Phần VI110 câu hỏi

Giới – nền móng của điều phục

Phần này giúp người học hiểu vì sao Thầy gọi Giới là gốc của chuyển hóa, của đức hạnh và của Trung đạo, và vì sao một chúng sanh chưa có định lực phải nương vào kỷ luật để thắng thói quen cũ. Người học cần phân biệt được "ta giữ giới" với "giới giữ ta", giữ giới mà không trói buộc, và thấy rõ nguy cơ của việc học đòi phá giới, lấy lời pháp giải thoát làm lá chắn cho bản ngã. Phần kết là sám hối chân thật và nhẫn nhục, nơi Giới đi vào từng va chạm của đời sống.

1. Vì sao cần giữ giới

1. Vì sao Thầy nói người học cần giữ giới, khi chính tình cảm là thứ đã tạo ra vũ trụ?

Hướng dẫn: Thầy dạy vì tình cảm có "sức mạnh vô song", khao khát tâm hồn tạo ra vũ trụ, nên chẳng lạ gì khi tất cả đều là nô lệ của tình cảm. Thầy không phủ nhận, không chối bỏ tình cảm, cũng không dạy chạy trốn, mà chỉ ra cách làm chủ tình cảm. Đứng trước những con sóng tình cảm, mình như con ruồi chết trong vũng mật; không thoát ra được thì chịu luân hồi vô lượng kiếp bởi sự tự làm tổn thương mình.
Quán chiếu: Có "vũng mật" nào trong đời mình, một mối quan hệ, một thói quen hưởng thụ, mà mình biết là đang dính chân nhưng vẫn chưa dứt ra?
Nguồn: Vì sao cần giữ giới?

2. Vì sao Thầy dặn phải "biết lượng sức mình", biết thân phận mình chưa phải là Thánh nhân hay Bồ Tát?

Hướng dẫn: Thầy nói Bồ Tát có thể sống mọi điều mình muốn mà không chịu nghiệp, vì không còn sợ hãi bất cứ điều gì và sống tự do trong sự thật; còn chúng sanh thì "sống tự do trong dối trá", chưa có sự thông suốt. Vì thế trước khi thành Bồ Tát, mình cần tự bảo vệ mình. Ngay cả khi có người muốn cứu, kéo con ruồi ra khỏi vũng mật thì nó cũng đứt chân, đứt cánh; nên tự giữ mình từ đầu là điều quan trọng hơn cả.
Quán chiếu: Có điều gì mình đang làm với lý do "mình đủ vững rồi, không sao đâu", mà thật lòng mình chưa chắc đã vững?
Nguồn: Vì sao cần giữ giới?

3. Năm giới cư sỹ tại gia Thầy dạy là gì, và vì sao Thầy gọi đó là để "tự bảo vệ mình"?

Hướng dẫn: Năm giới là: không tà dâm, không sát sinh, không nghiện ngập, không dối trá, không trộm cắp. Thầy gọi đây là cách "tự biết bảo vệ chính mình trong thân phận" của người chưa làm chủ được tâm hồn. Giới không phải một sự trừng phạt từ bên ngoài, mà là hàng rào che chở cho người còn yếu khỏi bị cuốn vào lưới mê của tình cảm và dục vọng.
Quán chiếu: Trong năm giới, giới nào mình giữ lỏng nhất? Hôm nay mình có thể làm một việc cụ thể nào để giữ chặt hơn?
Nguồn: Vì sao cần giữ giới?

4. Thầy nói "Giữ giới chính là học cách làm chủ tâm hồn". Giữ giới và làm chủ tâm hồn liên quan với nhau thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy những ai đã từng sa vào lưới mê muội của tình cảm sẽ thấm lời này. Mỗi lần giữ giới là một lần mình không để cơn sóng tình cảm quyết định thay mình, tức là một lần tập làm chủ. Thói quen chạy theo tình cảm được thay bằng thói quen tự chủ, và chính quá trình ấy mới là giá trị của giới.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình giữ được một giới trước một cám dỗ thật, cảm giác sau đó là gò bó hay là tự do hơn?
Nguồn: Vì sao cần giữ giới?

5. Thầy nói "Giới sinh ra để cho Bồ Tát phá". Người học phải hiểu câu này thế nào để không tự hại mình?

Hướng dẫn: Thầy nói rõ trình tự: giữ giới là học làm chủ tâm hồn, "làm chủ được rồi thì có thể phá giới hay còn gọi là vượt ra giới cấm thủ". Bồ Tát có phá giới thì vẫn là đang giữ giới, vì Bồ Tát đã thành tựu định lực của tự do và không bị giới chi phối. Nhưng Thầy cũng dặn chúng sanh phải biết thân phận mình, chấp vào giới và gắng hết sức giữ giới; người chưa có định lực, chưa làm chủ được tâm hồn, tuyệt đối không được học đòi phá giới, vì đó là con ruồi tưởng mình là Bồ Tát.
Quán chiếu: Mình đã từng lấy câu "giới để Bồ Tát phá" hay "đừng chấp giới" để bào chữa cho một lần buông thả của mình chưa?
Nguồn: Vì sao cần giữ giới? · Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

6. Thầy dạy giác ngộ trong đạo Phật không có quy chuẩn nào. Vậy vì sao vẫn cần Giới?

Hướng dẫn: Vì tất cả các pháp là vô thường, là bình đẳng, mọi đối cực là tương đối, nên không có sự dừng trụ nào để nói về quy chuẩn; "còn đặt ra quy chuẩn thì còn không hiểu Đạo". Tuy vậy, Thầy dạy người học "cần nương vào những quy chuẩn tạm thời của Giới để phá bỏ được những thói quen cũ" đang chi phối mình. Giới là chiếc bè tạm, không phải chân lý tuyệt đối, nhưng chưa qua sông thì chưa được bỏ bè.
Quán chiếu: Mình có đang dùng câu "giác ngộ không có quy chuẩn" để khỏi phải giữ một kỷ luật nào không?
Nguồn: Giác ngộ trong đạo Phật không có quy chuẩn nào

7. Vì sao cần phá bỏ thói quen cũ, và thói quen cũ ấy từ đâu mà có?

Hướng dẫn: Thầy dạy thói quen cũ được tạo nên bởi tâm ích kỷ, tham sân si; tâm này khiến sự bao trùm bất tận của Phật tánh sẵn có trong mình không thể hiển lộ, mà bị thu nhỏ, bị nhốt trong ý niệm về thân xác này. Để phá được thói quen cũ thì cần kỷ luật thực hành những việc nên làm, gọi là Giới. Giới vì vậy không phải để thêm một cái tôi đạo đức, mà để tháo cái tôi nhỏ hẹp.
Quán chiếu: Một thói quen phản ứng nào của mình, như cáu gắt, than phiền, nói xấu, đang giữ mình nhỏ lại trong cái thân này?
Nguồn: Giác ngộ trong đạo Phật không có quy chuẩn nào

8. Thầy nói ngày nào không chịu nâng cao kỷ luật một cách tự giác thì ngày ấy vẫn chịu sự chi phối của tâm hèn yếu ích kỷ. Vì sao hai chữ "tự giác" quan trọng đến vậy?

Hướng dẫn: Thầy nói không tự giác nâng cao kỷ luật thì "sẽ mãi sống trong sự lừa dối bản thân, không chịu tỉnh thức và phải nhận lấy sự đày đọa của Khổ". Kỷ luật do người khác ép thì chỉ giữ được khi có người nhìn; kỷ luật tự giác mới đổi được thói quen từ bên trong. Chính việc tự đặt ra và tự giữ là nơi mình rèn định lực.
Quán chiếu: Có kỷ luật nào mình chỉ giữ khi có người khác ở bên, còn khi một mình thì buông? Hôm nay thử giữ nó khi không ai thấy.
Nguồn: Giác ngộ trong đạo Phật không có quy chuẩn nào

9. Thầy đưa ra ba lý do vì sao giác ngộ không có quy chuẩn: các pháp vô thường, các pháp bình đẳng, và mọi đối cực là tương đối, luôn sẵn trong nhau. Khi mình tự vẽ ra một hình mẫu "người giác ngộ phải thế này", mình đang vướng gì?

Hướng dẫn: Vì các pháp vô thường, bình đẳng và mọi đối cực sẵn trong nhau nên không có chỗ dừng trụ nào để đặt quy chuẩn; Thầy nói "còn đặt ra quy chuẩn thì còn không hiểu Đạo". Một hình mẫu giác ngộ tự vẽ ra là một chỗ trụ, rồi mình đem nó ra đo người khác và đo chính mình. Tuy vậy Thầy dặn ngay: vẫn phải nương vào những quy chuẩn tạm thời của Giới để phá thói quen cũ. Hai điều không mâu thuẫn: giác ngộ không có khuôn, nhưng người chưa giác ngộ cần kỷ luật của Giới như chiếc bè.
Quán chiếu: Mình đang giữ hình dung nào về một người tu "đạt"? Mình có đang dùng hình dung ấy để phán xét ai, hoặc để tự dằn vặt không?
Nguồn: Giác ngộ trong đạo Phật không có quy chuẩn nào

10. Thầy dạy "tự thu hồi cái quyền tham, sân, si" của mình. Ví dụ người nhân viên khúm núm với sếp cho thấy điều gì?

Hướng dẫn: Người nhân viên ấy không dám sân si với ông sếp vì sợ mất việc, nhưng lại có thể sân si với người ngang bằng hoặc yếu hơn mình. Thầy chỉ ra: sân si được hay không là do chính người đó tự cấp cho mình cái quyền ấy; "người ta thường tham, sân, si được là vì người ta vẫn tự cho phép mình như thế". Vậy muốn tỉnh thức thì hãy tự thu hồi cái quyền đó, và đó chính là giữ giới không tham sân si.
Quán chiếu: Mình dễ nổi nóng với ai nhất: người trên, người ngang hàng hay người yếu hơn? Điều đó nói gì về "cái quyền" mình đang tự cấp cho mình?
Nguồn: Căn bản tu đạo: Đạo tỉnh thức

11. Vì sao Thầy ví giới không tham sân si như "nút báo động", và ví bản ngã như một quả bóng cao su?

Hướng dẫn: Giới luật này như một nút báo động trong mọi va chạm, khiến mình không bị đắm vào sự chi phối của tham, sân, si, kiêu mạn, đố kỵ. Thầy ví bản ngã như quả bóng cao su nhỏ: hơi thở tham sân si thù hận thổi vào làm nó phồng lên và phát nổ, thân xác và tâm hồn nhỏ mọn cũng thế. Nếu bản ngã trở nên vô ngã thì dù thế giới thổi vào bao nhiêu tham sân si, vẫn thấy biết ơn và hạnh phúc; còn khi chưa là "quả bóng vô ngã bất tận" thì đừng bao giờ học đắm vào tham sân si.
Quán chiếu: Hôm nay khi thấy mặt mình nóng lên, hãy coi đó là nút báo động và dừng lại một nhịp thở trước khi nói.
Nguồn: Căn bản tu đạo: Đạo tỉnh thức

12. Thầy dạy trong quá trình tu phải "biết mình đang ở đâu". Vì sao từ Phàm sang Thánh thì phải giữ giới và luyện đạo tỉnh thức?

Hướng dẫn: Thầy nói phải biết rõ mình đang sống trong thế giới của sắc tướng và bản ngã; bị công an hỏi tên mà đáp "tôi không tên không tuổi" là "ngáo đạo". Trong phạm vi sắc tướng có các cấp bậc đạo quả từ Phàm đến Thánh, Bồ Tát, Phật; từ Phàm sang Thánh thì phải giữ giới và luyện đạo tỉnh thức, làm sạch niệm tham sân si trong mọi va chạm. Như vào rừng mà không có thần thông thì phải mặc đồ phòng hộ: biết mình còn yếu thì phải nương vào pháp phương tiện như tụng kinh niệm Phật, lễ lạy sám hối, bố thí cúng dàng, giữ giới thiền định. Thầy dặn: hiểu mình là Phật tánh thì được, nhưng tránh ảo tưởng mình là Phật.
Quán chiếu: Thành thật với mình: trong va chạm hằng ngày, mình đang ở cấp độ nào? Mình có đang bỏ "đồ phòng hộ" quá sớm không?
Nguồn: Trong quá trình tu đạo các con phải biết mình đang ở đâu

2. Giới Định Tuệ theo cách Thầy định nghĩa

13. Theo Thầy, Giới là gì?

Hướng dẫn: Thầy định nghĩa: "Giới là kỷ luật đặt ra để các con nhận thấy được tâm chấp trụ vào bản ngã, từ đó giữ vững được chánh niệm về Như Lai mà tự nhắc mình tỉnh thức." Quá trình tỉnh thức chính là quá trình sống được vô ngã, vô ngại, bắt đầu từ nỗ lực chánh niệm tỉnh giác về Phật tánh Như Lai. Quá trình này đặt trọng tâm vào thu thúc ý căn và 5 căn còn lại, để tâm hồn không làm nô lệ cho ý niệm và cảm xúc của chính nó.
Quán chiếu: Lần tới khi thấy mình khó chịu vì một giới, hãy hỏi: sự khó chịu này đang cho mình thấy mình chấp trụ vào cái gì?
Nguồn: Giới Định Tuệ Là Gì?

14. Định và Tuệ được Thầy định nghĩa thế nào, và vì sao Thầy nói "Tuệ cũng chính là Định"?

Hướng dẫn: Thầy dạy: "Định là nội lực của chánh niệm và thu thúc." "Tuệ là sự cảm nhận tự do khi Phật tánh hiển lộ, Tuệ cũng chính là Định." Như vậy Định không phải một trạng thái ngồi yên tách khỏi đời, mà là sức mạnh của việc giữ chánh niệm; và khi sức mạnh ấy đủ, sự tự do hiển lộ chính là Tuệ. Ba thứ không rời nhau như ba bậc thang riêng.
Quán chiếu: Hôm nay mình có lúc nào cảm nhận được một chút tự do nhờ đã giữ được chánh niệm không? Hãy ghi nhớ cảm giác ấy.
Nguồn: Giới Định Tuệ Là Gì?

15. Trong "Gốc của Đạo", Thầy gắn Giới – Định – Tuệ với 2 tâm như thế nào?

Hướng dẫn: Giới là chiến thắng chính mình, luyện được 2 tâm không phản kháng và không sở hữu; những giới quy định cho tu sĩ tại gia hay xuất gia là "giới phương tiện", bổ trợ để luyện 2 tâm ấy. Định là sự dũng mãnh không bị dính mắc vào tâm sở hữu hay tâm phản kháng, là khả năng tỉnh táo để không bị tư tưởng của sở hữu hay phản kháng dẫn đi. Tuệ là sự hiện lộ bản tính nguyên sơ của Phật tánh, bao trùm, thiên biến vạn hóa, "không phải sự tưởng tượng rằng ta bao trùm và biến hóa". Thầy có nói luyện thành 2 tâm rồi mới có thể phá giới phương tiện; nhưng chính trong bài ấy Thầy dặn chúng sanh chưa đủ định lực, "chẳng thà ngu mà biết việc cần làm là luyện 2 tâm trên làm giới thì còn tốt chán".
Quán chiếu: Giới phương tiện nào mình đang giữ? Mình có dùng nó để luyện 2 tâm không, hay chỉ giữ cho có hình thức?
Nguồn: Gốc của Đạo

16. "Giới của tâm" mà Thầy nhiều lần nhắc tới là gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy: "Trong mọi hoàn cảnh không tham sân si, đấy là giới luật của tâm." Ở bài khác Thầy nói giới của tâm là không sở hữu, không phản kháng, và phải xác quyết làm đúng như thế, chứ không phải buông thả tham sân si "đã đời ra rồi mới bắt đầu quán tâm". Từ giới luật ấy, để thoát khỏi sự đè nén của giới, người học mới phải học vào Tánh Không, bình đẳng, Trung đạo và Ba La Mật.
Quán chiếu: Mình có đang giữ giới bên ngoài mà để giới của tâm bị phạm liên tục, như vẫn ăn chay mà trong lòng giận dữ không?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục · Sự sám hối vô minh

17. Thầy nói khi giữ "giới không trói buộc" vào mọi hình tướng và quan điểm thì phát sinh chánh định và trí tuệ chân thật. Chuỗi này vận hành thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy: giữ giới không trói buộc vào tất cả hình tướng, quan điểm tư tưởng thì phát sinh định lực chân thật (chánh định); chánh định phát sinh trí tuệ chân thật; trí tuệ chân thật thì thấy tất cả là thật. "Đấy là Giới – Định – Tuệ." Ngược lại, muốn duy trì sự trói buộc vào hình tướng sở hữu và quan điểm là đang lừa dối, vì chân lý là biến đổi, không thể trói buộc sở hữu; và giác ngộ sẽ tự xảy đến khi chánh định đủ đầy.
Quán chiếu: Quan điểm nào của mình mình giữ chặt nhất? Nếu buông bớt sự trói buộc vào nó, mình sợ mất gì?
Nguồn: Thế giới này là thật hay là ảo?

18. Vì sao Thầy nói "Các con chỉ là những kẻ trộm cắp"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: mình tự lừa rằng thân xác, người thân, của cải, danh dự, địa vị, tên tuổi là của mình, nhưng sự thật chúng là của tất cả; "các con lấy của vũ trụ và nhận rằng nó là của các con". Hãy nhìn thân xác: nó cần ăn, uống, hít thở, mà truy nguồn gốc thì ra cả vũ trụ; thân xác là chất dẫn chuyển hóa của cả vũ trụ, luôn biến đổi, không thể sở hữu. Từ chỗ tưởng rằng mình sở hữu mà tin chắc mình có quyền sở hữu, đó là lừa dối chính mình, và là gốc của khổ đau sợ hãi.
Quán chiếu: Trong bữa ăn hôm nay, thử kể ra những gì của đất, nước, nắng, gió và công sức bao người đã thành thân mình; mình có còn dễ nói "thân này của tôi" nữa không?
Nguồn: Thế giới này là thật hay là ảo?

19. Trong pháp "Thiện chân thật", Thầy nói "Giới là chánh niệm". Chánh niệm đầu tiên ấy áp dụng vào bữa cơm, bộ phim thế nào?

Hướng dẫn: Chánh niệm là không để ý niệm nhị nguyên dẫn dắt mình chìm vào thói quen toan tính, mong cầu. Ăn cơm thấy ngon thì vui và khen, không ngon thì chê hoặc sân si; xem phim thì ủng hộ nhân vật chính, cay ghét nhân vật phản diện: đó đều là cảm xúc do chạy theo tư tưởng đánh giá nhị nguyên. Thầy dạy biết rằng mọi cảm giác ngon dở, mọi đánh giá khởi lên chỉ thuộc về tư tưởng; còn chạy theo nó thì lạc vào tri kiến cá nhân như con ếch tự nhốt dưới đáy giếng.
Quán chiếu: Bữa ăn tới, mỗi lần một lời khen chê nổi lên trong đầu, hãy nhận ra "đây là tư tưởng" và tiếp tục ăn mà không nói ra.
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra

20. Thầy dạy không được ngăn chặn hay dập tắt tư tưởng nhị nguyên đang khởi lên. Vậy làm sao không chạy theo nó?

Hướng dẫn: Vì ngăn chặn là sanh tâm loại bỏ, mà loại bỏ thì không ứng với tính bao trùm của Phật tánh; tâm loại bỏ lại trói buộc vào một mục đích phải đạt, không đạt thì khổ. Thầy dạy: "các con vẫn sống với nhị nguyên mà không loại bỏ nhị nguyên, nhưng không dính mắc", tư tưởng nổi lên thì để im mà không chạy theo, nó sẽ tự sinh diệt. Ví dụ Thầy nêu: gặp người đẹp khiến mình xao xuyến, suy nghĩ đánh giá vẫn khởi, nhưng mình không còn lời nói hay hành động tán tỉnh nào; làm được như vậy là có định lực giải thoát.
Quán chiếu: Hôm nay khi một ý nghĩ đánh giá ai đó nổi lên, thử không đè nó xuống mà cũng không nói ra, chỉ để nó tự tan.
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra

21. Thầy dạy luyện "thái độ sống không mục đích", như đáp "Chúng con ăn chẳng để làm gì cả". Như vậy có phải là sống buông xuôi, không cần mục đích gì không?

Hướng dẫn: Thầy nói rõ: cái không mục đích này là "thái độ không chạy theo mục đích của tư tưởng, chứ không phải phủ định tất cả mục đích của tư tưởng". Mình vẫn sống với mục đích, vẫn đi làm, vẫn ăn, nhưng không chạy theo nó, nên thái độ bên trong không bị mục đích sai khiến. Thái độ ấy bào mòn sức mạnh của tâm sở hữu và của tập quán nghiệp; Thầy gọi đó là định lực của Trung đạo. Người sống bị mục đích chi phối thì tham sân si sẽ lộ ra khi mục đích không được thỏa mãn.
Quán chiếu: Nếu việc mình đang dốc sức làm không đạt kết quả, mình còn làm nó với cùng một tâm thế không?
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra

22. Thầy vừa dạy "điều phục, chặt đứt" tình cảm bi lụy, vừa dạy không được ngăn chặn tư tưởng nhị nguyên. Hai lời dạy này có mâu thuẫn không?

Hướng dẫn: Thầy phân biệt: không chạy theo tư tưởng là định lực của Trung đạo bao trùm; còn ngăn chặn tư tưởng, chặt đứt ý niệm để tiến vào cảnh giới vô vi là định lực của vô vi. Khi dạy "ngắt" cảm xúc, Thầy giải thích: "Ngắt ở đây là không chạy theo, không dung túng cho nó phát triển". Vậy điều phục mà Thầy dạy là không cho bi lụy dẫn đi, chứ không phải ghét bỏ và muốn xóa sạch ý niệm. Người mới vẫn phải điều phục thật nghiêm, chỉ là đừng biến điều phục thành một cuộc chiến loại bỏ.
Quán chiếu: Khi điều phục một cảm xúc, mình đang "không đi theo nó" hay đang "đánh nhau với nó"? Cách nào khiến mình nhẹ hơn?
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra · Chúng sanh không có tình thương

23. Vì sao hiểu rõ, thấy rõ mà vẫn không làm được? Ví dụ người bị lừa dối trong tình yêu nói gì về pháp chuyển hóa?

Hướng dẫn: Thầy kể: người bị người yêu lợi dụng, lừa dối, bạn bè khuyên chia tay, chính người ấy cũng biết việc nên làm mà không làm được, vì bị si mê, tham đắm, sợ hãi chi phối, tức sự trói buộc vận hành của tư tưởng và nghiệp. "Cho nên, không phải cứ hiểu rõ, thấy rõ là làm được, mà cần có sự chuyển hóa nghiệp tham sân si nữa." Chuyển hóa nghiệp liên quan đến khả năng điều phục, sự gia tăng định lực và trí tuệ; đó là lý do cần Giới và các pháp chuyển hóa.
Quán chiếu: Có điều gì mình biết rõ là nên dừng mà vẫn chưa dừng được? Nỗi sợ nào đang giữ chân mình?
Nguồn: Giới Định Tuệ Là Gì?

24. Thầy nói "Ta không nhốt Ta vào quan điểm của Giới Định Tuệ", nhưng vẫn dùng giới để sinh Định Tuệ. Thầy lấy ví dụ thân xác để giải thích thế nào?

Hướng dẫn: Thầy nói nhận ra thân xác là Ta nhưng không có nghĩa Ta là thân xác: sống đồng thể với thân nên nói thân là Ta và cần các pháp chuyển hóa; nhưng thân chết Ta không chết, nên Ta khách quan với thân và không phụ thuộc. Cũng vậy, "Ta sử dụng giới để sinh Định Tuệ, nhưng tuyệt nhiên không có sự phụ thuộc nào". Nếu phát sinh phụ thuộc thì đã nhận mình là một ý niệm danh tướng nào đó để chấp trụ; hiểu như vậy thì không cực đoan vào Như Lai, cũng không cực đoan vào Giới.
Quán chiếu: Nếu một ngày hoàn cảnh không cho mình giữ trọn một nghi thức quen thuộc, mình sẽ hoảng sợ, hay vẫn giữ được chánh niệm?
Nguồn: Giới Định Tuệ Là Gì?

3. Ta giữ giới hay giới giữ ta

25. Vì sao Thầy nói câu hỏi "Ta giữ giới hay giới giữ ta?" nghe tưởng dễ mà rất khó trả lời?

Hướng dẫn: Vì để đáp đúng chiều sâu thì phải giải thích rất rõ "Ta là ai" và "giới là gì", đi vào tột cùng của mọi khái niệm. Thầy dạy Ta là Phật tánh không có cấu tạo nhưng vẫn tồn tại (sắc tức thị không), từ đó sinh ra ý niệm tạo ra vũ trụ: "Ý niệm tạo ra tất cả. Ý niệm chính là Phật tánh." Hiểu Ta là ai thì mới thấy giới đứng ở đâu trong mối liên quan ấy.
Quán chiếu: Khi giữ giới, mình đang nghĩ "mình" là ai: một con người sợ phạm lỗi, hay một người đang tự giác chọn con đường tự do?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

26. Thầy dạy "Giới cũng chính là ý niệm", "ý niệm sinh diệt, giới cũng sinh diệt". Hiểu điều này có làm giới kém quan trọng đi không?

Hướng dẫn: Thầy dạy vạn hữu có tưởng tướng để nắm bắt mà không thể thật sự nắm bắt, chỉ tạm thời nắm bắt trong nhân duyên tạm thời; giới cũng vậy. Nhưng hiểu giới là ý niệm sinh diệt không phải để coi nhẹ giới, mà để giữ giới không trói buộc: vì biết rõ giới là ý niệm do chính mình đặt ra, nên giới giữ được mình hay không là tùy thái độ nơi mình. Chính trong bài này Thầy dặn: không giữ giới thì không phá được thói quen vô minh.
Quán chiếu: Mình đang coi giới như một bức tường người khác dựng lên, hay như một lời cam kết chính mình đặt ra và tự do giữ?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

27. Theo bài "Ta giữ giới hay giới giữ ta?", tại sao phải giữ giới, và thắng tham sân si khác thắng ích kỷ ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Để thấy ra "Ta là tất cả" thì phải phá những thói quen cũ gây nên sự chi phối của tham, sân, si, ích kỷ, vốn khiến Phật tánh bị thu nhỏ trong thân ngũ uẩn. Thầy dạy: "Thắng được tham sân si thì trong sáng thanh tịnh. Thắng được ích kỷ thì bao trùm." Thắng được cả hai thì thấy Trung đạo bình đẳng trong đời sống của cả hữu vi và vô vi, gọi là pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác.
Quán chiếu: Có khi nào mình giữ được tâm yên, không sân si, nhưng vẫn chỉ lo cho sự yên ổn của riêng mình không? Đó là chỗ ích kỷ còn lại.
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

28. Vì sao Thầy nói bậc Thánh đã thắng tham sân si mà vẫn chưa thấy ra Trung đạo, chưa "không cần giữ giới" như Bồ Tát?

Hướng dẫn: Thầy dạy bậc Thánh thắng được tham sân si, nhưng "còn bị ích kỷ trong thanh tịnh chi phối", nên không thấy ra Trung đạo để hòa nhập các pháp hữu vi, vô vi. Khi không còn bị tham, sân, si, ích kỷ chi phối thì không cần giữ giới nữa, "điều này chỉ Bồ Tát mới làm được". Còn chúng sanh phải biết thân phận mình, chấp vào giới và gắng hết sức giữ giới là việc làm đúng.
Quán chiếu: Mình có đang tìm sự thanh tịnh cho riêng mình đến mức ngại va chạm, ngại giúp người không?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

29. Khi nào thì "giới giữ ta"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ hai trường hợp: khi ta là nô lệ của giới, coi giới là một sự trói buộc; và khi ta giữ giới để mong cầu đạt được điều gì đó, rồi bị mong cầu ấy điều khiển. Giữ giới mà không thông tất cả là ý niệm luôn biến đổi thì trói buộc vào giới, phát sinh buộc tội, sợ hãi. Giới lúc ấy không còn là con đường tự do, mà thành thêm một sợi xích.
Quán chiếu: Khi lỡ phạm một giới nhỏ, mình tự trách đến mức nào? Sự tự trách ấy giúp mình sửa, hay chỉ làm mình sợ hãi thêm?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

30. Tu hành mong thành Phật có sai không?

Hướng dẫn: Thầy nói: "mong cầu đạt được chẳng sai gì cả, ví dụ như tu hành mong thành Phật chẳng sai gì cả, nhưng các con có bị mong cầu ấy chi phối hay không mới thực sự là quan trọng." Đối tượng mong cầu là ý niệm biến đổi sinh diệt, chính mong cầu cũng vậy, Phật cũng là ý niệm biến đổi sinh diệt, và "toàn bộ sinh diệt là bất tử". Thấy vậy thì mong cầu vẫn có mà không trói.
Quán chiếu: Nếu kiếp này mình không "đạt" được gì như mong, mình có còn muốn tu tiếp không? Câu trả lời cho thấy mức mong cầu đang chi phối mình.
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

31. Khi nào thì "giới không giữ được ta"?

Hướng dẫn: Thầy dạy: khi giữ giới mà không cảm thấy một chút áp lực nào, không bị mong cầu thành hay đạt điều gì điều khiển; giữ giới hết mình trong khả năng, "vì đó là việc ta nên làm". Tóm lại, giữ giới mà không thấy có Ta đang giữ giới, không thấy có giới để giữ, không thấy sự chi phối của mục đích giữ giới. "Ta chấp mà tỉnh giác. Chúng sanh chấp mà mê. Nên giới không giữ được Ta."
Quán chiếu: Có giới nào mình đã giữ lâu đến mức nó thành tự nhiên, không còn thấy nặng nề không? Điều gì đã giúp mình tới được chỗ đó?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

32. Trì giới Ba La Mật là gì?

Hướng dẫn: Là nhận ra mình có quyền lựa chọn khách quan với giới hay hòa nhập với giới. Khách quan là thái độ bên trong trong sáng hồn nhiên, thấy rõ tất cả là ý niệm biến đổi nên không chạy theo; hòa nhập là hòa vào ý niệm sinh diệt để sống và làm việc lợi ích hết mình. Khách quan và hòa nhập xảy ra cùng lúc thì chấp hết mình để sống mà không phát sinh mệt mỏi nào; "chấp vào giới mà không có sự mệt mỏi nào là trì giới Ba La Mật".
Quán chiếu: Chọn một giới mình đang giữ, và thử giữ nó hôm nay với cả hai thái độ: hết lòng giữ, mà bên trong nhẹ nhàng, không đếm công.
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

33. Giữ giới mà thấy mệt mỏi, căng thẳng, lo sợ mất giới – theo Thầy, điều đó báo hiệu gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy chúng sanh hễ chấp cái gì, giữ cái gì là trói buộc vào cái ấy, sợ mất, sợ chia ly, sợ biến đổi, nên không tự do tự tại. "Phật chấp nhưng không trụ (vô trụ). Chúng sanh chấp mà trụ (chấp trụ). Chấp không trụ = Ba La Mật tự tại. Chấp + trụ = Nô lệ = Khổ." Mệt mỏi và sợ hãi khi giữ giới là dấu hiệu mình đang chấp mà trụ; cách chữa không phải bỏ giới, mà là thông tư tưởng để giữ mà không trụ.
Quán chiếu: Giới nào làm mình mệt nhất? Mình đang giữ nó vì hiểu, hay vì sợ?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

34. Thầy lấy ví dụ người giữ giới ăn chay gặp hoàn cảnh cần ăn mặn vì lợi ích chung. Ví dụ này dạy điều gì, và không được hiểu lầm thành gì?

Hướng dẫn: Thầy dạy chúng sanh chấp vào giới và gắng hết sức giữ là đúng, "nhưng tư tưởng phải thông", để giữ kỷ luật mà không tự nhốt mình vào ý niệm danh tướng; gặp hoàn cảnh thật sự cần thiết vì lợi ích chung thì làm mà không sinh sợ hãi "Ta đã phá giới". Ở bài khác Thầy giải thích ăn chay về bản chất là luyện tâm không ra điều kiện cho hạnh phúc. Ví dụ này không phải cớ để tùy tiện bỏ giới vì ý thích; điều Thầy nhắm là thái độ không sợ hãi, không kiêu mạn, trong khi vẫn giữ giới hết lòng.
Quán chiếu: Khi phải linh động một giới vì hoàn cảnh, mình làm vì lợi ích chung thật, hay vì chiều theo ý muốn rồi gọi đó là lợi ích chung?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta? · Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

35. Thầy lưu ý ba điều về giữ giới. Ba điều ấy là gì?

Hướng dẫn: Một: không giữ giới thì không phá được thói quen vô minh, Phật tánh không thể hiển lộ. Hai: giữ giới mà trói buộc vì lạc vào ý niệm danh tướng thế gian như "Ta là", "Ta được", "Giới là" thì chính là chúng sanh trôi lăn. Ba: giữ giới vì biết rõ việc cần làm. Ba điều này giữ người học khỏi hai vực: buông giới, và bị giới trói.
Quán chiếu: Trong ba điều, mình đang dễ rơi vào điều nào nhất?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

36. "Làm việc cần làm mà thực ra chẳng có việc gì cần làm cả" – Thầy dẫn Kinh Kim Cương để nói gì?

Hướng dẫn: Kinh Kim Cương thuyết: "Bồ Tát tìm mọi cách cứu độ vô số chúng sanh nhập Vô Dư Niết Bàn giải thoát mà không thấy có chúng sanh nào được diệt độ cả." Thầy giải thích: trong thời gian tưởng tướng hiện thì tạm thấy có chúng sanh để cứu độ, nhưng tất cả là ý niệm Phật tánh biến đổi nên không thấy có chúng sanh để cứu độ. Giữ giới cũng vậy: làm hết mình việc cần làm, mà không trụ vào một cái tôi đang làm, một cái giới được giữ.
Quán chiếu: Khi giúp ai hay giữ một giới, mình có đang âm thầm ghi sổ công của mình không?
Nguồn: Ta giữ giới hay giới giữ ta?

37. Thầy nói "Ta không đặt niềm tin trọn vẹn vào bất cứ điều gì... tin chính là đã trụ", nhưng ở bài khác lại dạy bài học đầu tiên là tin tưởng tuyệt đối người thầy. Hai lời này đứng với nhau thế nào?

Hướng dẫn: Câu thứ nhất là cái thấy của người đã thông: vì tất cả luôn biến đổi, "tin chính là đã trụ", không trụ thì thấy rõ tự do nơi trụ; Thầy nói đây là pháp cao, trực chỉ ngay nơi Trung đạo của thể tánh. Còn với chúng sanh, Thầy dạy chưa thể tự mình chiến thắng, nên bài học đầu tiên là kính lễ Đạo sư, tin tưởng tuyệt đối người thầy, học và hành cho đến khi sự thông tỏ biến niềm tin ấy thành niềm tin Ba La Mật. Người mới mà nhảy ngay sang "không tin gì cả" là bỏ mất bè khi chưa qua sông.
Quán chiếu: Niềm tin của mình vào con đường tu hiện nay đang giúp mình luyện tâm, hay mình đang dùng sự "không tin" để khỏi phải thực hành?
Nguồn: Giới Định Tuệ Là Gì? · Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

4. Giới là lợi mình lợi người

38. Vì sao Thầy nói kiểu "đôi bên cùng có lợi" trong làm ăn chưa phải là lợi mình lợi người thật sự?

Hướng dẫn: Vì những quan điểm ấy chỉ dựa trên con mắt thịt, trí khôn loài người, mà ẩn sâu bên trong vẫn là những toan tính trói buộc, sở hữu, đi ngược với chân lý. Chân lý là sự biến đổi không có điểm dừng trụ, nên không thể nắm bắt, sở hữu hay trói buộc; mình chỉ có thể "tưởng rằng" mình sở hữu. Cái lợi dựng trên sự sở hữu thì cũng sẽ biến đổi và thành khổ.
Quán chiếu: Trong một mối quan hệ "có qua có lại" của mình, nếu phần "lại" không còn, mình còn giữ lòng tốt được không?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

39. Vì sao Thầy gọi chúng sanh là "những kẻ sống ngược và dối trá", và dặn phải chấp nhận pháp danh ấy?

Hướng dẫn: Vì từ chỗ "tưởng rằng" thân xác, của cải, người thân là của mình, mình tin chắc chúng là của mình và sanh tâm trói buộc sở hữu; rồi sợ mất, sợ biến đổi, tức là sợ hãi chính chân lý, chạy trốn sự thật. Thầy dạy phải chấp nhận pháp danh này "để chỉ thẳng vào tâm bệnh mà tu tập", chứ không thể tỏ ra cao sang với những pháp danh mỹ miều. Nhận đúng bệnh của mình là bước đầu của chữa bệnh.
Quán chiếu: Mình có dám tự gọi mình là "người sống ngược" trong một chuyện cụ thể đang làm mình sợ mất không?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

40. Theo Thầy, "lợi mình" thật sự là gì?

Hướng dẫn: Lợi mình là không còn muốn tự lừa mình, không còn sống ngược, tức là học cách sống không trói buộc, không sở hữu và kết nối lợi ích với tất cả chúng sanh. Làm ngay được như thế gọi là đức hạnh chân thật, nhưng "ngoài Phật ra thì chẳng ai làm ngay được như thế cả". Vì ai cũng sẵn Phật tánh nên đều có thể luyện tập để làm được, và muốn thắng thói quen vô minh thì bắt buộc phải có kỷ luật, Thầy gọi là Giới.
Quán chiếu: Điều mình vẫn gọi là "lợi cho bản thân" có đang làm mình trói buộc thêm không?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

41. Thầy nói khi giữ giới, mình tạo ra một "lớp màng đức hạnh giả tạo". Nếu là giả tạo, sao vẫn phải giữ?

Hướng dẫn: Thầy gọi là giả tạo vì chỉ Phật mới có đức hạnh chân thật, mới tuyệt đối chiến thắng mọi trói buộc; giữ giới chưa có nghĩa là đã có đức hạnh thật. Nhưng về bản chất, giữ giới là đang luyện tâm: "dùng tướng ngay thẳng để sanh tâm ngay thẳng", còn đức hạnh thật là "tâm tự tại mà sanh tướng tự tại". Hành trình tu đạo đi từ đức hạnh giả mà chuyển hóa thành đức hạnh thật, nên cái giả này là bậc thang cần thiết.
Quán chiếu: Có oai nghi, lời nói nhã nhặn nào mình đang giữ bên ngoài mà bên trong chưa thật như vậy? Mình có thể dùng nó để nuôi tâm cho thật dần không?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

42. Thầy nói việc giữ giới ăn chay, ăn ngày một bữa, về bản chất là luyện điều gì?

Hướng dẫn: Là luyện tâm không ra điều kiện cho hạnh phúc: thường mình cho rằng phải ăn no mới hạnh phúc, thì nay vẫn ăn mà không no vẫn hạnh phúc, thậm chí cơn đói cũng không ảnh hưởng được tới tâm. Thầy dạy người tu đang tập tháo gỡ điều kiện bám trụ, trói buộc của tâm; theo nghĩa ấy, chay hay mặn tự nó không phải điều quyết định. Nhưng chính vì là pháp luyện tâm nên cần tự giác giữ nghiêm, chứ không phải chuyện tùy thích.
Quán chiếu: Hôm nay có một "điều kiện nhỏ" nào cho sự dễ chịu của mình, như cà phê buổi sáng hay món ăn quen, mà mình có thể tập thiếu nó mà vẫn an vui?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

43. Vì sao Thầy nói nhờ Giới mà ngay cả sự chấp tướng của chúng sanh cũng được dùng để cứu độ chúng sanh?

Hướng dẫn: Chúng sanh bị trụ tướng, nên khi thấy tướng giới đức hạnh thì hâm mộ, tin quý, và nghe theo lời khai thị về Phật pháp; lời Phật dạy lại là cách tạo công đức, phước đức để trực chỉ chân tâm và thoát khổ. Chúng sanh ủng hộ thì bớt nghiệp, tăng phước, thuận duyên tu tập cho cả mình lẫn họ; Thầy gọi đây là lợi mình lợi người. "Nhờ có Giới mà sự chấp tướng ngu dốt của chúng sanh được sử dụng để cứu độ cho chính chúng sanh."
Quán chiếu: Cách mình sống hằng ngày có đang khiến người thân muốn đến gần Phật pháp hơn, hay khiến họ ngại xa?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

44. Thầy viết "Đại Bi, Đại Trí, Đại Dũng = Đức Hạnh = Giới". Mỗi phần ấy được Thầy định nghĩa thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy: Đại Bi là không còn trói buộc; Đại Trí là không còn sở hữu; Đại Dũng là kết nối tất cả. Vì để có được đức hạnh và tâm Trung đạo thì chúng sanh bắt buộc phải có Giới, nên Giới là gốc của chuyển hóa, gốc của đức hạnh, gốc của Trung đạo. "Giới là lợi mình lợi người", Thầy gọi đây là tri kiến Phật.
Quán chiếu: Trong ba đức Đại Bi, Đại Trí, Đại Dũng, mình đang thiếu nhất ở đâu: còn trói buộc, còn sở hữu, hay còn ngại kết nối?
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

45. Thầy ví người giữ giới vì bị bắt ép như con trâu bị xỏ mũi. Ví dụ này dạy gì?

Hướng dẫn: Con trâu bị xỏ mũi, khoác lưỡi cày, "chỉ đâu cày đấy, cả đời ăn cỏ mà chẳng biết tu gì", đến chết vẫn trôi lăn theo nghiệp lực. Nếu phải có ai bắt mới giữ giới thì chẳng còn tác dụng tu tập nào; giới hoàn toàn do mình tự giác đặt ra để giảm tham, sân, si, giảm sự trói buộc. Tự giác vì thấy rõ lợi mình lợi người thì một mặt trực chỉ tâm cho chính mình, mặt khác cảm hóa được chúng sanh.
Quán chiếu: Có giới nào mình đang giữ chỉ vì sợ người khác đánh giá? Hôm nay tìm lại lý do tự giác của mình cho giới ấy.
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

46. Thầy nói Đạo Phật "rất rõ ràng, rất tỉ mỉ trong cách sống của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý". Vì sao điều này lại gắn với Giới?

Hướng dẫn: Thầy dạy Đạo Phật không mơ hồ viển vông, không dạy từ bỏ cuộc sống để trốn vào cảnh giới thiền hay trụ vào điều gì khác. Quan trọng nhất là học sống chân thật: không còn lừa mình, không còn trói buộc, dính mắc, mà lại kết nối được với tất cả chúng sanh; lấy lợi ích của tất cả chúng sanh làm lợi ích của mình. Giới là nền tảng của tất cả; giữ được Giới thì chúng sanh ủng hộ, trời người, quỷ thần hộ pháp bảo vệ.
Quán chiếu: Hôm nay chọn một căn, như mắt hay miệng, và giữ nó thật kỹ trong một buổi: nhìn gì, nói gì cũng có chánh niệm.
Nguồn: Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

47. Thầy nói hạnh phúc của Phật thì không ai cướp được. Giữ giới liên quan gì đến loại hạnh phúc ấy?

Hướng dẫn: Hạnh phúc của Phật không có điều kiện trói buộc và sở hữu, nên không ai cướp được; còn hạnh phúc của chúng sanh gắn với điều kiện, ai cướp được điều kiện là cướp được hạnh phúc. Giới, như Thầy dạy trong ví dụ ăn chay, là cách tập tháo từng điều kiện ấy ra. Khi giữ giới không trói buộc vào hình tướng, quan điểm thì định lực chân thật phát sinh, và mình tiến gần hơn tới cái hạnh phúc "chẳng có gì tôi vẫn hạnh phúc".
Quán chiếu: Nếu một người lấy mất của mình một thứ hôm nay, phần hạnh phúc nào của mình sẽ mất theo, và phần nào không ai lấy được?
Nguồn: Thế giới này là thật hay là ảo? · Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

5. Bồ Tát giới và nguy cơ học đòi phá giới

48. Vì sao Thầy nói việc tổ chức ban giới Bồ Tát đại trà cho Phật tử "để gieo duyên" là vô cùng tai hại?

Hướng dẫn: Vì để hiểu Bồ Tát đạo thì phải hiểu rất rõ cách sống bình đẳng, cách sống Trung đạo, cách sống Ba La Mật, tức toàn bộ tư tưởng, thái độ, hành động đã trọn vẹn khế hợp chân lý, biết rõ việc cần làm. Thầy nói ngày nay chưa hành giả nào làm được như vậy, "vì làm được như thế thì đã là Phật và Bồ Tát rồi". Thọ một giới mà mình chưa hiểu, chưa đủ sức, thì dễ biến giới thành kiêu mạn hoặc thành nỗi sợ.
Quán chiếu: Mình có từng nhận một danh hiệu, một pháp danh, một giới nào rồi thấy mình "cao hơn" người khác không?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

49. Làm nhiều việc công đức, thiện nguyện thì đã là Bồ Tát chưa?

Hướng dẫn: Thầy nói cho rằng làm việc công đức, thiện nguyện đã là Bồ Tát là "tư tưởng phỉ báng Bồ Tát". Bồ Tát đã giải thoát khỏi sự chi phối của mọi tư tưởng, còn chúng sanh thì chưa. Bồ Tát hành thiện pháp bình đẳng, không bị tham sân si ích kỷ chi phối; chúng sanh hành thiện để che đậy sợ hãi và trốn chạy nghiệp báo.
Quán chiếu: Việc thiện mình làm có khiến mình tự hào ngầm không? Sự tự hào ấy cho thấy mình còn ở đâu trên đường tu?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

50. Bồ Tát hành thiện pháp khác với chúng sanh hành thiện pháp ở những chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy liệt kê: Bồ Tát hành thiện là sự hiển lộ của Đại Bi tâm, của trí tuệ và đại dũng; chúng sanh hành thiện là hiển lộ của sợ hãi, bi lụy, vẫn là biểu hiện của vô minh. Bồ Tát hành thiện vì đã thể nhập sự biến đổi (thể nhập vô thường), đã chiến thắng thói quen chấp trụ, chấp mà không trụ; chúng sanh hành thiện là chấp trụ vào ý niệm danh tướng, chấp đâu trụ đấy. Bồ Tát là chủ nhân của ý niệm, cảm xúc, hành động; chúng sanh là nô lệ cho vọng tưởng.
Quán chiếu: Việc tốt gần nhất mình làm, động lực phía sau là thương, là sợ, hay là muốn được thấy mình tốt?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

51. Thầy tả chúng sanh giữ giới mà bị giới trói buộc như thế nào?

Hướng dẫn: Chúng sanh giữ giới mà sinh tâm phỉ báng những người không được thọ giới, không biết giữ giới, tự thấy đắc ý hoặc kiêu ngạo vì "Ta đã được thọ giới Bồ Tát". Càng giữ giới thì càng sanh tâm sợ hãi phá giới, nên bị giới chi phối mà không hiểu sự sinh diệt biến đổi bình đẳng của người giữ giới, hành động giữ giới và giới. Giới lúc ấy không làm mình tự do, mà thêm một cái tôi để bảo vệ.
Quán chiếu: Mình có từng nhìn xuống ai đó vì họ không giữ giới như mình không? Hãy nhận ra cái tôi đang núp sau giới ấy.
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

52. Thầy nói Bồ Tát "có phá giới thì cũng vẫn là đang giữ giới". Vì sao người chưa có định lực tuyệt đối không được lấy câu này làm cớ?

Hướng dẫn: Bồ Tát thấy rất rõ Bồ Tát, giới, hành động giữ giới đều là biến đổi bình đẳng, và đã thành tựu định lực của tự do, nên không bị giới chi phối. Nhưng Thầy cũng dặn: trước khi thành Bồ Tát, người học phải biết thân phận mình chưa phải Thánh nhân hay Bồ Tát và phải giữ năm giới để tự bảo vệ; chỉ khi làm chủ được tâm hồn rồi mới có thể vượt giới cấm thủ. Người còn bị tham sân si chi phối mà bắt chước Bồ Tát phá giới thì không phải tự do, mà là chạy theo dục vọng rồi gọi nó là tự do.
Quán chiếu: Tâm mình lúc bị xúc phạm, lúc bị cám dỗ đã thật sự không lay động chưa? Nếu chưa, mình đang đứng ở đâu so với lời dạy này?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới · Vì sao cần giữ giới?

53. Thầy ví người thọ giới Bồ Tát rồi tưởng mình là Bồ Tát như con ruồi đậu trên mặt tượng Phật. Ví dụ này cảnh tỉnh điều gì?

Hướng dẫn: Con ruồi đậu trên mặt tượng Phật, chúng sanh đến chiêm bái tượng thì nó nghĩ người ta đang đảnh lễ và cúng dàng mình. Thầy nói những người cho rằng thọ giới Bồ Tát thì mình đã là Bồ Tát, cộng thêm những tư tưởng u mê sẵn có, là đang gieo nhân tự đày đọa. Danh hiệu không làm nên phẩm chất; phẩm chất chỉ đến từ việc thắng được chính mình.
Quán chiếu: Có danh xưng nào, như "người tu", "Phật tử lâu năm", mà mình đang đứng lên nó để được người khác nể không?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

54. Theo Thầy, ai mới có năng lực ban Bồ Tát giới?

Hướng dẫn: Thầy dạy: chúng sanh không có năng lực truyền cho nhau Bồ Tát giới, vì chúng sanh không biết Bồ Tát; bậc Thánh A-la-hán cũng không, vì chưa có bình đẳng đại bi; chỉ có Phật và Đại Bồ Tát mới có thể ban Bồ Tát giới. Thầy hỏi lại người học: những nơi mình đổ xô đến thọ giới có phải là Phật hay Đại Bồ Tát đang cho giới không? Thầy kết: "Nhân quả sẽ là Thầy của các con", mỗi người phải tự kiểm điểm.
Quán chiếu: Khi theo một phong trào tu tập đông người, mình có tự hỏi kỹ mình đang tìm Đạo, hay đang tìm cảm giác an toàn của số đông?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

55. Thầy tả "thái độ dũng mãnh" của người chủ nhân mà Thầy gọi là Bồ Tát như thế nào?

Hướng dẫn: Đó là người hiểu mọi hành động thiện mình chọn làm là vì sự biến hóa công bằng bình đẳng của nhân quả, và vì đã chấp nhận chính mình là sự biến đổi; nên "dù Ta làm hay chưa làm thì Ta đã sẵn sự tự do". Vì đã nhận thức mình là sự biến đổi bất tử nên mới lựa chọn như thế, và dù hoàn cảnh thuận hay nghịch cũng thấy "tất cả đã sẵn sự tốt đẹp". Thái độ ấy chính là định lực của người chủ nhân, không phải một vẻ bề ngoài tỏ ra bình thản.
Quán chiếu: Khi làm một việc tốt, mình có cần nó thành công mới thấy yên lòng không?
Nguồn: Bồ Tát Giới & Sự Nguy Hiểm Của Thọ Bồ Tát Giới

56. Vì sao Thầy nói pháp giải thoát "vừa là cam lồ mà lại cũng vừa sẵn là thuốc độc"?

Hướng dẫn: Thầy kể sau khi giác ngộ, Đức Phật Thích Ca không định thuyết pháp, vua trời Phạm Thiên phải thỉnh đến ba lần, vì Ngài thấy pháp giải thoát quá khó đối với chúng sanh. Chúng sanh từ vô lượng kiếp chỉ biết sống với bản ngã và nhu cầu của bản ngã; nghe lời pháp cao mà không có công phu thiền để thật sự thấy bình đẳng thì dễ dùng chính lời pháp ấy để nuôi bản ngã. Cùng một lời dạy, với người đủ nền là thuốc, với người thiếu nền là độc.
Quán chiếu: Có lời pháp cao nào mình từng nghe rồi dùng để bào chữa cho mình thay vì để sửa mình không?
Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

57. "Bệnh ngáo Phật" mà Thầy cảnh báo là gì?

Hướng dẫn: Nghe Phật dạy "Tất cả đã sẵn giải thoát ngay đây, tất cả là Phật", chúng sanh vội chộp lấy và tự phong mình là Phật, rồi nghĩ mình làm gì cũng được vì đã sẵn giải thoát. Họ quên mất cả một giai đoạn thiền để bình đẳng và đồng đẳng, quên Lục độ Ba La Mật, quên Nhẫn nhục Ba La Mật; lấy lời pháp làm lá chắn cho dục vọng bản ngã. Thầy nói họ có thể tỏ ra không sợ chết, nổi máu anh hùng, "nhưng khi chết thật thì đọa thật", vì không có định lực.
Quán chiếu: Mình có lúc nào nghĩ "đằng nào cũng là Phật tánh, làm gì cũng được" chưa? Ý nghĩ ấy xuất hiện ngay trước việc gì?
Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

58. Vì sao Thầy nói người xuất phát từ bản ngã phải trải qua pháp phương tiện trước khi vào pháp giải thoát?

Hướng dẫn: Thầy dạy: xuất phát điểm là bản ngã thì cần pháp phương tiện như tụng kinh niệm Phật, lễ lạy sám hối, bố thí cúng dường, giữ giới thiền định để chuyển hóa nghiệp; nghiệp được chuyển hóa thì trí tuệ mới dần khai mở để hiểu những lời pháp khó, rồi mới có "điểm tựa an toàn" bước vào pháp giải thoát. Đây là lý do Đức Phật Thích Ca giảng phần lớn là pháp phương tiện: Giới – Định – Tuệ, Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, rồi Đại Thừa. Ngài làm vậy vì lòng đại bi, để chúng sanh tu mà không bị lỗ hổng đức hạnh làm cho rơi đọa.
Quán chiếu: Mình có đang coi nhẹ những pháp "cơ bản" như lễ lạy, giữ giới vì nghĩ mình đã học pháp cao rồi không?
Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

59. Thầy nói "không tham sân si" là giới luật, không phải pháp thiền giải thoát. Vì sao phân biệt như vậy, và có phải vì thế mà được lơi giới không?

Hướng dẫn: Thầy dạy không tham sân si là giới luật để làm giảm sự chi phối của bản ngã, làm thuần tính nghiện của bản ngã xuống; nó là bước đệm cho thiền giải thoát, và thước đo là nhẫn nhục Ba La Mật. Nếu cho rằng không tham sân si chính là giải thoát thì "nguy to", vì không tham sân si và tham sân si vẫn là một cặp đối đãi; cực đoan một phía thì không thấy được bình đẳng. Nhưng điều đó không cho phép lơi giới: không qua bước đệm này thì không có nền để vào thiền giải thoát.
Quán chiếu: Khi giữ được tâm không sân, mình có tự cho mình hơn người đang sân không? Nếu có, mình đang cực đoan ở phía nào?
Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

6. Sát sanh, phóng sanh và thiện pháp bình đẳng

60. Vì sao Thầy nói tư tưởng "sát sanh thì sẽ bị nghiệp báo, bị đọa" là rất tốt cho giai đoạn đầu học Đạo?

Hướng dẫn: Thầy dạy những tư tưởng về đối tượng, nghiệp, cõi như vậy "rất tốt cho các con trong giai đoạn đầu học Đạo Phật, vì chúng giúp các con biết sợ, biết tránh những việc không nên làm, bỏ ác làm lành" để đổi lấy điều kiện sống thuận lợi hơn. Nhờ đó thói quen xấu cũ được thay bằng thói quen tốt tạo phước. Đây là nền móng; những gì Thầy nói sâu hơn về sau không phá bỏ nền móng này.
Quán chiếu: Giới không sát sinh đang giữ mình khỏi những hành động nào trong đời sống hằng ngày?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

61. Nhưng vì sao Thầy lại nói thói quen tốt nào cũng vẫn là một sự che đậy nỗi sợ?

Hướng dẫn: Vì làm thiện để tránh bị đọa thì gốc vẫn là nỗi sợ bị đọa; Thầy nói đó chỉ là "cách mà các con chạy trốn nỗi sợ khôn ngoan hơn mà thôi", chưa phải giải quyết tận gốc. Ngay khi lạc vào ý niệm danh tướng "ta là" thì đã bị quyền lợi của tư tưởng ích kỷ chi phối. Hiểu vậy không phải để bỏ thói quen tốt, mà để thấy còn một bước nữa: chữa tận gốc nỗi sợ.
Quán chiếu: Nếu biết chắc không có địa ngục, mình có còn giữ những việc thiện đang làm không?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

62. Nỗi sợ gốc mà Thầy chỉ ra trong bài về sát sanh là gì?

Hướng dẫn: Thầy nói mình biết rõ sự biến đổi nhưng không chấp nhận được sự biến đổi, chạy trốn và sợ hãi nó, vì bám víu vào một hoàn cảnh hạnh phúc cố định có trong tưởng tượng: "Nếu tôi trẻ mãi, tôi sẽ hạnh phúc; nếu tôi không bao giờ bệnh...". Nhưng tôi sẽ già, sẽ bệnh, sẽ phải bỏ lại hết khi chết. Chạy trốn sự biến đổi là chạy trốn sự thật; và vì thói quen chạy theo tư tưởng nên mình không nhận ra mình chính là sự biến đổi bao trùm.
Quán chiếu: Hạnh phúc "cố định" nào mình đang vẽ ra trong đầu và bám vào nó?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

63. Thầy nói dưới cái thấy Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát, "chạy theo tư tưởng là sát sanh, không chạy theo tư tưởng là không sát sanh". Hiểu câu này thế nào cho đúng, và có phải từ nay không cần giữ giới không sát sinh?

Hướng dẫn: Thầy giải thích: các pháp sẵn phụ thuộc và chuyển hóa nhau, nên sự sát vẫn diễn ra không ngừng; còn chạy theo tư tưởng, bị tư tưởng chi phối, là "sát sanh chính mình luôn". Tức là tầng sâu của sát sanh nằm ở việc để tư tưởng giết chết tự do của mình. Nhưng đây là cái thấy của pháp giải thoát, không xóa đi giới không sát sinh mà Thầy dạy người cư sỹ tại gia phải giữ để tự bảo vệ; chính trong bài này Thầy cảnh báo người chưa thắng thói quen mà đòi diệu dụng, tỏ ra không sợ hãi là "đang tự giết chết chính mình".
Quán chiếu: Hôm nay tư tưởng nào đã "giết" sự bình an của mình, và mình có đang vẫn giữ trọn giới không làm hại sinh mạng bên ngoài không?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát? · Vì sao cần giữ giới?

64. Thầy nhắc mỗi hơi thở cũng giết vô số vi khuẩn, "chay hay mặn cũng sát hệt như nhau". Thầy nói vậy để phá cái chấp nào?

Hướng dẫn: Thầy phá cái chấp "tôi không tác ý sát nên tôi hoàn toàn trong sạch": "Chưa nói tạo thêm nghiệp hay không, mà sát là sát." Thấy rõ mình không thể sống mà không liên quan đến sự sống chết của các loài khác, thì không còn tự cho mình thanh tịnh để khinh người, và không trụ vào thiện pháp như một thành tích. Thầy dạy: "Làm thiện pháp trụ thiện pháp là chúng sanh. Làm thiện pháp không trụ thiện pháp là Phật." Vẫn làm thiện pháp, chỉ là không trụ.
Quán chiếu: Mình có từng thấy mình "sạch" hơn ai đó vì cách ăn uống hay lối sống không?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

65. Ví dụ uống thuốc tẩy giun trong bài của Thầy cho thấy tư tưởng "ta là" chi phối mình ra sao?

Hướng dẫn: Uống thuốc tẩy giun là việc nên làm trong thế giới loài người, nhưng có người sẽ nghĩ: đó là sát sanh, kiếp sau sẽ làm giun và bị tẩy lại, rồi sợ không dám uống. Thầy nói đó là tư tưởng trói buộc vào ý niệm "Ta là người này, Ta sát thế này, Ta đọa cõi này". Người thông tỏ thấy nhân quả là biến đổi, không thể nói tốt xấu cố định, chỉ thấy việc nên làm hay không nên làm; và nếu cầu nguyện cho con giun, móc nối nó với oai lực chư Phật thì lại tốt cho nó.
Quán chiếu: Có việc nên làm nào mình đang ngần ngại vì một nỗi sợ nghiệp báo mơ hồ? Hãy xét lại bằng câu hỏi "việc này có nên làm không?".
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

66. Thầy hỏi: "Ta là sự biến đổi bao trùm thì Ta đọa đi đâu?" Vì sao ngay sau đó Thầy lại nói "không có định lực thông tỏ để chánh niệm được như vậy thì đọa thật"?

Hướng dẫn: Thầy dạy ngay đến địa ngục cũng do ý niệm, tư tưởng của chính Phật tánh tạo ra; "nô lệ cho tư tưởng thì ở trong địa ngục, chủ nhân của tư tưởng thì bao trọn địa ngục". Sợ địa ngục là đã loại địa ngục ra khỏi sự bao trùm của mình, thu nhỏ lại thành chúng sanh. Nhưng câu này chỉ đúng với người có định lực thật; hiểu bằng tư tưởng mà thiếu định lực thì lúc lâm chung vẫn đọa thật. Hiểu lý mà không luyện thì lý không cứu được mình.
Quán chiếu: Cái thấy "bao trùm" của mình hôm nay có đứng vững trước một cơn giận nhỏ không? Nếu chưa, đó là lý, chưa phải định lực.
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

67. Thầy cảnh báo có người nghe về "thái độ điềm tĩnh thong dong" rồi tưởng tượng ra thái độ ấy. Lỗi này nguy hiểm thế nào?

Hướng dẫn: Thầy nói những người ấy tưởng tượng ra một thái độ điềm tĩnh thong dong như đã chiến thắng, "mà thực chất bên trong tràn đầy nỗi sợ". Cuối cùng lời dạy giải thoát trở thành một trò tưởng tượng che đậy cho tâm hèn yếu. Thầy dặn phải rất cẩn thận tránh lỗi này; sự thong dong thật chỉ đến khi đã thắng thói quen, không còn phản kháng.
Quán chiếu: Vẻ bình thản mình đang tỏ ra với người khác có giống với cảm giác thật bên trong mình không?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

68. Thầy nói "Chấp nhận được Ta là sự biến đổi chính là giác ngộ vô thường", và giác ngộ vô thường khác với biết về vô thường "ở chỗ đó". Hai điều ấy khác nhau thế nào?

Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng chúng sanh biết rõ sự biến đổi nhưng không chấp nhận được nó: vẫn bám vào một hoàn cảnh hạnh phúc cố định có trong tưởng tượng, trong khi tôi sẽ già, sẽ bệnh, sẽ phải bỏ lại hết khi lìa xác. Biết về vô thường là một hiểu biết nằm trong đầu, còn đời sống vẫn chạy trốn biến đổi, tức là chạy trốn sự thật. Giác ngộ vô thường là khi đã luyện thành định lực không chạy theo tư tưởng, chiến thắng mọi thói quen và phản kháng, để rộng mở chấp nhận mình chính là sự biến đổi bao trùm. Khi ấy tưởng không còn là thứ đày đọa mà là để diệu dụng, sáng tạo.
Quán chiếu: Mình nói được "mọi thứ đều vô thường", nhưng có điều gì mình vẫn âm thầm mong nó đừng bao giờ thay đổi không?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

69. Thầy nói chúng sanh buông một sự bấu víu thì "sẽ phải có ngay một sự bấu víu khác, nếu không sẽ đau khổ và sợ hãi tột độ". Mình nhận ra cơ chế ấy nơi mình thế nào?

Hướng dẫn: Theo Thầy, chúng sanh luôn bấu víu vào sự vật hiện tượng để che đậy nỗi sợ, nên muốn sự bấu víu còn mãi; vì vậy chúng sanh không thể tự mình chiến thắng, không thể tự mình chấp nhận "Ta là sự biến đổi". Bỏ được một thói quen xấu mà lại bám ngay vào một thói quen tốt để yên tâm thì nỗi sợ vẫn còn nguyên, chỉ đổi chỗ trú. Đây là lý do Thầy nói cần người thầy giác ngộ mới chuyển hóa được hèn yếu thành định lực và đức hạnh. Thầy cũng cảnh giác: đừng tưởng tượng ra một vẻ điềm tĩnh thong dong để che nỗi sợ, vì đó cũng chỉ là một chỗ bám mới.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình mất một chỗ dựa (một người, một công việc, một niềm tin), mình đã vội vã tìm ngay chỗ bám nào để khỏi phải đối diện với trống trải?
Nguồn: Thế nào là sát sanh trong cái thấy của Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát?

70. Thầy đặt câu hỏi: biết cá phóng sanh sẽ ăn cá nhỏ hơn, biết có người chờ bắt lại, sao vẫn phóng sanh? Vì sao Thầy nói nếu không hiểu tận gốc lý do thì mình chỉ là "nô lệ của vô minh"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra phần lớn người ta làm thiện pháp vì sợ bị đọa, sợ chịu nghiệp quả, tìm sự an ủi và che đậy nỗi sợ; nghe nói phóng sanh là nên làm thì a dua theo để tích phước. Tình thương nhân danh ấy "không cảm được nỗi đau của chúng sanh khác", mù quáng trong quyết định, nên chỉ nuôi ích kỷ. Thầy khuyên hãy tự suy ngẫm thật sâu trước khi tìm câu trả lời, để thấy sự vô minh đang vận hành mình. "Tình yêu thật sự là tự do và thông tỏ, biết rất rõ việc ta cần làm."
Quán chiếu: Một việc thiện mình làm theo thói quen: nếu có ai hỏi "tại sao?", mình trả lời được đến tận gốc không?
Nguồn: Phóng sanh đơn giản như vậy sao các con?

71. Vậy Thầy có bảo thôi đừng phóng sanh, thôi làm thiện pháp không?

Hướng dẫn: Thầy khẳng định: vẫn phóng sanh, vẫn làm mọi thiện pháp, thậm chí hành thiện pháp thành thói quen như ăn cơm uống nước. Chỉ với một điều kiện: hành thiện pháp bình đẳng. Điều Thầy phá là động cơ sợ hãi và ích kỷ phía sau, không phải bản thân việc thiện.
Quán chiếu: Hôm nay làm một việc thiện nhỏ và thử đổi động cơ: không làm để được phước, mà làm như việc tự nhiên phải làm.
Nguồn: Phóng sanh đơn giản như vậy sao các con?

72. Thiện pháp bình đẳng là gì, và vì sao Thầy nói phóng sanh là gieo nhân giác ngộ Bồ Đề cho chúng sanh?

Hướng dẫn: Thầy dạy thiện pháp bình đẳng là thiện pháp có sự móc nối liên quan đến Chư Phật, Bồ Tát, vì Chư Phật là sự thật bất tử bao trùm tất cả, chính là sự bình đẳng. Loài súc sanh không có khả năng xin Phật, bị sợ hãi cuốn và chết trong hoảng loạn; mình phóng sanh là thay mặt chúng làm lễ cúng dàng, thỉnh Chư Phật, Bồ Tát gia trì để chúng dù sống hay chết cũng đã được gieo duyên với Phật. Như vậy dù con vật có bị bắt lại hay ăn loài khác, mọi việc vẫn diễn ra đúng nhân quả của nó, nhưng đã được nối duyên với Chư Phật để về sau được dẫn dắt.
Quán chiếu: Khi làm một việc lành, mình có hướng nó về Chư Phật và về sự giác ngộ của tất cả, hay chỉ về phước của riêng mình?
Nguồn: Phóng sanh đơn giản như vậy sao các con?

73. Thầy nói phóng sanh còn là gieo duyên với chính mình, và thiện pháp bình đẳng "ôm trọn ba thời". Điều đó dẫn tới Phóng sanh Ba La Mật thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy với duyên kết nối ấy, chắc chắn sau này những chúng sanh được phóng sanh sẽ gặp lại mình là người thân, là thầy trò trong Phật đạo. Vì Chư Phật bao trùm cả quá khứ, hiện tại, vị lai nên việc phóng sanh bình đẳng cũng xuyên suốt ba thời, không phải thiện pháp cực đoan. Ba thời luôn biến đổi, không có điểm trụ, nên chính người làm và thiện pháp cũng không có điểm trụ, không sở hữu nắm bắt; đó là Phóng sanh Ba La Mật.
Quán chiếu: Việc tốt mình làm hôm nay, mình có buông được nó ngay sau khi làm, không mang theo như một món sở hữu không?
Nguồn: Phóng sanh đơn giản như vậy sao các con?

7. Điều phục – Trung Đạo không phải là không điều phục

74. Vì sao Thầy nói "Điều phục chính là Trung đạo"?

Hướng dẫn: Thầy dạy: trong mọi va chạm, không cho tình cảm bi lụy khởi lên khiến mình bi thương đau khổ, vì mọi cảm xúc ấy là dấu hiệu của sự trói buộc sở hữu; đồng tình với nó là nuôi vô minh. Cắt được bi lụy thì thật ra chẳng cảm xúc nào bị cắt, chỉ có sự trói buộc mình tự buộc vào bấy lâu bị cắt, nên "tâm rộng mở, nhận ra trung đạo, nhận ra sự thật". Vì vậy phải điều phục mọi lúc mọi nơi, không để tình cảm xen vào bất cứ việc gì.
Quán chiếu: Hôm nay có một va chạm nào mà mình có thể điều phục ngay khi cảm xúc vừa khởi, thay vì để nó lớn lên rồi mới xử lý?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

75. Có người dạy "không ngăn chặn tham sân si, chỉ quan sát nó tự sinh diệt, và cho rằng Ta là cái biết". Vì sao Thầy nói lời ấy nghe đúng mà ẩn chứa vô minh?

Hướng dẫn: Thầy gọi đó là "chủ nghĩa như nó đang là". Thầy nói quan sát sinh diệt chỉ là một tiến trình học đối mặt chân thật, chứ không phải để lạc vào tâm phân biệt chủ thể – khách thể, rồi trụ vào "cái biết". Nếu trụ vào cái biết đang quan sát thì lệch khỏi Trung đạo, đi vào cực đoan vô vi. Thầy không phủ nhận công dụng của pháp quan sát, mà chỉ ra chỗ tâm người thuyết không có Trung đạo.
Quán chiếu: Khi "quan sát" cơn giận của mình, mình có đang dùng việc quan sát để khỏi phải sửa hành vi không?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

76. Theo Thầy, "đối mặt chân thật" là gì?

Hướng dẫn: Là thấy sợ, thấy khổ mà không chạy trốn, không tìm cách che đậy, trái lại phải đối diện, chỉ thẳng vào nguồn gốc của tâm bệnh để chữa. Vì mọi sợ hãi, đau khổ bị che đậy sẽ theo mình vô lượng kiếp nếu không giải quyết tận gốc; "che đậy và tìm giải pháp tình thế chính là lừa dối mình". Giải quyết tận gốc tâm bệnh, Thầy gọi là trực chỉ chân tâm.
Quán chiếu: Nỗi khổ nào mình đang xử lý bằng "giải pháp tình thế"? Gốc thật của nó là gì?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

77. Gốc của khổ và sợ là gì, và vì sao đối mặt phải bằng "tâm Trung đạo bao trùm"?

Hướng dẫn: Thầy dạy gốc của khổ và sợ là gốc của vô minh và tập quán nghiệp, mà gốc của vô minh và tập quán nghiệp lại chính là tâm sở hữu. Chỗ vi tế là đối mặt bằng tâm Trung đạo bao trùm: bao trùm mọi khổ, sợ, mọi hoàn cảnh, thì không lạc vào sự phân chia giữa Ta và cảnh để trụ vào cái biết, tánh biết, tánh thấy. Tất cả pháp là một vòng tuần hoàn, nên không loại bỏ tưởng và tướng, không bỏ hành động; hành động lại rất rõ ràng, chi tiết.
Quán chiếu: Khi đối mặt với nỗi sợ, mình có đứng "ngoài" nó để nhìn như một khán giả lạnh lùng không, hay bao trọn nó như một phần của mình?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

78. Thầy nói "làm mọi thứ mà không thấy có Ta" là Ba La Mật. Điều này khác gì với việc không làm gì cả?

Hướng dẫn: Thầy dạy Ba La Mật là không trụ vào đối tượng, chủ thể; vì Ta, đối tượng, chủ thể đều là sự biến đổi bao trùm, không thể sở hữu nắm bắt. Nhục nhãn thấy sự biến đổi chậm nên tưởng các tướng là cố định; nếu không trụ tướng thì nhục nhãn vẫn thấy có Ta đang làm, nhưng tuệ nhãn chẳng thấy có Ta đang làm. Như vậy vẫn làm đầy đủ, rõ ràng, chi tiết, chỉ là không trụ; khác hẳn với việc buông bỏ hành động để vào vô vi.
Quán chiếu: Một việc mình làm tốt hôm nay: mình có thể làm trọn nó mà không cần ai biết là mình đã làm không?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

79. Vì sao Thầy nói điều phục có tính chất chặn đứng, kỷ luật, thậm chí cực đoan, mà vẫn là lòng Đại bi?

Hướng dẫn: Thầy dạy nếu thấy sự liên quan đến tất cả chúng sanh bằng tâm Trung đạo thì cũng thấy căn cơ của chúng sanh cần trải qua pháp điều phục. Như người nghiện, muốn bỏ thói quen thì phải đưa vào trại cai; như thửa ruộng cằn, muốn trồng thì phải cải tạo đất trước. "Tâm chúng sanh là tâm nghiện, cần biện pháp phù hợp." Thương người mà không cho họ điều phục là để vô minh tiếp tục dẫn họ đi.
Quán chiếu: "Cơn nghiện" nào trong tâm mình cần một kỷ luật mạnh tay, thay vì chỉ nhẹ nhàng quan sát?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

80. Vì sao Thầy nói thuyết "chỉ có pháp quan sát sinh diệt là đúng" là không có Đại bi?

Hướng dẫn: Vì thuyết như vậy là đã không thấy chúng sanh với căn cơ khác nhau, "vì đã không có chúng sanh", nên bản chất người thuyết và lời thuyết là "sự kiêu ngạo đang đội lốt". Thầy không phủ nhận pháp quan sát, mà chỉ ra tâm thiếu Trung đạo khiến mọi lời tưởng đúng lại hóa vô minh. Pháp nào cũng cần đặt đúng chỗ, đúng người.
Quán chiếu: Mình có từng khẳng định pháp tu của mình là "duy nhất đúng" và coi nhẹ người tu khác không?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

81. "Ngoài Phật ra thì ai đã Trung đạo?" Câu hỏi này của Thầy nhắc người học điều gì?

Hướng dẫn: Thầy nói bản chất Trung đạo là bình đẳng bao trùm, bao trùm cả điều phục lẫn không điều phục, cả phản kháng lẫn không phản kháng. Nhưng chưa ai trong người học Trung đạo được cả, mới chỉ đang học sống Trung đạo, nên phải đi từ Có vào Không, rồi mới ngộ Sắc tức thị Không. Cho nên không được lấy chỗ "Trung đạo bao trùm cả không điều phục" làm cớ để mình không điều phục.
Quán chiếu: Mình có đang nói bằng ngôn ngữ của người đã tới nơi, trong khi chân mình vẫn còn ở đầu đường không?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

82. Thầy chỉ lộ trình "đi từ... vào..." của người học Trung đạo gồm những bước nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy phải đi từ phản kháng vào không phản kháng, từ sở hữu vào không sở hữu, từ không điều phục vào điều phục, từ mong cầu vào không mong cầu, từ trụ vào không trụ, từ bi lụy vào không bi lụy. Đi hết như vậy mới thấy ra chân tướng của vô sở cầu, vô sở đắc, vô sở trụ. Và mới thấy Đại Bi, Đại Trí, Đại Dũng, Đại Nguyện bằng chính đức hạnh chiến thắng của mình, không phải bằng tưởng tượng.
Quán chiếu: Trong sáu bước ấy, mình đang ở giữa bước nào? Hôm nay làm một việc nhỏ để tiến thêm ở bước đó.
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

83. "Không có điều phục thì vô minh nhanh hơn các con." Câu này nói gì về tốc độ của thói quen?

Hướng dẫn: Thầy kết bài bằng lời dặn: đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục, mình trưởng thành hay không là nhờ nó. Thói quen vô minh vận hành nhanh hơn ý định tốt; nếu không có kỷ luật chặn lại từ trước, cảm xúc đã chạy xong trước khi mình kịp nghĩ. Điều phục là cách giành lại khoảnh khắc ấy.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình nói một câu làm tổn thương người khác, khoảng cách giữa lúc cảm xúc khởi và lúc lời nói ra là bao lâu?
Nguồn: Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

84. Thầy nói thước đo của tâm bình đẳng là nhẫn nhục Ba La Mật. Vì sao đức hạnh mới là chỗ kiểm chứng, chứ không phải sự hiểu lý?

Hướng dẫn: Thầy dạy mọi hoàn cảnh bất như ý là sắc tướng, nhẫn nhục Ba La Mật là thị không; đối diện hàng ngàn cảnh bất như ý mà tâm không bị tham, sân, si, thù hận, sợ hãi chi phối thì mới có đức hạnh của Sắc tức thị không. "Sắc tức thị không không phải chỉ là những quan điểm được giải nghĩa trên lý thuyết", mà phải được trải nghiệm, tôi luyện thành đức hạnh. Không có đức hạnh ấy thì đừng mong thể nhập thành Phật.
Quán chiếu: Hôm nay mình gặp bao nhiêu cảnh bất như ý, và tâm mình giữ được bao nhiêu lần?
Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

85. Thầy nói "Phật thấy tất cả pháp đều là pháp giải thoát kể cả vô minh", nhưng chúng sanh muốn thấy như vậy thì lại phải phá vô minh. Vì sao cùng một sự thật mà hai bên phải làm ngược nhau?

Hướng dẫn: Với Phật, người đã có gốc vô ngã và định lực bình đẳng, thì vô minh cũng là thể tánh vận hành, nên không có gì phải phá. Chúng sanh còn sống thuần bản ngã, chưa có gốc ấy, nên nếu vội lấy cái thấy của Phật làm của mình thì thành bệnh "ngáo Phật"; vì vậy phải đi con đường điều phục, giới luật, pháp phương tiện để phá vô minh trước. Thầy nói có gốc vô ngã rồi thì mới diệu dụng bản ngã mà vô ngã được; còn chưa có gốc thì làm gì cũng tạo nghiệp.
Quán chiếu: Câu nói nào của bậc giác ngộ mình hay đem ra dùng cho mình? Mình đã thật sự đứng ở chỗ của người nói câu ấy chưa?
Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

8. Sám hối chân thật và nhẫn nhục – chìa khóa giác ngộ

86. Vì sao Thầy nói với chúng sanh "một lần sám hối là một lần vô minh"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra hành động sám hối của chúng sanh xuất phát từ tâm sợ hãi nghiệp quả, từ tâm vừa muốn sở hữu mọi thứ vừa muốn giác ngộ; cầu nương Phật để hưởng phước giải nghiệp và mong Phật đồng cảm với sự vô minh của mình. Vì thế sám hối mà không bao giờ sửa lỗi, sám hối xong lại tái phạm. Lời sám hối như vậy thực chất là xin Phật "vừa được vô minh vừa được giác ngộ".
Quán chiếu: Có lỗi nào mình đã sám hối nhiều lần mà vẫn lặp lại? Lần sám hối tới, mình sẽ cam kết điều gì cụ thể?
Nguồn: Sự sám hối vô minh

87. Theo Thầy, sám hối thật là gì?

Hướng dẫn: "Sám hối là sự xác quyết rằng các con không tái phạm những lỗi đã mắc, là dừng lại những thói quen vô minh đang chi phối." Sám hối là xác quyết với Phật về phẩm tính dũng mãnh và chân thật trong quá trình luyện tâm; lỗi nào mắc phải thì chỉ nên mắc một lần duy nhất. Không dung túng cho mình vô minh thêm thì mới gọi là chân thật; không làm kẻ đạo đức giả chỉ sám hối bằng miệng.
Quán chiếu: Chọn một lỗi nhỏ hay lặp lại, như nói lời cáu gắt, và xác quyết hôm nay là lần cuối, rồi theo dõi mình suốt ngày.
Nguồn: Sự sám hối vô minh

88. Vì sao Thầy nhắc đến cận tử nghiệp khi nói về sám hối, và câu "khởi sân đọa địa ngục, khởi si đọa súc sanh, khởi tham đọa ngạ quỷ" dạy gì cho đời sống hôm nay?

Hướng dẫn: Thầy cảnh tỉnh: giữ giới của tâm là không sở hữu, không phản kháng thì phải làm đúng ngay, chứ không phải buông thả tham sân si "đã đời ra rồi mới bắt đầu quán tâm". Nếu quen như vậy thì lúc cận tử nghiệp, gặp oan gia trái chủ, mình cũng sẽ thoải mái sân si; mà khởi sân là đọa địa ngục, khởi si là đọa súc sanh, khởi tham là đọa ngạ quỷ. Tỉnh thức hằng ngày chính là tập cho giây phút ấy.
Quán chiếu: Nếu giây phút lâm chung giống hệt tâm trạng của mình lúc bực bội nhất hôm nay, mình sẽ đi về đâu?
Nguồn: Sự sám hối vô minh · Căn bản tu đạo: Đạo tỉnh thức

89. Thầy "giải mã" những lời sám hối sáo rỗng thành: "Con xin Phật ban phước để chúng con vừa được vô minh vừa được giác ngộ." Lời mình cầu nguyện trước ban thờ có đang mang ý ấy không?

Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng hành động sám hối của chúng sanh thường xuất phát từ tâm sợ nghiệp quả, và từ cái tâm vừa muốn sở hữu mọi thứ vừa muốn giác ngộ. Chúng sanh cầu được nương vào Phật để hưởng phước giải nghiệp, khao khát Phật "đồng cảm" cho sự vô minh của mình, nên sám hối xong lại tái phạm. Lời cầu như thế thực chất là xin được dung túng. Trong khi tu là buông tâm sở hữu, và sám hối thật là xác quyết với Phật về sự dũng mãnh, chân thật trong luyện tâm, không dung túng cho mình vô minh thêm nữa.
Quán chiếu: Nhớ lại lời cầu nguyện gần nhất của mình: trong đó có điều gì mình xin được giữ lại, dù biết nó đang trói buộc mình?
Nguồn: Sự sám hối vô minh

90. Thầy nói chẳng ai biết sám hối chân thật vì luôn "dền dứ" với tâm sở hữu. Dền dứ là gì?

Hướng dẫn: "Dền dứ là không thể dứt khoát." Mình biết rất rõ tâm sở hữu là nguồn gốc của khổ đau, tham sân si thù hận và luân hồi, nhưng vẫn "ôm ấp tâm sở hữu như ôm ấp con mọn", không dám rời. Chỉ cần nghĩ tới chia ly người thân là đã khổ, chưa nói đến lúc nó xảy ra thật.
Quán chiếu: Điều gì mình biết rõ là trói buộc mà vẫn cứ "để mai tính"? Sự dền dứ ấy đã kéo dài bao lâu?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

91. Lời thề "dù luân hồi bao nhiêu kiếp cũng phải chung tình với nhau" nghe rất đẹp. Thầy hỏi lại "Xong rồi sao?" để chỉ ra điều gì?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra khi hoàn cảnh, thân người, tính cách thay đổi thì mâu thuẫn nảy sinh, từ thề non hẹn biển thành kẻ thù "nhanh như trở một bàn tay"; kể cả trọn đời yên ổn thì lúc chết vẫn phải chia ly. Suốt quá trình ấy, hai người thường lợi dụng sự hiện diện của nhau để che nỗi sợ: sợ chết, sợ cô đơn, sợ biến đổi, sợ bị lãng quên. Khi cái chết ập đến, mọi điều che đậy bùng lên gấp trăm, ngàn lần, và tình cảm bi lụy là nguyên nhân kéo mình vào ba cõi thấp.
Quán chiếu: Trong mối quan hệ thân nhất của mình, có nỗi sợ nào mình đang nhờ người kia che giùm?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

92. Sám hối chân thật là xác quyết điều gì, và vì sao Thầy gọi người làm được là đang bố thí vô úy?

Hướng dẫn: Thầy dạy sám hối chân thật là xác quyết rằng mình đã biết cách sống đúng, đã biết sống đại toàn thiện, và sẽ không còn sống vô minh nữa. Người sống được như thế mang sự chân thật, mang phước vô lượng bố thí khắp chúng sanh, gọi là bố thí vô úy. Người ấy thấy tất cả chúng sanh là người thân, không thấy có cuộc chia ly nào, đã bao trùm tất cả.
Quán chiếu: Sự an vững của mình hôm nay có đang làm người bên cạnh bớt sợ không?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

93. Thầy hỏi: mình sám hối để Phật tiếp tay cho khao khát sở hữu, hay để ngày một hùng dũng hơn trên hành trình chiến thắng chính mình? Vì sao Thầy nói sám hối chân thật cũng là sống thiện chân thật, tin Phật chân thật?

Hướng dẫn: Sám hối giả là mỗi lần sám hối lại là một lần vô minh, tiếp tục làm nô lệ cho tâm sở hữu. Sám hối thật là thôi dền dứ, dứt khoát không sống vô minh nữa; mà sống như vậy chính là thiện chân thật, tức chiến thắng chính mình. Và tin Phật chân thật là tin đến mức dám sống như lời Phật dạy, chứ không chỉ cầu xin.
Quán chiếu: Lời cầu nguyện gần nhất của mình xin Phật cho mình "được thêm", hay cho mình "buông được"?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

94. Thầy hỏi: suốt quá trình sống hạnh phúc bên nhau, "không phải là các con luôn lợi dụng sự hiện diện của nhau để che đậy nỗi sợ hay sao?" Những nỗi sợ ấy là gì, và mình nhận ra chúng nơi mình thế nào?

Hướng dẫn: Thầy liệt kê: sợ chết, sợ không biết mình là ai, sợ cô đơn, sợ biến đổi, sợ chia ly, sợ sự bất như ý, sợ khổ, sợ bị lãng quên. Sự có mặt của người thân làm những nỗi sợ ấy tạm lặng đi, nên mình lầm tưởng đó là hạnh phúc, trong khi tâm yếu hèn trước khổ vẫn nguyên đó. Đến lúc cái chết ập đến, những gì đã che đậy cả đời sẽ bùng lên gấp trăm, ngàn lần và cuốn thần thức vào mê mờ. Nhận ra điều này không phải để thôi thương người thân, mà để thấy mình đang dựa vào họ để trốn điều gì, và tập đối mặt với nó.
Quán chiếu: Khi ở một mình thật lâu, nỗi sợ nào trong danh sách ấy trỗi lên trước tiên nơi mình?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

95. Thời Đức Phật Thích Ca, người ta phỉ báng Ngài là bất nhân, bất hiếu vì Ngài ly gia xuất thế, vậy mà nay chúng sanh các cõi tôn thờ Ngài. Theo Thầy, điều đó dạy gì về khác biệt giữa tình thương có trí tuệ và tình cảm bi lụy?

Hướng dẫn: Thầy nói những lời Ngài dạy là đại trí tuệ, đại từ bi, đại hùng dũng, đại toàn thiện, và điều ấy đã được chứng minh qua hàng ngàn năm. Tình cảm bi lụy thì giữ nhau lại để cùng che nỗi sợ, "cùng mượn nhau để hại nhau, cùng mượn nhau để thỏa mãn bi lụy cá nhân". Tình thương có trí tuệ thì giúp người thân và chính mình có định lực đối mặt với khổ mà không chạy trốn, không dựa dẫm, dù lúc đầu trông có vẻ lạnh lùng. Bài học ở đây không phải là bỏ gia đình, mà là xem mình đang thương người thân theo cách nào: cùng nhau dền dứ với tâm sở hữu, hay cùng nhau lớn lên để thôi phải trốn.
Quán chiếu: Trong cách mình chăm sóc người thân, có chỗ nào mình đang làm họ dựa dẫm hơn, yếu đi, chỉ vì mình sợ mất vai trò của mình với họ?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

96. Thầy nói người sám hối chân thật thì "tất cả chúng sanh đều là người thân", "sẽ không thấy có cuộc chia ly nào". Vì sao sám hối chân thật lại dẫn tới chỗ không còn chia ly, và vì sao Thầy cảnh báo "mỗi một lần sám hối giả dối là một lần vô minh"?

Hướng dẫn: Theo Thầy, sám hối chân thật là dứt khoát không dền dứ với tâm sở hữu nữa, xác quyết sống đúng, sống đại toàn thiện. Khi không còn thu hẹp tình thương vào vài người "của mình", thì mọi chúng sanh đều là người thân; người ấy đã bao trùm tất cả nên không thấy có ai rời xa. Ngược lại, sám hối mà trong lòng vẫn cầu Phật giữ lại những gì mình muốn sở hữu thì chính lần sám hối ấy lại củng cố tâm sở hữu, tức thêm một lần vô minh, tiếp tục làm nô lệ trong vô lượng kiếp. Vì vậy Thầy hỏi thẳng: mình định sám hối chân thật hay sám hối giả dối?
Quán chiếu: Trong lời sám hối gần nhất của mình, có câu nào thật ra là một lời xin được giữ lại điều mình sợ mất không?
Nguồn: Thế nào là sám hối chân thật?

97. Theo nghĩa đen, Thầy giải nghĩa "Nhẫn" và "Nhục" là gì?

Hướng dẫn: Nhẫn là nhịn, chịu đựng, kiềm chế, chủ động kiểm soát, không chạy theo ý muốn bản ngã (tham, sân, si). Nhục là những cảm giác bất mãn, trái ý khi quyền sở hữu cá nhân bị động chạm, tước đoạt, chà đạp: cơ thể, tính mạng, danh dự, người thân, của cải, tình cảm, niềm tin. Nhẫn nhục là kiểm soát được những cảm xúc ấy và không chạy theo sự thôi thúc phản kháng, chiến đấu của cảm xúc, ý niệm.
Quán chiếu: Điều gì dễ làm mình thấy "nhục" nhất: danh dự, của cải hay tình cảm? Đó cũng là chỗ mình sở hữu mạnh nhất.
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

98. Thầy lấy ví dụ va chạm giao thông để nói về quả lành "nhãn tiền" của nhẫn nhục thế nào?

Hướng dẫn: Va chạm giao thông, bị người ta hung hãn lăng mạ, đe dọa; nếu mình hùng hổ thì đánh nhau, tù tội là chuyện bình thường. Nếu nhẫn nhục bằng mọi giá, không phản kháng, không hơn thua, sẵn sàng chịu thiệt thì có thể tai qua nạn khỏi, "một điều nhịn bằng chín điều lành". Nhẫn nhục làm giảm nghiệp thân và khẩu: miệng không phun lời cay độc, thân dù sôi máu cũng không bạo lực, kể cả khi bị vu oan.
Quán chiếu: Lần tới khi ai đó lớn tiếng với mình ngoài đường, thử giữ miệng im và mặt phẳng, rồi xem chuyện kết thúc thế nào.
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

99. Vì sao Thầy nói nhẫn nhục theo nghĩa đen là rất khó, và muốn nhẫn được thì phải làm gì?

Hướng dẫn: Vì thói quen của mình là không nhẫn nhục, là chiều theo cảm xúc và ý niệm phải bảo vệ quyền lợi; vì lợi lộc, danh dự là quan trọng nhất; vì không thông tỏ sự thật. Nhẫn nhục khi ấy chỉ là sự đè nén, "mà đè nén thì chắc chắn sẽ có giới hạn để bùng nổ". Thầy dạy phải luyện qua chính những va chạm, tỉnh táo đề cao thực hành, tạo được một thói quen mới là nhẫn nhục.
Quán chiếu: Có chuyện nào mình "nhịn" lâu rồi bùng nổ không? Lần này, mình sẽ luyện khác đi ở chỗ nào?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

100. Vì sao Thầy nói mọi hoàn cảnh trái ý là "kho báu" để luyện tâm?

Hướng dẫn: Theo nghĩa bóng, nhẫn nhục là trực chỉ vào tâm sở hữu, gốc của vô minh và nghiệp. "Nếu không có người, không có hoàn cảnh gây ra trái ý thì làm sao tâm sở hữu của các con lộ ra cho các con thấy?" Có lo sợ khởi lên thì biết nó đến từ tâm sở hữu; có tham sân si thù hận, dù nhỏ bằng con kiến, cũng biết mình đang bị tâm sở hữu chi phối. Luyện nhẫn nhục chính là luyện định lực để không bị tâm sở hữu chi phối.
Quán chiếu: Người làm mình trái ý nhiều nhất tuần này đã chỉ cho mình thấy mình đang sở hữu điều gì?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

101. Thầy gọi nghĩa bóng của nhẫn nhục là "nhẫn nhục có tổ chức". Có tổ chức ở đây nghĩa là gì?

Hướng dẫn: Là nhẫn nhục có logic tư tưởng, đi kèm chánh niệm thông tỏ về cách chiến thắng mình; chánh niệm này "rất có bài bản", được dạy từ chư Phật. Tâm sở hữu trụ vào quyền lợi cảm xúc và tư tưởng nhị nguyên tạo ra vô minh; nhẫn nhục là không chạy theo sự sai bảo của tư tưởng, của tâm sở hữu, của tham sân si. Không chạy theo tâm sở hữu thì phát sinh định lực tỉnh giác, khác với cắn răng chịu đựng.
Quán chiếu: Trước một va chạm, mình đã chuẩn bị sẵn câu chánh niệm nào chưa, hay chỉ trông vào sức chịu đựng?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

102. Nhẫn nhục theo nghĩa của Phật là gì, và vì sao "không thấy nhục thì sẽ không thấy nhẫn"?

Hướng dẫn: Đó là Nhẫn nhục Ba La Mật, là Trung đạo, là Tánh Không, là tâm bao trùm tất cả, là nhẫn nhục mà không tốn chút sức lực nào. Sự nhục chỉ xuất hiện khi mình cho rằng thân xác và vũ trụ này là thật; nhưng tướng luôn biến đổi sinh diệt, không có điểm dừng trụ cho tâm sở hữu, mà cũng không thể nói là ảo. Có tâm sở hữu thì thấy có nhục; không có tâm sở hữu thì không thấy nhục; không thấy nhục thì không có nhẫn.
Quán chiếu: Một lời xúc phạm cũ vẫn còn làm mình nhói: nếu không còn "danh dự của tôi" để bị chạm, lời ấy còn chỗ nào để đâm vào?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

103. Khi bị ai đó mắng bằng một lời xúc phạm, gọi mình là con vật chẳng hạn, Thầy dạy nhìn lời ấy thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy lời chửi đó là tưởng tượng của họ về mình, nhưng mình lại cho tưởng tượng ấy là thật nên sinh nỗi nhục và sân si. Vì vũ trụ là tưởng của tất cả chúng sanh hóa hiện, nên khi mình tin lời người ta chửi là đang đồng ý gieo nhân cho điều ấy. "Ta không nhận thì không nghiệp vận hành. Ta nhận thì tưởng và nghiệp vận hành." Mọi nhân duyên, hình tướng tích tụ tạo ra Ta, nhưng Ta không phải là nó.
Quán chiếu: Lời chê nào về mình mà mình đã "nhận" và mang theo nhiều năm? Hôm nay thử trả nó lại như một tưởng tượng của người khác.
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

104. "Không nhận" lời xúc phạm có phải là phản bác, chối bỏ nó không?

Hướng dẫn: Thầy lưu ý: không nhận, không bỏ ở đây "không phải là thái độ phản kháng, chối bỏ của đối đãi nhị nguyên, mà là thái độ không dính mắc bao trọn tất cả". Ta không bỏ tướng huyễn hóa vì nó là Ta, không nhận tướng huyễn hóa vì Ta không phải là nó; không trụ vào nó mà vẫn sống với nó. Nếu mình cãi lại để chứng minh "tôi không phải như vậy", thì mình vẫn đang nhận và đang phản kháng.
Quán chiếu: Lần tới bị nói oan, thử không cãi và cũng không ôm, chỉ lặng lẽ tiếp tục việc cần làm.
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

105. Vì sao Thầy dạy chúng sanh nên xem "Nhẫn nhục = Nhẫn nại + Tánh Không" mà thực hành?

Hướng dẫn: Nhẫn nại vì trong sự nhẫn đã có thông tỏ tư tưởng, biết việc cần làm và mọi lợi ích khi nhẫn, nên chỉ cần thêm lòng kiên trì không bỏ cuộc, không thối thất, gọi là "nại". Tánh Không khiến tâm rộng lượng, bao trùm mọi đối cực, thoát khỏi sự trụ vào chủ thể hay khách thể, nên không còn sợ hãi, được vô ngại, tự tại. Thầy kết: phải hành nhẫn nhục thì mới đủ định lực để không dính mắc, vì nhẫn được là không lừa dối chính mình; "nhẫn nhục quả thật là chìa khóa cho giác ngộ".
Quán chiếu: Trong hai phần ấy, mình đang thiếu sự kiên trì hay thiếu cái thấy rộng mở?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

106. Thầy dặn nếu có cảm xúc lo sợ khởi lên, hay tham sân si nổi lên "dù chỉ nhỏ bằng con kiến", thì phải nhận ra mình đang bị tâm sở hữu chi phối. Vì sao cần nhận ra từ những gợn nhỏ như vậy?

Hướng dẫn: Theo Thầy, nghĩa bóng của nhẫn nhục là trực chỉ thẳng vào nguồn gốc của vô minh, vào tâm sở hữu mà luyện. Lo sợ đến từ tâm sở hữu, vì có cái mình sợ mất; một chút khó chịu nhỏ cũng là dấu tâm sở hữu vừa bị chạm tới. Nếu chỉ nhận ra khi đã bùng nổ thì lúc ấy nhẫn chỉ còn là đè nén, mà đè nén thì có giới hạn để bùng nổ. Nhận ra từ gợn nhỏ thì mình không chạy theo sự sai bảo của nó, và chính việc không chạy theo ấy phát sinh định lực tỉnh giác.
Quán chiếu: Hôm nay đếm thử những lần mình khó chịu nhỏ (kẹt xe, bị ngắt lời, chờ đợi). Mỗi lần, cái gì của "mình" vừa bị động tới?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

107. Vì sao Thầy nói "nhẫn nhục được là đang không lừa dối chính mình"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng không nhẫn được là vì thói quen chiều theo cảm xúc và ý niệm phải bảo vệ quyền lợi, vì lợi lộc, danh dự là quan trọng nhất, và vì không thông tỏ sự thật. Phản kháng lại là tin rằng những thứ mình sở hữu là thật, trong khi thân xác, tư tưởng, vũ trụ đều sinh diệt. Nhẫn nhục là không chạy theo sự sai bảo của tâm sở hữu, tức là không để nó che mắt mình trước sự thật. Vì vậy Thầy nói phải hành nhẫn nhục thì mới có đủ định lực để không dính mắc, và nhẫn nhục là chìa khóa cho giác ngộ.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình không nhịn được, mình đã tự kể cho mình câu chuyện gì để thấy mình đúng khi phản ứng như vậy?
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

108. Thầy nói tướng "chẳng phải là thật mà cũng chẳng phải là ảo", gọi là huyễn hóa: "Ta không bỏ tướng huyễn hóa vì nó là Ta; Ta không nhận tướng huyễn hóa vì Ta không phải là nó". Sống giữa hai vế ấy là thế nào?

Hướng dẫn: Thầy giải: nếu tướng là thật thì nó phải tồn tại mãi, đằng này tướng luôn biến đổi sinh diệt, không thể nắm bắt; nhưng cũng không thể nói tướng là ảo, vì không có tướng, không có tưởng thì lấy gì để biết. Nhận lầm tất cả là thật thì sinh tâm sở hữu và thấy có nhục; còn cho tất cả là ảo thì lại rơi vào cực đoan chối bỏ. Vì tướng là Ta nên Ta vẫn sống với nó, vì Ta không phải là nó nên Ta không trụ vào nó; đó là sự sống vô ngại, là Trung đạo. Thầy dặn đi từ tầm nhìn trí tuệ rộng mở, sau biểu hiện qua định lực nhẫn nhục, cho tới Nhẫn nhục Ba La Mật là không còn nhẫn nhục, chỉ còn tâm chấp nhận tất cả bao trùm.
Quán chiếu: Nhìn thân thể mình hôm nay: mình có đang coi nó là "tất cả của mình", hoặc ngược lại coi thường nó như đồ bỏ? Thử chăm sóc nó mà không bám vào nó.
Nguồn: Nhẫn nhục: Chìa khóa của mọi sự giác ngộ

109. Thầy dạy khi gặp chuyện gây cảm giác nhục thì phải tự trấn an: "Nhục một tí thì đã làm sao? Thiệt một tí thì đã làm sao?" Vì sao lời đơn giản ấy lại khó?

Hướng dẫn: Thầy nói lời ấy đơn giản thế mà quá khó với nhiều người, vì "toàn tham sân si đã đời rồi mới nhớ đến lời dạy". Những ai gặp chuyện nhỏ không như ý đã sân đỏ mặt là đang gieo nhân đọa rất nặng; lúc sống còn không kiểm soát nổi mình thì lúc chết khó chịu ập đến gấp ngàn lần. Tự trấn an ngay lập tức chính là giữ giới trong khoảnh khắc nhỏ nhất.
Quán chiếu: Chép ba câu trấn an ấy ra một tờ giấy, để ở chỗ mình hay nhìn, và dùng nó ngay lần đầu thấy mình bị "nhục" hôm nay.
Nguồn: Trong quá trình tu đạo các con phải biết mình đang ở đâu

110. Thầy dạy trong va chạm trái ý, dù bị hại, vẫn có thể khởi lòng biết ơn và thương người hại mình. Vì sao đó là đỉnh của nhẫn nhục trong đạo tỉnh thức?

Hướng dẫn: Thầy dạy lòng biết ơn và tình thương chính là tỉnh thức: tôi biết thương tôi vì không còn để tham sân si, kiêu mạn, đố kỵ chi phối, đã tự cứu mình khỏi cảnh đọa bằng điều phục bản ngã. Nên khi bị làm hại, tôi vẫn biết ơn, vì không có điều người ấy mang đến thì tôi chẳng có cơ hội luyện chiến thắng chính mình. Và vì thấy người ấy chưa biết thương chính họ, còn mê mờ trong bản ngã, nên tôi thấy thương họ; tham sân si biến thành biết ơn và tình thương là bước vào đức hạnh bình đẳng.
Quán chiếu: Nghĩ đến một người đã làm mình tổn thương, và thử tìm một điều họ đã vô tình giúp mình luyện được.
Nguồn: Căn bản tu đạo: Đạo tỉnh thức

Chia sẻ bài này