏi này, mình có muốn trả lời thật nhanh để thấy mình giỏi không? Hãy ngồi lâu hơn với sự chưa biết.
Nguồn: Những kẻ tiểu nhân và câu hỏi

83. Thầy cảnh báo việc hiểu sai bài pháp rồi đi tìm thần chú để "xua tan sợ hãi" là tự hại mình. Vì sao dùng một phương tiện bên ngoài để đuổi nỗi sợ lại nguy hiểm?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra do không hiểu hết bài pháp, người học đánh đồng lời dạy với lối nghĩ đúng sai, chánh tà, thiện ác cứng nhắc, rồi đi tìm thần chú để xua nỗi sợ. Thầy dạy sự sống bao trọn, không chặt đứt được nguồn sống; nỗi sợ phải được thấy rõ bằng trí tuệ chứ không phải xua đi. Tìm cách xua nỗi sợ mà không hiểu nó là tiếp tục để nó làm chủ, chỉ đổi hình thức.
Quán chiếu: Khi sợ, mình hay tìm đến điều gì để trấn an? Điều đó giúp mình hiểu nỗi sợ, hay chỉ giúp mình tạm không nhìn nó?
Nguồn: Đừng học trước quên sau

7. Thần thông và kiêu mạn

84. Vì sao Thầy nói những người có thần thông thường sanh tâm kiêu mạn?

Hướng dẫn: Thầy dạy họ hay tự đánh giá tầm nhìn của mình vượt xa người khác, tự cho mình là bậc đạo sư nhưng lại không hiểu gì về pháp giải thoát. Thấy được điều người khác không thấy dễ khiến bản ngã phình lên. Mà về tầm nhìn, không có cái nhìn nào vượt qua trí tuệ Phật.
Quán chiếu: Khi mình biết hay làm được điều người khác không làm được, trong lòng mình khởi lên điều gì?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

85. Thầy nói thần thông trí tuệ mới là thần thông thật. Thần thông trí tuệ làm được điều gì mà thiên nhãn, túc mệnh thông không làm được?

Hướng dẫn: Thầy dạy Phật không vĩ đại vì có thần thông, mà vì có trí tuệ thông tỏ; chúng sanh không có thần thông mà luyện được trí tuệ thông tỏ thì đó lại chính là thần thông. Thần thông trí tuệ chỉ cho mình biết rõ việc gì nên làm, việc gì không nên làm để chiến thắng chính mình mà tự do giải thoát. Còn thiên nhãn, thiên nhĩ, túc mệnh thông không chỉ ra việc cần làm để chiến thắng và tự do.
Quán chiếu: Nếu được chọn giữa việc biết trước tương lai và việc biết rõ mình nên làm gì với cơn giận ngay lúc này, mình chọn gì? Vì sao?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

86. Câu chuyện người có túc mệnh thông thấy người thân kiếp này là kẻ thù kiếp trước, rồi tâm tràn đầy thù hận, cho thấy điều gì?

Hướng dẫn: Thầy dùng câu chuyện này để chỉ ra: thấy nhiều hơn mà không có trí tuệ thì chỉ có thêm chất liệu cho thù hận. Nếu người ấy thấy cả thành phố đều là kẻ thù kiếp trước thì sẽ làm gì? Chúng sanh, kể cả người có thần thông, chỉ thấy toàn những đối cực nhị nguyên và bị nhốt kẹt trong đó.
Quán chiếu: Có điều gì trong quá khứ mà mình biết càng rõ lại càng thêm oán? Mình cần biết thêm, hay cần một cái nhìn khác?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

87. Phật dạy "tu là chấp thiện mà không trụ vào thiện". Người trụ vào thiện đến mức sợ không làm thiện sẽ bị đọa thì rơi vào vòng luẩn quẩn nào?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra họ làm thiện để che đậy nỗi sợ, nên nỗi sợ còn mãi, che đậy trốn chạy còn mãi, giả dối với chính mình còn mãi, trôi lăn luân hồi còn mãi. Nhưng nếu không hành thiện thì lại sa đọa vào ác pháp, tạo nghiệp và trôi lăn khủng khiếp hơn. Hành cũng chết mà không hành cũng chết; lối ra không phải là bỏ thiện, mà là hành thiện mà không trụ, không vì sợ.
Quán chiếu: Có việc thiện nào mình đang làm chủ yếu vì sợ quả báo không? Nếu bỏ nỗi sợ ra, mình có còn muốn làm nó không?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

88. "Chúng nó đọc được suy nghĩ của các con thì đã sao? Chúng nó giải thoát khỏi chi phối của tưởng được không?" Vì sao câu hỏi này là thước đo đúng cho một người thầy?

Hướng dẫn: Thầy dạy đọc suy nghĩ, nhìn các cõi, giao tiếp người cõi khác, bắt ma diệt quỷ đều không trả lời được câu hỏi cốt lõi: người đó còn là nô lệ cho tư tưởng không. Vì các con thấy thần thông rất cao siêu và quan trọng nên mới bị tưởng dẫn, bị ngũ ấm ma dẫn. Nếu thấy nó không quan trọng thì tưởng nào làm gì được mình.
Quán chiếu: Khi nghe ai đó có khả năng lạ, mình có thấy nể sợ không? Nỗi nể sợ ấy đến từ đâu trong mình?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

89. Vì sao Thầy nói "sáu món thần thông chính là tưởng", và chạy theo tưởng dẫn đến khổ qua những bước nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy chạy theo thần thông là chạy theo tưởng, mà chạy theo tưởng thì không phát sanh định lực để chiến thắng sự chi phối của tưởng. Chạy theo tưởng là chạy theo thói quen của tư tưởng ta sở hữu; sở hữu thì sợ mất vì tất cả luôn biến đổi; mất thì bất như ý; bất như ý thì khổ; khổ không biết giải quyết thì thù hận; thù hận thổi bùng tham sân si; tham sân si tiếp sức cho ý niệm sở hữu, biến mình thành nô lệ của chính mình.
Quán chiếu: Hãy lấy một thứ mình đang rất muốn có và thử lần theo chuỗi ấy: nếu có được rồi mất đi, mình sẽ đi tới bước nào?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

90. "Không chạy theo tưởng" có phải là diệt tưởng, loại bỏ tưởng không? Thầy dạy thế nào là không dính mắc?

Hướng dẫn: Thầy dạy không chạy theo tưởng là không diệt tưởng, không loại bỏ tưởng, vẫn sống trong tưởng mà không dính mắc. Không dính mắc là thấy ta và tưởng đồng một thể biến đổi sinh diệt, nên không còn lý do đắm trong đối cực nhị nguyên phân biệt, dù vẫn sử dụng nhị nguyên phân biệt để sống. Nhìn vào thiện hay ác, đúng hay sai đều thấy cả vũ trụ đang vận hành, nên không đối cực nào hơn đối cực nào.
Quán chiếu: Khi một ý nghĩ khó chịu khởi lên, mình có đang cố đuổi nó đi không? Thử để nó ở đó mà không đi theo nó.
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

91. Vì sao Thầy nói kiêu mạn là "thứ độc nguy hiểm nhất của người học đạo", đến mức phải cảnh giác như rắn độc cuốn trên cổ?

Hướng dẫn: Thầy dạy chỉ cần một niệm kiêu ngạo không phát hiện kịp để điều phục thì đạo của mình trở thành sự đày đọa của khổ. Kiêu ngạo là nhốt mình vào ý niệm danh tướng của bản ngã, để thỏa mãn chấp niệm sở hữu và chứng tỏ sức mạnh mình đang sở hữu. Kiêu ngạo càng nhiều thì ảo tưởng sở hữu càng cao, mà sự biến đổi sẽ cướp đi tướng sở hữu, dẫn tới bất toại nguyện và khổ.
Quán chiếu: Hôm nay có lúc nào mình thấy mình "hơn" người khác không, dù chỉ trong một ý nghĩ thoáng qua?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

92. Thầy nói có người "kiêu ngạo nhưng bên ngoài tỏ ra khiêm hạ", từ giọng nói đến ngôn ngữ đều tỏ ra thấp kém, mà thực chất vô cùng ngã mạn. Làm sao nhận ra dạng kiêu mạn này trong chính mình?

Hướng dẫn: Thầy dạy nhiều người kiêu ngạo đến mức chính họ cũng không thấy mình đang kiêu ngạo. Sự khiêm hạ bên ngoài có thể là một cách khác để được nhìn nhận là người có đạo đức. Dấu hiệu là cảm giác bên trong khi không được ai ghi nhận sự khiêm tốn ấy, hoặc khi bị người khác thật sự đặt xuống thấp.
Quán chiếu: Khi mình nói "con còn kém lắm", trong lòng mình có mong người nghe phản đối lại không?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

93. Thầy phân biệt sự kiêu mạn của kẻ có thần thông với "tướng kiêu ngạo" của bậc giác ngộ là Đại Bi, Đại Trí, Đại Dũng. Người học nên hiểu và không nên làm gì với điều này?

Hướng dẫn: Thầy dạy Phật không thỏa thuận với vô minh của chúng sanh là Đại Dũng; Phật đã chiến thắng vô minh nên thị hiện tướng của bậc chiến thắng là Đại Trí; Phật thị hiện kiêu ngạo mà không bỏ rơi chúng sanh nào là Đại Bi. Ngu dốt mà kiêu ngạo là tai họa, còn giác ngộ mà hiện tướng oai nghiêm thì như tiếng Sư Tử Hống. Người học hiểu để không đánh giá bậc giác ngộ bằng tướng bên ngoài, nhưng tuyệt đối không mượn điều này để biện hộ cho sự kiêu mạn của chính mình.
Quán chiếu: Mình có từng biện hộ cho sự gay gắt của mình bằng cách nói "đó là để giúp người ta tỉnh" không?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông · Trên góc nhìn của nhân sinh: Một vị Thầy có thể là Phật mà cũng có thể là Ma

94. "Bình đẳng trong nhị nguyên" mà Thầy dạy là gì, và vì sao người thấy được điều ấy vẫn dùng phân biệt để sống mà không đắm vào đối cực?

Hướng dẫn: Thầy nói không dính mắc là thấy mình và tưởng đồng một thể biến đổi sinh diệt, nên không còn lý do để đắm trong đối cực nhị nguyên, dù vẫn sử dụng nhị nguyên phân biệt để sống. Bình đẳng trong nhị nguyên là nhìn vào mọi đối cực mà thấy tất cả pháp đang vận hành: nhìn vào thiện, ác, chánh, tà, đúng, sai đều thấy cả vũ trụ đang vận hành. Vì đối cực nào cũng sẵn trong nhau và biến đổi, không đối cực nào hơn đối cực nào, nên gọi là bình đẳng. Điều này không xóa việc biết nên làm, không nên làm; nó chỉ gỡ mình khỏi chỗ bám vào một phía rồi sợ hãi phía kia.
Quán chiếu: Hôm nay khi gặp một điều mình cho là sai, thử dừng lại một nhịp và nhìn: ở đây cả vũ trụ đang vận hành như thế nào?
Nguồn: Không sùng mộ, tôn thờ những người có thần thông

8. Cúng dàng và phước

95. Thầy nói cúng dàng là "cúng chính các con". Vì sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy mọi sự vật hiện tượng đều liên quan, chuyển hóa nhau, tạo thành một thể tánh biến đổi; nhìn vào một sự vật là thấy cả vũ trụ biến đổi trong nó. Sự thật mình là Phật tánh bao trùm tất cả, nên cúng dàng Phật, cúng chùa hay cúng bất cứ ai cũng là cúng dàng chính mình. Thấy được vậy thì không còn sợ mất, sợ thiệt khi cho đi.
Quán chiếu: Khi cho đi một điều gì, dù là thời gian, công sức hay lời tốt, mình có thấy mình "mất" không? Thử cho đi một điều nhỏ hôm nay mà không tính.
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

96. Vì sao Thầy nói cúng dàng người Thầy là tôn sư trọng đạo và là "niềm hạnh phúc nhất của người đệ tử"?

Hướng dẫn: Thầy dạy nhận thức được ích lợi của lời dạy thì mới sinh lòng kính trọng người Thầy; càng bày tỏ lòng tôn kính thì càng trọng đạo, tức trọng cách sống đúng với chân lý, không bị tham sân si ích kỷ chi phối. Càng trọng đạo thì khổ đau càng không làm gì được, lòng biết ơn được đánh thức; mà lòng biết ơn là cảm nhận vô ngã thật. Cúng dàng ở tầng này là biểu hiện tự nhiên của lòng biết ơn, không phải một nghĩa vụ hay một cuộc trao đổi.
Quán chiếu: Lòng biết ơn của mình với người đã dạy mình Đạo đã được bày tỏ bằng cách nào, nhất là bằng việc sống đúng lời dạy?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

97. Thầy nói mới nhìn tượng Phật trong chùa mà nhiều người đã thanh tịnh, tiêu tan thù hận. Cúng dàng Tam Bảo theo nghĩa "ủng hộ sự hiển lộ của Phật tánh" là gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy cúng dàng chư Phật, cúng dàng Tam Bảo là đang ủng hộ sự hiển lộ của sự thật cho tất cả chúng sanh được biết, được thấy, được học giáo lý giải thoát. Đó là mong cho giáo pháp được bảo vệ và trường tồn, mong cho các vị tu sĩ sớm trở thành bậc đạo sư làm lợi ích nhân sinh. Tâm cúng dàng khi ấy hướng về lợi ích của tất cả, không phải về phần thưởng cho riêng mình.
Quán chiếu: Khi mình góp sức cho một nơi tu học, mình đang nghĩ đến phước của riêng mình hay đến những người sẽ được học Đạo ở đó?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

98. Thầy nói "ở đời không có ai cho không ai điều gì", mọi thứ đều phải có nhân có quả, và chư Phật cứu độ phải đủ duyên. Hiểu điều này giúp mình nhìn việc học Đạo ra sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy trên đời không có gì không phụ thuộc nhau để tồn tại; ngay thân xác cũng phải nhờ đồ ăn thức uống. Thời Đức Phật có người Ngài đích thân khai thị mà không ngộ, nhưng sang một đệ tử khác lại hiểu ngay, vì nhân duyên với người Thầy nào đủ hơn, hợp hơn. Không tạo đủ nhân duyên thì dù được cho không cũng không nhận được; nhân duyên ấy được gieo bằng lòng chân thành, sự kính trọng và công phu học hành của chính mình.
Quán chiếu: Mình đã gieo những nhân duyên gì với việc học Đạo: sự chân thành, sự chăm chỉ, sự kính trọng? Hay mình chỉ mong được nhận?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

99. Thầy chỉ ra một lý do người ta phỉ báng pháp cúng dàng là "lấy lòng tiểu nhân đo bậc giác ngộ", tự vẽ ra hình tượng Phật theo ý mình. Chỗ này soi vào mình thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy người không hiểu Phật là gì thì tự đặt ra hình tượng: Phật phải thế này, phải giống pho tượng, phải hiện tướng thiện; không đúng hình tượng ấy thì cho là không phải Phật. Đó là lấy mắt thịt và lòng tiểu nhân để đo trí tuệ của bậc đại sĩ. Người học soi lại để thấy mình cũng hay đánh giá người khác qua một khuôn mẫu mình tự dựng.
Quán chiếu: Mình đang giữ khuôn mẫu nào về "người tu tốt" để đánh giá người khác? Khuôn mẫu ấy đến từ sự hiểu biết hay từ thói quen?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

100. Vì sao Thầy nói giàu có đến triệu phú, tỷ phú vẫn chưa phải là người có Đại Phước? Ba đặc điểm của người Đại Phước là gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy người Đại Phước phải hội đủ ba điều: gặp được một vị Phật sống, một vị Minh Sư giác ngộ; được học và thực hành giáo lý giác ngộ; và biết cách tích phước. Gặp được Phật là Đại Phước vì Phật dạy cách sống đúng chân lý để thấy ra sự thật về mình và vũ trụ, thành tựu đời sống tự do, hạnh phúc. Của cải chỉ là phước nhỏ và không theo mình qua cái chết.
Quán chiếu: Nếu đem so thời gian mình dành cho việc tích của cải với thời gian dành cho việc học và thực hành Đạo, mình đang đầu tư vào loại phước nào?
Nguồn: 3 Đặc Điểm Của Người Có Đại Phước

101. Thầy nói thực hành giáo lý giác ngộ là thực hành để nhận ra phước vô lượng chính là Phật tánh. Vậy vì sao vẫn phải "biết cách tích phước"?

Hướng dẫn: Thầy dạy Phật tánh là sẵn có, là kho báu bất tử vô tận; nhưng để có được hai điều kiện đầu thì phải biết tích phước. Dù tài giỏi, thông minh, thấu hiểu giáo pháp đến đâu cũng không thể "cãi thắng" vạc dầu địa ngục hay nanh vuốt ác thú nơi cõi súc sinh; chỉ có Đại Phước mới thắng được. Đây là chỗ Thầy giữ cân bằng: hiểu lý sâu không thay được việc tích phước và thực hành.
Quán chiếu: Mình có đang dựa vào sự hiểu biết của mình mà xem nhẹ những việc làm phước cụ thể mỗi ngày không?
Nguồn: 3 Đặc Điểm Của Người Có Đại Phước

102. Vì sao gặp được Phật lại là Đại Phước, lớn hơn mọi của cải? Phật trao cho mình điều gì?

Hướng dẫn: Thầy nói Phật dạy mình cách sống trong sự thật, tức cách sống đúng với chân lý để thấy ra sự thật về chính mình và vũ trụ, từ đó thành tựu đời sống tự do, hạnh phúc mãi mãi. Của cải thế gian không trao được điều này, nên triệu phú, tỷ phú vẫn chưa phải người có Đại Phước. Thầy còn nói mọi va chạm trong cuộc sống đều là bài học cần thiết, tự nó cũng đưa chúng sinh tới giác ngộ nhưng có thể mất vô lượng kiếp; gặp Phật là rút ngắn con đường ấy. Vì vậy Thầy dặn chăm chỉ và tràn đầy tin tưởng thì nhất định sẽ thành công.
Quán chiếu: Nếu hôm nay mất hết của cải nhưng vẫn còn được học Đạo, mình thấy mình nghèo đi hay vẫn giàu? Câu trả lời thật lòng nói gì về điều mình đang quý nhất?
Nguồn: 3 Đặc Điểm Của Người Có Đại Phước

103. Thầy nói "Pháp cúng dàng là nhân giác ngộ" và đố người học tự trả lời thế nào là Cúng Dàng Ba La Mật. Hãy lấy câu hỏi này làm đề thiền: một sự cho đi như thế nào thì đi đến bờ giác ngộ?

Hướng dẫn: Thầy dạy hãy vận pháp cúng dàng lên cho tới khi tự trả lời được thế nào là Cúng Dàng Ba La Mật. Theo những gì Thầy đã chỉ, cúng dàng mà thấy là cúng chính mình, cho đi mà không sợ mất, từ lòng biết ơn và tôn sư trọng đạo, hướng về sự hiển lộ của Phật tánh cho tất cả, là cúng dàng không còn tâm sở hữu. Câu trả lời thật phải đến từ chính sự thực hành của người học, không phải từ việc lặp lại lời này.
Quán chiếu: Trong lần cho đi gần nhất, mình còn giữ lại điều gì trong lòng: sự tính toán, mong được biết đến, hay nỗi tiếc? Điều đó cho mình thấy mình cách "Ba La Mật" bao xa?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

104. Thầy nói cúng dàng Phật là "móc nối với phước vô lượng", và kể cả khi còn toan tính tiêu nghiệp, tăng phước thì "cũng vẫn được". Vì sao Thầy không chê cái tâm còn toan tính ấy?

Hướng dẫn: Thầy giải: Phật là đấng giác ngộ chiến thắng, là phước vô lượng, mà phước vô lượng là đức hạnh tự do. Chư Phật biết hết mình, còn nhân quả luôn vận hành bình đẳng, nên một hành động hướng về Phật dù còn toan tính vẫn là tạo duyên kết nối với phước vô lượng. Tăng phước thì gia lực của phước chuyển hóa được nghiệp, vì nghiệp và phước là cặp đối đãi nhị nguyên. Đây là lòng khoan dung của Thầy với người mới: bắt đầu từ chỗ mình đang đứng, rồi dần dần mới hiểu cúng dàng là cúng chính mình.
Quán chiếu: Khi làm một việc hướng về Tam Bảo, mình có đang tự trách vì tâm còn cầu mong không? Thử làm tiếp với lòng thành, và để ý xem tâm cầu mong ấy có nhẹ dần theo thời gian không.
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

105. Thầy nói lòng thành kính và sùng mộ của người học "làm tăng cảm hứng cứu độ của chư Phật", vì "chư Phật chưa bao giờ tách rời các con". Điều đó nói gì về mối liên hệ giữa mình và chư Phật?

Hướng dẫn: Theo Thầy, cúng dàng chư Phật, cúng dàng Tam Bảo là ủng hộ sự cứu độ của chư Phật, Bồ Tát, tức là đang tạo nhân duyên để Phật dẫn dắt và cứu độ mình cho tới khi thành tựu giải thoát. Chư Phật không đứng xa để ban phát, mà chưa bao giờ tách rời mình; lòng thành của mình là một phần trong sự vận hành ấy. Hiểu vậy thì cúng dàng không phải là trao đổi, mà là mở cửa lòng để sự dẫn dắt có chỗ đi vào. Cốt lõi là lòng thành kính, không nằm ở giá trị của vật dâng.
Quán chiếu: Hôm nay mình có mở lòng đón nhận sự dẫn dắt nào không, hay mình đang giữ khoảng cách vì sợ phải thay đổi?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

106. Vì sao Thầy nói thái độ thành kính, chân thành của một người đệ tử có thể làm tăng tín tâm của những chúng sanh khác khi nhìn vào?

Hướng dẫn: Thầy nói nếu người đệ tử thành kính với bậc Đạo sư của mình bằng niềm tin tưởng tuyệt đối, thì thái độ chân thành ấy lan tỏa cho những chúng sanh xung quanh tăng trưởng tín tâm nơi Phật là sự thật. Người ta không tin vì nghe giảng lý, mà vì thấy một con người thật đang sống bằng niềm tin ấy. Thầy thách "cứ thử xem, chân thành vào nhé": chữ chân thành là điều kiện, vì sự thành kính giả vờ thì chẳng lan tỏa được gì. Vì vậy, cách sống của chính mình cũng là một lời giới thiệu về Đạo cho người khác.
Quán chiếu: Người thân nhìn vào cách mình sống, cách mình kính Thầy, họ thấy Đạo đáng tin hơn, hay thấy nghi ngờ hơn?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

107. Nhiều người hiểu "vô ngã" là không có cái ta, và Thầy hỏi lại: "Không có cái ta thì ai đang sống?" Thầy khai thị vô ngã thế nào?

Hướng dẫn: Thầy khai thị: Vô là sự biến đổi, Ngã là cái Ta là, vô ngã nghĩa là Ta là sự biến đổi bao trùm. Vậy có tự ngã không? Có, nhưng vì tự ngã luôn biến đổi nên không thể nói tuyệt đối là có hay không, mà nó là Sắc tức thị Không. Đức Phật vẫn xưng tự ngã ấy là Như Lai, nhưng nhận "Ta là Như Lai" thì không chân thật, mà không nhận thì lại vô minh. Vì Ta là sự biến đổi nên "vô ngã chính là vô thường", chứ không phải nói về vô thường xong mà vẫn chẳng biết Ta là ai.
Quán chiếu: Khi mình nghĩ "tôi là người như thế này", thử thêm vào: "và tôi đang biến đổi ngay lúc này". Cái tôi ấy nhẹ đi hay nặng thêm?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

108. Thầy nói có người coi đồng tiền hơn tất cả, tức là "coi thú vui dục lạc hơn tất cả", nên không thấy giá trị của trí tuệ thoát khổ. Mình đang đặt điều gì lên trên trí tuệ ấy?

Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng trí tuệ giúp thoát khổ thì bao nhiêu tiền cũng không đổi được. Dù sở hữu hàng ngàn, hàng triệu tỷ, lúc chia ly, bệnh, chết thì của cải ấy có giúp mình thoát khổ không? Người coi tiền là nhất sẽ đo mọi thứ bằng tiền, kể cả đo Đạo, rồi sinh nghi ngờ, phỉ báng. Câu hỏi không phải để tính tiền, mà để thấy mình đang lấy thước đo nào đo giá trị của đời mình.
Quán chiếu: Nếu chỉ còn một năm để sống, mình sẽ dồn thời gian và sức lực vào đâu? Câu trả lời ấy có giống với cách mình đang sống hôm nay không?
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

109. Thầy nói khi bị kiêu ngạo làm mù mắt thì "làm gì thấy ai xứng đáng để các ngươi học". Kiêu ngạo che mất con đường học Đạo như thế nào?

Hướng dẫn: Thầy mô tả người sống trong nỗi sợ và che đậy nỗi sợ, kiến thức chỉ như hạt cát trong hoang mạc bất tận, nhưng lại thích tỏ ra anh hùng, tỏ ra đại trí tuệ, là "cái rốn của địa cầu". Kiêu ngạo đặt mình ở trên nên không thể cúi xuống học ai, và cũng không thấy mình cần được dẫn dắt. Tới khi cạn phước thì cũng giãy giụa trong khổ như bao chúng sanh khác. Kiêu ngạo và nỗi sợ là hai mặt của một đồng xu: phải tỏ ra lớn vì bên trong sợ mình nhỏ.
Quán chiếu: Có ai quanh mình mà mình thầm nghĩ "người này chẳng có gì để dạy mình"? Thử tìm ra một điều họ có thể dạy mình.
Nguồn: Pháp Cúng Dàng

Chia sẻ bài này