Phần V110 câu hỏi

Tâm, Ý niệm, Nhân quả và Nghiệp

Phần này giúp người học thấy rõ cỗ máy vận hành bên trong mình: Tâm là gì, Tánh là gì, vì sao "Ý dẫn đầu các pháp", tác ý thành nghiệp ra sao và tâm sở hữu quay vòng nghiệp thế nào. Người học cần hiểu rằng nghiệp là sự trói buộc của tư tưởng, và lối ra nằm ở việc luyện 2 tâm không sở hữu, không phản kháng, ngay giữa bệnh tật, chia ly và va chạm hằng ngày.

1. Tâm là gì, Tánh là gì

1. Theo Thầy, Tâm là gì, và Tâm ở đâu?

Hướng dẫn: Thầy định nghĩa: "Tâm là chỗ quan tâm của ý niệm". Quan tâm đến đồ ăn thì tâm ở đồ ăn; quan tâm đến thân thì tâm ở trong thân; quan tâm cả trong lẫn ngoài thì tâm ở cả trong lẫn ngoài. Vì thế Tâm không phải một vật cố định nằm ở đâu đó, mà "ở ngay nơi chỗ quan tâm của ý niệm", ở trong chỗ dụng của Tánh.
Quán chiếu: Ngồi yên một phút và tự hỏi: ngay lúc này ý niệm mình đang quan tâm vào đâu? Đó chính là chỗ tâm mình đang đặt.
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

2. Thế nào là Tâm Không, và vì sao Thầy gọi Tâm Không là Chân Tâm?

Hướng dẫn: Thầy dạy: nếu quan tâm đến tất cả thì Tâm ở tất cả, còn "nếu các con chẳng quan tâm gì cả thì gọi là Tâm Không". Tâm Không này chính là Chân Tâm, còn quan tâm vào các tướng thì gọi là Vọng Tâm. Chân Tâm không phân biệt đối đãi, Vọng Tâm có phân biệt đối đãi.
Quán chiếu: Trong ngày hôm nay, mình có được phút nào không bị cuốn vào phân biệt hơn thua, được mất không? Khi ấy tâm mình ra sao?
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

3. Chân Tâm và Vọng Tâm có phải hai thứ tách rời, một cái phải diệt để giữ cái kia không?

Hướng dẫn: Thầy nói rõ: "Chân Tâm và Vọng Tâm không tách rời nhau vì nó đều là chỗ quan tâm của Tánh". Quan tâm đến khao khát, chạy theo ý niệm và tướng thì gọi là Vọng Tâm; không quan tâm vào tướng thì gọi là Tâm Không. Vì vậy người tu không đi tìm một Chân Tâm ở đâu khác, mà chỉ thôi đặt ý niệm chạy theo tướng.
Quán chiếu: Khi một vọng niệm nổi lên, mình có ghét bỏ nó như kẻ thù không, hay chỉ nhận ra nó rồi thôi đặt tâm vào nó?
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

4. Thầy định nghĩa Tánh là gì, và Tánh gồm những gì?

Hướng dẫn: "Tánh là tính chất cấu tạo tự nhiên của các pháp, cấu tạo của Phật tánh." Tánh chia làm hai: Chân Tánh Như Lai (ánh sáng và hư không) và Tự Tánh Như Lai (không cấu tạo nhưng vẫn có khao khát và suy nghĩ). Hai Tánh này đồng như hư không, vừa đồng thể lại vừa không sở hữu lẫn nhau, nên Thầy gọi là mối liên quan "vô hữu", vượt ra mọi khái niệm nhất nguyên hay nhị nguyên.
Quán chiếu: Mình đang nghĩ về "Tánh" như một vật có hình tướng để tìm, hay như tính chất không cấu tạo nhưng vẫn tồn tại?
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

5. Vì sao Thầy nói Tánh "chưa bao giờ đến đi" và gọi Tánh là Như Lai sẵn có?

Hướng dẫn: Thầy dạy: Tánh không có cấu tạo nên chưa bao giờ đến đi, cũng không điều gì có thể sinh ra Tánh, nên gọi Tánh là Như Lai sẵn có (Tathagata). Cái gì có cấu tạo thì mới có lúc hợp lúc tan; cái không cấu tạo thì không có chỗ nào để sinh hay diệt. Hiểu được chỗ này, người học thôi đi tìm Phật tánh như tìm một thứ còn thiếu.
Quán chiếu: Khi thấy thân này già đi, mình có nhớ đến điều gì trong mình chưa từng đến và chưa từng đi không?
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

6. Vì sao Thầy nói "Vạn Pháp Duy Tánh Tạo" chứ không chỉ là "Vạn Pháp Duy Tâm Tạo" như trong kinh?

Hướng dẫn: Theo Thầy, mọi cảm xúc và ý niệm đều sinh ra từ Tánh, "vì Tánh sinh Tâm". Tâm chỉ là chỗ quan tâm của ý niệm, còn ý niệm thì từ Tánh mà có. Cho nên nói "Vạn Pháp Duy Tâm Tạo" thì "đó cũng vẫn là một nửa của chân lý".
Quán chiếu: Khi một cảm xúc mạnh nổi lên, mình thử lần ngược: nó khởi từ đâu, trước khi mình kịp đặt tâm vào nó?
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

7. Câu chuyện Tổ Bồ Đề Đạt Ma bảo Ngài Huệ Khả "Con hãy đưa Tâm đây Ta an cho" dạy mình điều gì?

Hướng dẫn: Ngài Huệ Khả tìm mãi chẳng thấy Tâm, vì theo Thầy, Tâm là những ý niệm sinh diệt trong tính chất không cấu tạo, nên chẳng thể nắm bắt; đã không nắm bắt được thì làm sao mang ra được. Ngay chỗ không còn ý định nắm bắt nữa, chỗ không còn để ý niệm quan tâm đến điều gì, là đã trực chỉ và liễu ngộ Tâm Không. Cái bất an của mình cũng vậy: đi tìm nó thì không có hình tướng nào để bắt.
Quán chiếu: Lần tới khi thấy bất an, mình thử tìm xem "cái bất an" ấy nằm ở đâu, có hình tướng gì, rồi để ý điều gì xảy ra.
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

8. Trong đời thường, người học "trực chỉ Chân Tâm" theo cách Thầy chỉ như thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy: nhìn bất cứ sự vật hiện tượng gì xảy đến, hãy nghĩ: "Cấu tạo của tất cả là Không, là chẳng thể nắm bắt, nên Ta không sanh tâm sở hữu". Không sanh tâm sở hữu chính là Tâm Không. Thầy gọi đây là một phần của cách sống giác ngộ tỉnh thức, cũng là pháp thiền đốn ngộ. Pháp này làm ngay giữa đời sống, không cần tìm một cảnh giới riêng.
Quán chiếu: Hôm nay chọn một vật mình quý nhất, nhìn nó và thầm quán câu Thầy dạy, rồi để ý xem sự bám víu trong mình thay đổi ra sao.
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

9. Vì sao Thầy nói "quan tâm vào tính chất không cấu tạo của Tánh" cũng gọi là Tâm Không, dù đó vẫn là một sự quan tâm?

Hướng dẫn: Đây là chỗ vi tế. Tâm Không không phải là đầu óc trống trơn, không còn nghĩ gì; Thầy nói rõ: "nếu các con quan tâm vào tính chất không cấu tạo của Tánh thì gọi là Tâm Không, hay còn gọi là trực chỉ Chân Tâm". Ý niệm vẫn có, nhưng nó không bám vào tướng nào để sở hữu, nên không sinh phân biệt đối đãi. Như vậy tu Tâm Không là đổi chỗ đặt tâm, không phải dập tắt tâm.
Quán chiếu: Mình có đang cố "không nghĩ gì" và mệt mỏi vì điều đó không? Thử thay bằng việc đặt tâm vào tính chất không cấu tạo của mọi thứ.
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

10. Liễu ngộ Tâm Không đã là thấy Tánh chưa? Vì sao Thầy dặn "Tâm là Tâm mà Tánh là Tánh"?

Hướng dẫn: Thầy lưu ý: "Liễu ngộ Tâm Không không có nghĩa là đã thấy Tánh", mà mới chỉ liễu ngộ được một phần cách sống và phương pháp quán Tâm. Hàng ngàn năm Tâm và Tánh bị đánh đồng khiến người tu rối loạn, "đã rối loạn thì học thế nào? Ngộ thế nào?". Phân biệt rõ để mình không lấy một chút lặng yên làm chứng ngộ, rồi sinh kiêu mạn.
Quán chiếu: Đã có lúc nào mình tưởng một trạng thái an lặng là mình đã "thấy tánh" chưa? Điều đó đã khiến mình lơ là việc luyện tâm ra sao?
Nguồn: Tâm Là Gì? Tánh Là Gì? Sự Khác Nhau Giữa Tâm Và Tánh

11. Thầy dạy tất cả thế giới đều do vọng tâm mình họa ra. Hiểu như vậy thì cách mình đứng trước nghịch cảnh thay đổi thế nào?

Hướng dẫn: Trong pháp "quán bình đẳng bao trùm", Thầy dạy: tất cả thế giới, vũ trụ vạn hữu đều do tâm mình họa ra, nên mình "đã sẵn bao trùm tất cả mà lại có trong tất cả". Chuyện gì xảy đến, mình không còn bị nỗi sợ chi phối, vì mình không chỉ là hình tướng thân xác mà mắt thịt đang thấy. Sự quán bao trùm này còn khiến mình không trách móc bản thân hay đổ tội cho bất cứ ai.
Quán chiếu: Chuyện đang làm mình bực nhất hôm nay: nếu nhìn nó như một nét do chính tâm mình họa ra, mình còn muốn đổ tội cho ai nữa không?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

2. Ý dẫn đầu các pháp – tác ý

12. Thầy nói "Không có ý niệm thì không có tác ý; không có tác ý thì không có nghiệp hành động; không có nghiệp thì không có nhân quả; không có nhân quả thì không có cấu tạo vũ trụ". Chuỗi này nói lên điều gì?

Hướng dẫn: Chuỗi này chỉ ra gốc của mọi nghiệp và mọi thế giới là ý niệm, nên gọi là "Ý dẫn đầu tất cả các pháp". Nhân quả không phải một ông quan tòa ở ngoài, mà là sự vận hành bắt đầu từ chính ý niệm của mình. Muốn chuyển nghiệp thì phải bắt đầu từ chỗ ý niệm, không phải chỉ sửa hành động bên ngoài.
Quán chiếu: Một việc mình làm hôm qua mà giờ hối tiếc: ý niệm nào đã dẫn đầu nó?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục · Làm gì để hoát nhiên đại ngộ?

13. Tác ý là gì, theo đúng cách Thầy giải nghĩa?

Hướng dẫn: "Tác là tác động, Ý là ý niệm, là suy nghĩ, là tư tưởng." Ý niệm chịu sự tác động của mong cầu, khao khát, tham sân si, ích kỷ, thù hận thì tạo nên tác ý. Nói cách khác, tác ý là ý niệm đã được tình cảm khao khát bơm sức mạnh vào, và chính nó tạo ra nghiệp hành động.
Quán chiếu: Hôm nay, khi một ý muốn thôi thúc mình hành động, thử nhận ra: khao khát nào đang đứng sau đẩy ý niệm ấy?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

14. Một ý niệm tự nhiên khác một tác ý ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy: nếu không có tham sân si thù hận tiếp sức, thì ý niệm chỉ là ý niệm của tự nhiên, "nhẹ nhàng khởi lên và nhẹ nhàng diệt đi", không chi phối, trói buộc được mình, gọi là không tác ý. Thầy lấy ví dụ: thấy một người hấp dẫn mà khởi ý niệm dục thì ý niệm ấy "chẳng tội lỗi gì cả", nếu mình không bơm vào đó khao khát "Ta phải sở hữu người ấy". Không bơm sức mạnh thì ý niệm tự diệt, không đem tới đày đọa nào.
Quán chiếu: Có ý niệm nào mình cứ tự trách vì nó "xấu", trong khi cái làm mình khổ thật ra là việc mình bơm khao khát vào nó?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

15. Sức mạnh của một ý niệm đến từ đâu, và ai là người trao sức mạnh ấy?

Hướng dẫn: Theo Thầy, khao khát, niềm tin càng mạnh thì sức mạnh của ý niệm càng mạnh; càng yếu thì ý niệm càng yếu. "Vậy các con có nhận ra ai là người trao sức mạnh cho ý niệm không? Chính là các con." Cho nên làm chủ nhân hay làm nô lệ là do chính mình, không do ai khác.
Quán chiếu: Có một nỗi lo nào đã theo mình nhiều ngày không? Mình đã trao cho nó bao nhiêu niềm tin để nó lớn đến vậy?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

16. Thầy dạy "tịch thu sức mạnh" của tư tưởng ích kỷ. Việc này làm cụ thể như thế nào?

Hướng dẫn: Thầy chỉ hai việc: thứ nhất, nhận diện thế nào là suy nghĩ ích kỷ và không trao cho nó sự tin tưởng, mong muốn, khao khát nào, thì nó sẽ tự sinh tự diệt; làm được như thế là thành tựu Đại định, Chánh định. Thứ hai, trao niềm tin, sức mạnh cho những suy nghĩ vì lợi ích chung và có liên quan đến Chư Phật, Bồ Tát, vì đó là nhân để tiến tới tự do như Phật. Không phải đè nén ý niệm, mà là rút lại nguồn năng lượng mình vẫn nuôi nó.
Quán chiếu: Hôm nay khi một suy nghĩ tính toán thiệt hơn nổi lên, mình thử không tiếp lời nó, rồi hướng ý nghĩ sang một việc có lợi cho người khác.
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

17. Thầy gọi thế nào là "hành động mê lầm"?

Hướng dẫn: Hành động mê lầm là mọi ý niệm có tính chất trói buộc vào một cái Tôi, cái Ta và quyền lợi phát sinh từ nó, mà không biết sự thật rằng cái Ngã ấy luôn biến đổi, không thể sở hữu, không thể nắm bắt. Thân xác, của cải, danh vọng, người thân đều "chỉ tưởng là của ta mà thôi". Ý niệm nào phát sinh sở hữu, trói buộc thì người ấy đang tự lừa mình và sống ngược với Phật tánh.
Quán chiếu: Việc mình đang lo lắng nhất: nó xoay quanh quyền lợi của "cái tôi" nào?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

18. Vì sao Thầy nói Vô ngã không phải là "không có cái Tôi"?

Hướng dẫn: Thầy dạy: sự thật là luôn có một cái Ngã hiện diện, nhưng cái Ngã này luôn biến đổi, không thể sở hữu, không thể nắm bắt. "Vì nó luôn tồn tại, nhưng chẳng thể sở hữu và nắm bắt nên Ta gọi nó là Vô ngã." Thầy dẫn lời chư Phật: "Chính Như Lai đây cũng chẳng thể nắm bắt được Như Lai." Hiểu vậy thì tu không phải là xóa mình đi, mà là thôi đòi nắm giữ những thứ không thể nắm giữ.
Quán chiếu: Mình có đang cố "diệt cái tôi" đến mức căng thẳng, sợ hãi chính mình không? Thử đổi sang thôi đòi sở hữu một điều nhỏ hôm nay.
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

19. Ẩn dụ con ếch rơi xuống đáy giếng nói gì về ý niệm sở hữu?

Hướng dẫn: Khi đã tự lừa dối bằng ý niệm sở hữu, mình bị trói vào nhục nhãn mắt thịt, mất cái nhìn trí tuệ, như con ếch dưới đáy giếng chỉ thấy "bầu trời = miệng giếng" và không còn tin bầu trời là bất tận. Thầy nói chính sự mù quáng nhỏ hẹp ấy là nguồn cơn thổi bùng tham sân si thù hận, chỉ để thỏa mãn cái ngu mình đang dùng để tự lừa mình. Không thỏa mãn thì biển khổ chiêu cảm những cõi tương ứng.
Quán chiếu: Có "miệng giếng" nào mình đang coi là cả bầu trời, như một công việc, một người, một quan điểm?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

20. Thầy gọi thế nào là "ý dẫn đầu các pháp trong sự chấp ngã"?

Hướng dẫn: Thầy nói: "Nếu các con để ý niệm vô minh trói buộc, sở hữu dẫn đầu thì ngay lập tức biển nghiệp khổ trổ trên thân tâm của các con." Nghiệp phước nhân quả chi phối mình tức thì, không đợi kiếp sau. Nghĩa là khổ không đến sau ý niệm sở hữu, mà đi liền với nó.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình khổ tâm, hãy tìm xem ngay trước đó ý niệm "cái này phải là của tôi, phải theo ý tôi" đã khởi ra sao.
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

21. "Làm mọi việc mà thấy tất cả đang làm mọi việc, mà lại chẳng thấy ai đang làm việc gì" – Thầy dạy điều này để làm gì?

Hướng dẫn: Đây là "hành động tỉnh thức", Thầy gọi là pháp phá trụ tướng ngã bằng Tánh Không. Nhìn vào thân xác thấy nó thuộc về tất cả; mà cái tất cả ấy, gồm cả chính mình, lại không có bất kỳ cấu tạo nào. Tánh Không "không cấu tạo nhưng vẫn tồn tại", nên mình vẫn làm việc đầy đủ, chỉ là không trụ vào cái tôi đang làm để sở hữu công lao hay đòi kết quả.
Quán chiếu: Khi làm một việc hôm nay, như nấu cơm hay đi làm, thử quán: thức ăn, sức lực, thời tiết, bao nhiêu người đang cùng "làm" việc này với mình.
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

22. Ý dẫn đầu nào tạo ra công đức vô lượng, và vì sao?

Hướng dẫn: Thầy nói: "Chính ý niệm không còn trụ trước, không còn trói buộc này, Ta gọi là ý dẫn đầu các pháp." Vì Phật tánh là bất tử, là công đức vô lượng, nên sống xứng với tính chất Phật tánh thì công đức vô lượng và hạnh phúc chân thật tự hiển lộ. Công đức ở đây không phải thứ mua được, mà là thứ tự lộ ra khi mình thôi trói buộc.
Quán chiếu: Mình đang tìm công đức bằng cách tích góp thêm, hay bằng cách buông bớt một sự trói buộc?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

23. Thầy nói khi công đức hiển lộ thì "nghiệp không còn làm gì được các con" theo hai nghĩa. Hai nghĩa ấy là gì, và vì sao không nên hiểu lầm thành "hết bệnh, hết nạn"?

Hướng dẫn: Nghĩa thứ nhất: thân vẫn chịu nghiệp, nhưng tâm thì luôn hạnh phúc; Thầy nói đến được bước này là Thầy đã mừng lắm rồi. Nghĩa thứ hai: cả thân lẫn tâm đều tự tại bất tử, đó là cảnh giới thần thông thật. Người mới học cần nhắm tới nghĩa thứ nhất, không nên đòi thân phải hết khổ ngay mới tin là mình tu đúng.
Quán chiếu: Mình có đang đo kết quả tu tập bằng việc hoàn cảnh bên ngoài tốt lên, thay vì bằng việc tâm mình bớt bị hoàn cảnh chi phối?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

24. Vì sao Thầy nói chỉ có sự thông tỏ của tư tưởng mới dẫn tới Đại Ngộ?

Hướng dẫn: Vì ý dẫn đầu các pháp, mà ý niệm tạo ra tư tưởng: "ý thông thì tư tưởng thông; tư tưởng thông thì tất cả các pháp thông; các pháp thông thì tình cảm thông; tình cảm thông thì Tham Sân Si thông; Tham Sân Si thông là độc được chuyển hóa; độc được chuyển hóa thì hoát nhiên Đại ngộ." Mọi bậc Thầy dùng pháp trực chỉ chân tâm cũng là để đả thông tư tưởng. Vì vậy học lý cho thông không phải là việc thừa, mà là khởi đầu của chuyển hóa.
Quán chiếu: Có lời dạy nào mình nghe nhiều lần mà vẫn chưa thật thông? Hôm nay dành thời gian quán lại riêng lời ấy.
Nguồn: Làm gì để hoát nhiên đại ngộ?

25. Vì sao Thầy nói Đạo giải thoát là giải thoát khỏi "sự chi phối" của tư tưởng, chứ không phải bỏ hết tư tưởng?

Hướng dẫn: Thầy dạy: ý niệm của Phật tánh cộng khao khát thành tác ý; tác ý tạo ra nghiệp tư tưởng và hành động; nghiệp hành động vận hành thành tướng nhân quả, là tướng của toàn bộ vũ trụ. Vì vậy "bị tư tưởng chi phối là bị nhân quả chi phối", và Đạo giải thoát là giải thoát khỏi sự chi phối ấy. Ở bài khác Thầy nói rõ: vẫn sống với tư tưởng, không bỏ tư tưởng, vì tư tưởng cũng chính là Phật tánh, chỉ là không chạy theo nó.
Quán chiếu: Mình đang muốn "hết nghĩ" hay muốn "nghĩ mà không bị cái nghĩ sai khiến"? Hai mục tiêu này dẫn mình đi hai hướng khác nhau thế nào?
Nguồn: Gốc của Đạo · Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

3. Nghiệp là sự trói buộc của tư tưởng

26. Thầy định nghĩa nghiệp là gì?

Hướng dẫn: Thầy nói: "Ta gọi nghiệp là sự trói buộc của tư tưởng. Tư tưởng quyết định mọi tác ý của các con." Nghiệp không chỉ là việc đã làm, mà là sợi dây tư tưởng buộc mình vào một cách nhìn, một quyền lợi, một cái "ta là". Cởi được sự trói buộc của tư tưởng thì nghiệp không còn chỗ bám.
Quán chiếu: Có một ý nghĩ nào về chính mình ("tôi là người như thế", "tôi không thể...") đang trói mình lâu nay không?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

27. Vì sao Thầy nói ích kỷ chính là nghiệp, là sự trói buộc của tư tưởng nhỏ hẹp?

Hướng dẫn: Tư tưởng ích kỷ nhỏ hẹp là khi chỉ nhìn đời bằng con mắt thịt, cho rằng ta chỉ là một sinh vật tồn tại tách biệt với các loài khác, tách biệt với vũ trụ. Vì thấy mình tách biệt nên thấy rõ quyền lợi cá nhân và chiến đấu để bảo vệ nó. Thầy nói như vậy là tự thu nhỏ mình trong sự vận hành bao la của chân lý, chối bỏ sự thật là tất cả.
Quán chiếu: Hôm nay có lúc nào mình thấy "việc của tôi" và "việc của người ta" tách hẳn nhau không? Thử nhìn lại mối liên quan giữa hai việc ấy.
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

28. "Tôi làm tất cả vì người thân, vì xã hội, vậy tôi ích kỷ chỗ nào?" Thầy trả lời câu này thế nào?

Hướng dẫn: Thầy chỉ vào chữ "vì": cái "vì" ấy có phục vụ cho ý nghĩa, mục đích và cảm xúc sống của riêng mình không? Thước đo là khi sự quan tâm không được đáp lại, như người thân bội bạc, con cái bất hiếu, hay khi phá sản, chia ly, mình có đau khổ, có tham sân si thù hận không. Nếu có, thì mình đang bị ích kỷ chi phối rất nặng, dù việc mình làm trông rất tốt.
Quán chiếu: Nghĩ đến người mình hết lòng vì họ nhất. Nếu họ quay lưng với mình, trong mình sẽ nổi lên điều gì?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

29. Tập quán nghiệp là gì, và vì sao Thầy nói mình đang tự nhốt mình trong đó?

Hướng dẫn: Tư tưởng ích kỷ dựa trên sự thỏa mãn cá nhân; không thỏa mãn thì sinh đau khổ; khổ lại thổi bùng tham sân si thù hận; tham sân si cùng tư tưởng nhỏ hẹp lại tiếp sức cho tác ý và hành động. Vòng tuần hoàn ấy Thầy gọi là tập quán nghiệp. Không ai nhốt mình cả, chính mình mỗi lần chạy theo là thêm một vòng xoay.
Quán chiếu: Tìm một chuyện cứ lặp đi lặp lại trong đời mình, như một kiểu cãi vã hay một nỗi thất vọng quen thuộc. Vòng tuần hoàn của nó đi qua những bước nào?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

30. Vì sao nhiều người hiểu đúng, biết đúng mà vẫn không làm được, và Thầy chỉ cách gì để thắng?

Hướng dẫn: Thầy nói phần lớn là vì thói quen chạy theo sự vận hành của tập quán nghiệp; muốn chiến thắng chính mình thì trước hết phải chiến thắng thói quen. Thói quen của chúng sanh là tư tưởng ích kỷ nhỏ hẹp; thói quen của Phật, Bồ Tát là Đại bi, Đại trí, Đại dũng và Vô trụ. Muốn thắng thói quen phải có kỷ luật, tức Giới; Thầy chỉ yêu cầu giữ một "giới Chánh niệm": ghi nhớ mọi lời dạy để có tư tưởng thông, tư tưởng thông thì định lực tăng.
Quán chiếu: Chọn một lời dạy của Thầy, chép ra và mang theo hôm nay; mỗi khi va chạm, thử nhớ lại nó trước khi phản ứng.
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

31. Thầy nói tư tưởng mình tiếp nhận của người khác, như chuyện bí mật các cõi, thần thông, hay lời "bạn đã là Phật rồi", có thể là một cái bẫy. Vì sao?

Hướng dẫn: Vì mình tiếp nhận những điều ấy "cũng chỉ với mục đích thỏa mãn cho tư tưởng sợ hãi" của chính mình, chứ không giải quyết tận gốc vấn đề của tâm. Tư tưởng mạnh lên thì mình cảm thấy mạnh lên, mà không biết đó lại là cái bẫy. Món ăn kiến thức biến đổi, sự thỏa mãn biến đổi, rồi dẫn tới bất như ý và khổ.
Quán chiếu: Gần đây mình tìm đọc, tìm nghe điều gì nhiều nhất? Nó làm mình bớt sở hữu, hay chỉ làm mình thấy mình "biết nhiều" hơn?
Nguồn: Gốc của Đạo

32. Khi bất như ý, mình thường đổ tội cho hoàn cảnh, người khác hoặc chính mình. Theo Thầy, sự đổ tội ấy đang tiếp sức cho điều gì?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra chuỗi: bất như ý đến là khó chịu đến; khó chịu là khổ; khổ không biết giải quyết thì tham sân si thù hận nổi lên để đổ tội cho hoàn cảnh, người khác và chính mình. Sự đổ tội ấy lại tiếp thêm sức mạnh cho ý niệm khao khát thỏa mãn, khao khát sở hữu. Thế là ý niệm trở thành chủ nhân, đày đọa mình trong luân hồi như kẻ nô lệ của chính mình.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình trách ai đó hoặc trách mình, sau khi trách xong mình nhẹ hơn hay lại khao khát điều ấy mạnh hơn?
Nguồn: Gốc của Đạo

33. Nếu thế giới này là "thế giới tưởng" của tất cả chúng sinh, thì theo Thầy, ai đang đày đọa mình?

Hướng dẫn: Thầy dạy: trong thế giới tưởng, tác ý tạo nên nghiệp báo, còn ánh sáng và hư không là chất "tưởng dẫn", gọi là duyên. Phật tánh trong mình cũng sinh ra tưởng để hòa nhập, Thầy tạm gọi là sự sáng tạo. Nhưng vì mình không làm chủ được tưởng, ý niệm, khao khát, nên "bị công cụ sáng tạo của chính mình đày đọa". Vậy kẻ đày đọa không ở đâu xa, mà là chính công cụ mình chưa biết dùng.
Quán chiếu: Hôm nay có cảnh nào trong đầu mình tự vẽ ra, như một cuộc cãi vã tưởng tượng hay một nỗi lo chưa xảy ra, rồi chính mình khổ vì nó?
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

34. Cùng là "tưởng", vì sao với người này nó là ảo tưởng nhấn chìm trong sinh tử, còn với người kia nó chỉ là môi trường sống?

Hướng dẫn: Thầy dạy: khi đã vô ngã trọn vẹn, là chủ nhân hoàn toàn của chính mình, thì thế giới tưởng và tưởng "chỉ còn là môi trường sống, không còn gọi là ảo tưởng"; khi ấy tự do tưởng quá khứ, hiện tại, tương lai. Còn khi đang là nô lệ cho tưởng, khao khát, ý niệm, thì tưởng là ảo tưởng nhấn chìm mình trôi lăn sinh tử. Chỗ khác nhau không nằm ở tưởng, mà ở chỗ mình làm chủ hay làm nô lệ; vì vậy mới phải học ngừng chạy theo vọng tưởng.
Quán chiếu: Hôm nay khi đang lên kế hoạch hay hồi tưởng, thử tự hỏi: mình đang dùng tưởng, hay tưởng đang dùng mình?
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

35. Trong "Sự Tưởng Tượng", Ma Vương nói "Ông đã thua", và Thầy đáp: "Hãy bao trùm thắng thua". Câu chuyện này dạy gì?

Hướng dẫn: Với Ma Vương, thắng thua được mất là quan trọng; với Thầy thì không còn quan trọng: "cái ông đang thắng chính là Ta đang thắng, và Ta đang thua chính là ông đang thua". Khi chánh niệm được rằng mình ở trong và bao trùm tất cả sự vật hiện tượng, mình không còn giao mình cho thù hận hay sợ hãi kiểm soát. Thầy nói đấy là cách luyện gieo nhân cho quả tự do.
Quán chiếu: Hôm nay nếu thua một cuộc tranh luận hay mất một cơ hội, thử thầm nói "hãy bao trùm thắng thua" và để ý xem sự cay cú còn lại bao nhiêu.
Nguồn: Sự Tưởng Tượng

36. Thầy nói có thể "gieo nhân cho quả tự do". Vậy nhân quả có phải chỉ là thứ để sợ không?

Hướng dẫn: Nhân quả vận hành từ ý niệm, nên chính ý niệm cũng có thể gieo nhân giải thoát. Mỗi lần mình chánh niệm bao trùm, không để thù hận hay sợ hãi nắm quyền, là một lần gieo nhân cho quả tự do. Hiểu vậy thì mình không đứng trước nhân quả như kẻ bị xử án, mà như người đang chủ động gieo hạt.
Quán chiếu: Hôm nay mình muốn gieo một hạt nhân nào cho tự do? Hãy chọn một tình huống cụ thể sắp gặp và định trước cách mình sẽ giữ tâm.
Nguồn: Sự Tưởng Tượng · Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

37. Vì sao Thầy nói người đã hiểu lý thông suốt mà thiếu phần hành thì vẫn có thể bị Mạt-na thức, Ngũ Ấm Ma dẫn lạc?

Hướng dẫn: Thầy dạy: học lý để hiểu trọn "Bản tâm vi diệu tròn đầy" là có tri kiến khế hợp Chân lý, nhưng thiếu phần thực hành "Bản thể sinh diệt" thì không thể tiến bước, "thậm chí sẽ còn bị Mạt-na thức, ngũ ấm ma dẫn dắt lạc đường", học đòi xưng danh Phật, Bồ Tát và khinh người Thầy dẫn dắt mình. Quả vị cao thấp được phân theo công đức thực tế trong nhân quả, tức tri hành hợp nhất. Lý có thông mà công đức "vẫn chỉ là hạt cát" thì đừng bao giờ rời lòng tôn kính chư Phật, lòng tôn kính Thầy.
Quán chiếu: Điều mình hiểu về Đạo và điều mình thực sự làm được hôm nay cách nhau bao xa? Khoảng cách ấy có khiến mình khiêm cung hơn không?
Nguồn: Bản Thể Sinh Diệt

4. Tâm sở hữu và vòng vận hành của nghiệp

38. Tâm sở hữu hiện ra trong đời mình qua những chữ "của ta" nào?

Hướng dẫn: Thầy liệt kê: thân xác của ta, người thân của ta, của cải của ta, danh dự của ta, quyền lợi của ta, tình cảm của ta. Mà tất cả những thứ mình cho là sở hữu được thì lại luôn biến đổi sinh diệt, chính mình cũng luôn biến đổi sinh diệt. Nhận diện được các chữ "của ta" là bước đầu để thấy tâm sở hữu đang vận hành ở đâu.
Quán chiếu: Trong một ngày, để ý xem mình nghĩ hay nói "của tôi" bao nhiêu lần, và lần nào đi kèm lo sợ.
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

39. Vì sao cái gì mình sở hữu rồi cũng sẽ biến thành bất như ý?

Hướng dẫn: Vì tất cả luôn biến đổi, nên sự thỏa mãn sở hữu sẽ biến thành không còn thỏa mãn: "Cô ấy là của tôi, cô ấy đã rời xa tôi"; "Tài sản là của tôi, tôi đã bị phá sản"; "Danh dự là của tôi, tôi bị sỉ nhục". Thầy nói mình chỉ có thể "tưởng rằng" mình sở hữu qua thân xác tạm thời này; tin cái tưởng rằng ấy là thật thì gọi là sống ngược chân lý.
Quán chiếu: Một thứ mình đang coi là chắc chắn của mình: mười năm nữa nó còn như thế không? Khi nghĩ vậy, trong mình khởi lên điều gì?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương · Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

40. Thầy gọi "vòng vận hành của nghiệp và vô minh" gồm những bước nào?

Hướng dẫn: Bất như ý xảy đến, không chịu được thì tạo thành đau khổ; đau khổ không biết giải quyết thì dẫn tới tham sân si thù hận, đổ tội, hận mình và người; tất cả cảm xúc ấy lại là sức mạnh tiếp tay cho ý niệm sở hữu vận hành mạnh hơn. Khi mạnh tới mất kiểm soát, mình hoàn toàn là nô lệ cho chính tâm sở hữu của mình. Muốn thoát ra phải có định lực của không phản kháng để thắng tận gốc tâm sở hữu.
Quán chiếu: Chọn một nỗi đau cũ. Mình đã đi hết mấy bước của vòng này, và hiện giờ đang ở bước nào?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

41. Hai việc cần làm để thoát khỏi vòng nghiệp vô minh là gì, và vì sao thiếu một cũng không được?

Hướng dẫn: Thầy chỉ: thu hồi ý niệm sở hữu, và thu hồi phản ứng tâm (tham sân si thù hận). "Nếu thiếu 1 trong 2 thì không thể tự do." Hai việc này trong đạo Phật gọi là thu thúc lục căn; ý căn dẫn đầu các pháp nên dẫn đầu 5 căn còn lại, thu thúc ý căn chính là thu thúc lục căn, Thiền tông gọi là "Một hoa năm cánh".
Quán chiếu: Mình đang giỏi bên nào hơn: kìm phản ứng mà trong lòng vẫn ôm ý sở hữu, hay buông được ý sở hữu mà vẫn phản ứng theo thói quen?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

42. Vì sao Thầy khẳng định "Chúng sanh không có tình thương"?

Hướng dẫn: Vì hễ khởi lên cảm xúc tình cảm thì mặc định mình đang tiếp sức cho ý niệm sở hữu, rồi tự biến mình thành nô lệ. Thứ mình gọi là tình thương, tình yêu ấy, về bản chất là sự si mê trói buộc để che đậy nỗi sợ bên trong, là "sự bi lụy hèn yếu". Thầy nói rõ bài pháp này không cổ súy từ bỏ người thân hay bất cứ điều gì, mà để mình có tự do và phước vô lượng trong mọi suy nghĩ, hành động.
Quán chiếu: Khi lo cho người thân, có bao nhiêu phần là lo cho họ, và bao nhiêu phần là sợ mình mất chỗ dựa?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

43. Từ bi của Phật khác với sự bi lụy mà nhiều người tưởng là từ bi ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy nói có người nghĩ thương ai đến khóc lóc là rất từ bi, và chư Phật cũng thương họ như thế. Nhưng từ bi của Phật là Ba La Mật, là Sắc tức thị không, là Đại bi, Đại trí, Đại dũng, "chứ lấy đâu ra sự bi lụy hèn yếu kia". Phật đã thắng tâm sở hữu nên có tình thương bao trùm tất cả, là bố thí vô úy; "Phật chẳng sở hữu gì mà Phật lại có tất cả."
Quán chiếu: Lần gần nhất mình "thương" ai đó, tình thương ấy làm họ mạnh lên, hay làm cả hai cùng yếu đi?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

44. Nhiều người sợ rằng dừng lại cảm xúc thì mình sẽ thành gỗ đá, đời vô nghĩa. Thầy trả lời thế nào?

Hướng dẫn: Thầy nói sự thật ngược lại: càng dừng lại thì càng thấy rộng mở và yêu thương, càng thấy ý nghĩa cuộc sống rộng lớn hơn, vì dừng cảnh nô lệ thì được tự do bao trùm, dừng sự lừa dối thì được sự thật. Thầy tả: khi người thân mất mà mình thấy lạnh tanh là ổn, nhưng lạnh tanh mà sống lại rất nhiệt tình, vì biết rõ việc cần làm là chấp thiện pháp đến tận cùng. Như vậy là đang thành chỗ dựa cho người khác.
Quán chiếu: Mình có đang dùng cảm xúc mãnh liệt để chứng minh mình "có tình" không? Nếu bớt đi, mình sợ mất điều gì?
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

45. Nghe một bản nhạc quen mà cảm xúc dâng lên, Thầy dạy phải "ngắt". Ngắt ở đây có phải là đè nén không?

Hướng dẫn: Thầy giải thích: "Ngắt ở đây là không chạy theo, không dung túng cho nó phát triển." Kể cả nhạc thần chú của chư Phật được soạn ra, hễ khởi cảm xúc là phải học ngắt. Không phải chối bỏ hay ghét cảm xúc, mà là không tiếp sức cho nó thành sợi dây trói.
Quán chiếu: Hôm nay khi một kỷ niệm làm mình xao động, thử nhận ra nó rồi không kể tiếp câu chuyện trong đầu, xem nó tự lắng thế nào.
Nguồn: Chúng sanh không có tình thương

46. Nghĩ rằng "mình tích phước là đủ để về cõi lành" có gì chưa đúng?

Hướng dẫn: Thầy nói đó là suy nghĩ ngây thơ của nhục nhãn. Trong cận tử nghiệp, dù có "hàng tấn phước" mà không đủ định lực làm chủ tâm và vọng tưởng, thì tâm sở hữu kéo theo tham sân si đã tích tụ khiến mình đọa ngay vào cõi thấp; có phước mà vẫn đọa thì phước vẫn trổ trong thân loài mình đọa vào. Thầy không bảo bỏ tích phước; ở bài khác Thầy dạy phải "biết cách tích phước". Điều Thầy chỉ ra là phước không thay được định lực của Trung đạo, của Tánh Không.
Quán chiếu: Việc thiện mình làm tuần này có đi kèm việc luyện tâm không, hay mình đang dùng nó để yên tâm mà khỏi phải đối mặt với tâm sở hữu?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng? · 3 Đặc Điểm Của Người Có Đại Phước

47. Mong ước của một người tu, như mong được an lạc, được chứng đắc, có phải cũng là tâm sở hữu không?

Hướng dẫn: Thầy khẳng định: "Đó là tâm sở hữu đấy!" Vì nếu mong ước ấy không được thỏa mãn, mình sẽ đau khổ, rối loạn; mình đang trói buộc mình "là một ai đó, được một điều gì đó". Trong khi sự thật cần chánh niệm là mình là Tánh Không, không sở hữu bất cứ thứ gì, và cần hành đúng các pháp Phật dạy thì mới giải thoát.
Quán chiếu: Nếu tu mãi mà chưa thấy "kết quả" như mong đợi, mình sẽ phản ứng ra sao? Phản ứng ấy cho thấy mình đang sở hữu điều gì?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

48. "Ở cạnh nhau tôi tu rất vào", "được chăm sóc gia đình tôi tu rất vào" – Thầy chỉ ra chỗ lầm nào trong câu này?

Hướng dẫn: Thầy nói Đạo Phật không dạy chia lìa chúng sanh, mà dạy phá tâm trụ, tức tâm sở hữu người thân, của cải, danh vọng; vẫn sống với nhân duyên mà không dính mắc, không sở hữu. Bằng chứng của sự dính mắc là khi vợ, chồng, con phải chia cách, mình hụt hẫng, đau khổ, "tâm cuồng loạn lao đi tìm kiếm chỗ dựa". Lẽ ra không dính mắc thì người thân đến đi, mọi thứ đến đi mình vẫn bình thản.
Quán chiếu: Việc tu của mình có đang dựa vào một hoàn cảnh thuận nào không? Nếu hoàn cảnh ấy mất đi, mình còn tu nổi không?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

49. Thầy xâu chuỗi: trí tuệ là chân thật, chân thật là không chạy trốn, không chạy trốn là không che đậy. Không che đậy nghĩa là gì?

Hướng dẫn: "Không che đậy là nhận ra bản chất của khổ và sợ là do kết quả của tâm sở hữu mà thành." Chạy trốn là lấy người thân, của cải, cuộc vui để lấp nỗi sợ; không chạy trốn là đối mặt với khổ, sợ và nhìn thẳng vào gốc của nó. Thầy nói trí tuệ không phải là biết nhiều, mà là dám chân thật như vậy.
Quán chiếu: Nỗi sợ nào mình hay lấp đi bằng điện thoại, công việc, hay một người bên cạnh? Hôm nay ngồi yên với nó năm phút mà không lấp.
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

50. Thầy nói suy nghĩ vẫn thấy có sở hữu, nhưng thái độ thì dứt khoát không có sở hữu nào. Hai điều ấy đi cùng nhau như thế nào?

Hướng dẫn: Đây là chỗ vi tế. Vì vẫn phải sống với tư tưởng, nên vẫn sống với ý niệm sở hữu của tư tưởng; nhưng thái độ thì dứt khoát không có sở hữu nào, "vì thái độ này là định lực phát sanh do không chạy theo tư tưởng". Tức là không cần đợi ý niệm sở hữu biến mất rồi mới tu, mà luyện thái độ không chạy theo ngay khi nó còn đó. Thầy nói vì thiếu thái độ này nên phải trải qua luyện tập, thử thách, và cần người thầy phá tâm trụ.
Quán chiếu: Khi ý nghĩ "cái này của tôi" khởi lên, mình thử đáp lại bằng thái độ "không có gì là của tôi" mà không cần cãi với ý nghĩ ấy.
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

51. Sở hữu một ổ bánh mì, hay yêu đương, có phải là tội không? Theo Thầy, tội nằm ở đâu?

Hướng dẫn: Thầy nói: "Sở hữu bánh mì không phải là tội. Tội là trói buộc vào tư tưởng phải có nó tôi mới hạnh phúc", yêu đương cũng vậy. Hạnh phúc có điều kiện thì ai cướp được điều kiện là cướp được hạnh phúc của mình; còn "chẳng có gì tôi vẫn hạnh phúc, thì hạnh phúc đấy ai cướp được?". Vì thế chẳng ai cướp được hạnh phúc của Phật, vì nó không có điều kiện trói buộc và sở hữu.
Quán chiếu: Viết ra ba điều kiện mình đang đặt cho hạnh phúc của mình. Điều kiện nào là sợi xích nặng nhất?
Nguồn: Thế giới này là thật hay là ảo?

5. Luyện 2 tâm: không sở hữu, không phản kháng

52. "2 tâm" mà Thầy dạy là gì, và vì sao Thầy gọi định lực của 2 tâm ấy là gốc của Đạo?

Hướng dẫn: Hai tâm là tâm không phản kháng và tâm không sở hữu. Thầy dạy: muốn giải thoát khỏi sự chi phối của tư tưởng thì phải có định lực để không chìm đắm vào những đối cực nhị nguyên như đúng – sai, thiện – ác, hơn – thua, và định lực ấy có được nhờ luyện thành 2 tâm này. Khi không lạc vào đối cực nhờ định lực của 2 tâm, bản tính bao trùm của Phật tánh hiển lộ; định lực đó cùng sự hiển lộ ấy Thầy gọi là gốc của Đạo, tức Trung Đạo.
Quán chiếu: Hôm nay, mỗi tối tự chấm: mình đã sở hữu điều gì, và đã phản kháng điều gì trong ngày?
Nguồn: Gốc của Đạo

53. Vì sao hễ sanh tâm phản kháng là lạc vào đối cực nhị nguyên?

Hướng dẫn: Thầy lấy ví dụ: "Tôi đúng nên tôi phải vạch trần anh". Chính ý niệm "tôi đúng, anh sai" đã đặt mình vào một cực của cặp đúng – sai, rồi phản kháng để bảo vệ cực ấy. Bị nhị nguyên đúng sai chi phối thì không thấy được bình đẳng của các pháp, và lại nuôi vòng nghiệp của tư tưởng.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình cãi cho bằng được, điều mình thật sự bảo vệ là sự thật, hay là cái "tôi đúng"?
Nguồn: Gốc của Đạo

54. Không phản kháng có phải là không được làm gì, không được nêu ý kiến, không được tính toán lợi ích?

Hướng dẫn: Thầy nói rõ là không phải vậy. "Không phản kháng là làm mọi điều nhưng không có bất cứ sự khó chịu nào nổi lên, cho dù sự khó chịu ấy chỉ nhỏ bằng con kiến, kết quả có ra sao cũng đều tốt đẹp." Đạo Phật dạy sống trong đối cực nhị nguyên mà không trụ, không dính mắc, chứ không dạy chối bỏ đối cực để đi vào vô vi.
Quán chiếu: Hôm nay khi góp ý cho ai đó, thử để ý xem trong mình có một chút khó chịu nào không, dù nhỏ bằng con kiến.
Nguồn: Gốc của Đạo

55. Sự không phản kháng mà Thầy dạy khác với sự nhịn nhục đè nén ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy khi nghịch cảnh xảy đến, phải lập tức chánh niệm vào Phật tánh: "Tánh Không = Không cấu tạo nhưng vẫn tồn tại = Bao trùm = Bất tử = Không sở hữu nắm bắt = Không ích kỷ, không tham sân si", rồi nhận phần thiệt về mình, tuyệt đối không phản kháng. Nhưng Thầy nhấn mạnh sự không phản kháng này "đến từ sự thông tỏ bình đẳng của Tánh Không chứ không phải đến từ sự chịu đựng, đè nén". Đè nén thì có ngày bùng nổ; thông tỏ thì không còn gì để nén.
Quán chiếu: Khi mình "nhịn" ai đó, trong lòng có đang đếm từng lần nhịn không? Nếu có, đó là đè nén hay thông tỏ?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

56. Người ngoài nhìn vào có thể nói "Sao ngu thế?" khi mình nhận phần thiệt. Vì sao Thầy nói đó lại là luyện để làm chủ nhân?

Hướng dẫn: Thầy nói nhìn tưởng là ngu, là thiệt thòi, nhưng đang luyện để chiến thắng sự chi phối của thói quen ích kỷ; thắng được rồi thì được vô lượng kiếp tự do, còn chạy theo thói quen để lãi chút quyền lợi, dù hàng tỉ tỉ, lại làm nô lệ đau khổ vô lượng kiếp. Thầy dẫn kiếp quá khứ của Phật Thầy Địa Tạng bị vu oan vào tù mà không phản kháng, không giải thích, vẫn thong dong; và Đức Phật Thích Ca khi làm Tiên nhân nhẫn nhục bị vua Ca Lợi cắt xẻo mà không oán hận, còn phát tâm Đại bi.
Quán chiếu: Lần gần nhất bị hiểu lầm, mình đã vội giải thích bao nhiêu lần? Lần tới thử giữ tâm thong dong trước đã.
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

57. Thầy nói "Không trụ = Không phản kháng" và dạy cách sống "chấp mà không trụ". Chấp ở đây nghĩa là gì?

Hướng dẫn: Phật chấp mà không trụ (Vô trụ), còn chúng sanh chấp và luôn trụ. "Chấp" theo Thầy là chấp nhận tất cả và thấy các pháp bình đẳng không tách rời: nhìn vào chiếc lá, hạt bụi hay một ý niệm đều thấy sự liên quan vận hành của tất cả các pháp, không thể nói cái nào hơn cái nào. "Không trụ" là không còn phản kháng, chiến thắng sự chi phối của tư tưởng; và không phản kháng sinh ra Đại định của tự do.
Quán chiếu: Nhìn một vật nhỏ bên cạnh mình, như chiếc cốc hay chiếc lá, và thử thấy bao nhiêu thứ trong vũ trụ đang cùng có mặt trong nó.
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

58. Biết rõ đúng – sai mà không bị đúng – sai chi phối khác với "bình đẳng nên chẳng cần biết đúng sai" ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy nói: "Ta biết rõ đúng – sai, thiện – ác, chánh – tà... mà không bị những đối cực ấy chi phối vì Ta đã thấy bình đẳng, chứ không phải là Ta bình đẳng nên Ta không còn quan tâm hay biết gì về đúng – sai nữa." Kiểu hiểu sau lại dẫn vào thói quen tranh đấu, không thỏa mãn thì khó chịu, thù hận, rơi lại vòng xoáy ích kỷ. Bình đẳng là cái thấy, không phải cái cớ để mặc kệ.
Quán chiếu: Mình có lúc nào lấy chữ "bình đẳng" hay "tùy duyên" làm cớ để khỏi phân biệt phải trái trong việc cần làm không?
Nguồn: Tại sao Ta hay nói về sự ích kỷ? Cách để trở thành chủ nhân

59. Theo Thầy, vì sao tư tưởng của mình luôn đày đọa mình trong nỗi sợ và đau khổ?

Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: sợ vì mình chẳng biết sự thật mình là ai; đau khổ vì mình không có đại định để chấp nhận được sự biến đổi. Mình sợ hãi sự biến đổi, chạy trốn sự biến đổi, "mà sự biến đổi lại là sự thật". Vì thế mình chỉ còn cách khao khát thỏa mãn tư tưởng cho bớt khổ, thay vì giải quyết tận gốc vấn đề của tâm bằng 2 tâm.
Quán chiếu: Sự thay đổi nào sắp đến trong đời mình mà mình đang cố không nghĩ tới? Hãy gọi tên nó.
Nguồn: Gốc của Đạo

60. Thầy gọi thế nào là "kẻ tu đạo mất gốc"?

Hướng dẫn: Đó là người tu mà không nhận ra việc lớn nhất cần làm là chiến thắng sự chi phối của tư tưởng, không luyện được tâm không phản kháng và tâm không sở hữu, không theo con đường Giới – Định – Tuệ. Họ trao hết tự do cho tư tưởng, chiều chuộng tưởng, dùng quan điểm trí tuệ học được để thổi phồng bản ngã "ta là", khiến đọa vào ngũ ấm ma và tăng trưởng kiêu ngạo dù chẳng chứng ngộ gì. Thầy nói nếu chứng ngộ thì ít nhất phải thành được 2 tâm.
Quán chiếu: Kiến thức Phật pháp của mình tăng lên trong năm qua; sự bớt sở hữu, bớt phản kháng của mình có tăng theo không?
Nguồn: Gốc của Đạo

61. Thầy dạy mọi tư tưởng cao siêu là để học cách "nhìn xuống". Thế nào là nhìn xuống, thế nào là nhìn lên?

Hướng dẫn: Nhìn xuống là giữ Giới – Định – Tuệ, luyện 2 tâm để thắng tưởng. Nhìn lên là nuông chiều tư tưởng, trở nên tinh tướng, kiêu ngạo; đến khi bị ngũ ấm ma chi phối thì khinh chê, phỉ báng Thầy và chư Phật, hoặc tự cho mình là anh hùng cứu thế. Thầy nói học để thông tư tưởng là rất tốt, nhưng phải dựa trên gốc Giới – Định – Tuệ; "nếu bỏ gốc mà chỉ có ngọn là tự giết hại chính mình".
Quán chiếu: Sau khi học một bài pháp hay, mình thường muốn đem đi dạy người khác, hay đem soi vào chính mình trước?
Nguồn: Gốc của Đạo

62. Vì sao Thầy nói "chẳng thà các con ngu mà biết việc cần làm là luyện 2 tâm trên làm giới thì còn tốt chán"?

Hướng dẫn: Vì chúng sanh chưa đủ định lực, hễ đối đãi là phân định tư tưởng đúng sai, chánh tà, như thói quen từ vô lượng kiếp. Thầy dặn chưa được sa vào tranh luận hơn thua, đúng sai; chỉ Phật mới làm được như vậy vì đại định của Phật đã bao trùm và quả báo không làm gì được Phật. Thiếu định lực mà chạy theo tư tưởng thì như chim non vừa chui khỏi vỏ đã đòi bay, "nhảy thẳng vào ổ kiến lửa".
Quán chiếu: Tuần này mình đã tham gia bao nhiêu cuộc tranh luận về đạo? Nếu dùng thời gian ấy để luyện 2 tâm, điều gì sẽ khác?
Nguồn: Gốc của Đạo

63. Một người tu có thể tỏ ra mạnh mẽ, không sợ hãi, mà vẫn chưa có 2 tâm. Thầy nói điều gì sẽ xảy ra với họ?

Hướng dẫn: Thầy dạy: thành được 2 tâm thì không còn nỗi sợ nào chi phối, đó là chỗ của Đại định. Còn những kẻ tu đạo mất gốc "có thể tỏ ra mạnh mẽ không sợ hãi nhưng về bản chất sự tỏ ra đấy sẽ bị sự biến đổi biến thành nghiệp đau khổ", vì họ không có tâm không phản kháng và tâm không sở hữu. Cái dũng giả chỉ đứng vững khi hoàn cảnh chưa thử tới.
Quán chiếu: Sự bình thản của mình hôm nay là thật, hay chỉ vì chưa có gì đụng tới điều mình đang sở hữu?
Nguồn: Gốc của Đạo

6. Thiện – ác và nhân quả công bằng

64. Vì sao Thầy nói "cái ác bao trùm vũ trụ"?

Hướng dẫn: Thầy bảo hãy quan sát quy luật chuyển hóa và biến đổi: tất cả đều phụ thuộc nhau, ăn nhau, tiêu hóa nhau, sinh ra nhau; đến cả hành tinh cũng nhai nuốt lẫn nhau. Cứu một con hổ thì con hổ sẽ ăn nhiều con khác; mỗi bước chân, mỗi hơi thở cũng giết vô số loài nhỏ không thấy bằng mắt. Vì thế những điều mình cho là thiện, trên thực tế vẫn là cái ác.
Quán chiếu: Bữa ăn hôm nay của mình đã đến từ bao nhiêu sự sống khác? Nghĩ vậy, mình có còn dễ tự cho mình là người "hoàn toàn thiện" không?
Nguồn: Cái ác bao trùm vũ trụ - Cái thiện ở đâu?

65. Nếu ác bao trùm tất cả, thì theo Thầy cái thiện ở đâu?

Hướng dẫn: Thầy trả lời: "cái thiện là sẵn có trong cái ác". Vì có khái niệm về cái ác mà sinh ra khái niệm về cái thiện; "trong thiện có ác, trong ác có thiện". Thiện và ác là hai mặt của cùng một dòng biến đổi, không đứng riêng được.
Quán chiếu: Hãy nhớ một việc mình từng cho là rất tốt; nó có mặt nào gây khó cho ai đó không? Và một chuyện mình từng cho là xấu, nó có mang lại điều gì không?
Nguồn: Cái ác bao trùm vũ trụ - Cái thiện ở đâu?

66. Sinh ra khái niệm thiện ác thì người tu bị hại ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy nói khái niệm thiện ác dung dưỡng mọi nỗi sợ phát triển, biến mình thành kẻ hèn yếu chạy trốn khổ đau: "Vì sợ nghiệp ác đày đọa nên ham làm việc thiện tích phước". Từ nỗi sợ lại sinh oán hận, bi lụy, tự đày đọa trong tội lỗi, đổ tội cho hoàn cảnh, cho người, cho Ông Trời. Thế là lạc vào vòng xoáy nhân quả, không thể sống chân thật mà nhận thức sự thật.
Quán chiếu: Việc thiện gần nhất mình làm: động lực chính là thương, hay là sợ?
Nguồn: Cái ác bao trùm vũ trụ - Cái thiện ở đâu?

67. Thầy lấy ví dụ giúp đồng bào vùng lũ. Làm việc ấy "vì thương, vì thích" khác với làm "vì đây là việc đại thiện, tích đức, tiêu nghiệp" ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy hãy làm điều đó vì cảm giác thương và ý thích của mình, không cần khái niệm rằng việc này đại thiện để tích đức, tiêu nghiệp chướng. Làm mà không khái niệm thiện hay ác là đang "rất chân thật", trong mình không còn nỗi sợ về nghiệp nhân quả, chỉ còn tinh thần dũng mãnh chấp nhận "tất cả mọi điều xảy ra đều đúng". Người khác có khen mình tốt, mình vẫn biết mình chẳng thiện lành gì, chỉ làm vì thấy thương.
Quán chiếu: Lần tới khi giúp ai, thử làm xong rồi không kể lại, không ghi nhớ như một "công đức" của mình.
Nguồn: Cái ác bao trùm vũ trụ - Cái thiện ở đâu?

68. Vì sao Thầy nói tinh thần chấp nhận "Tất cả mọi điều xảy ra đều đúng" khiến mình không còn kẻ thù, kể cả không oán hận chính mình?

Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng khái niệm thiện ác nuôi nỗi sợ, từ sợ sinh oán hận, bi lụy, đổ tội cho hoàn cảnh, cho người khác, cho Ông Trời, rồi tự đày đọa mình trong tội lỗi. Khi thấy mọi điều xảy đến là điều cần thiết phải xảy đến, mình không còn đứng ở một phía để chống lại phía kia, nên không có ai để oán, kể cả bản thân. Thầy gọi đó là chân lý sống tự do và sống trong sự thật, đòi hỏi "một tinh thần dũng mãnh", không phải sự buông xuôi. Chấp nhận ở đây vẫn đi cùng việc hiểu quy luật của nó, chứ không phải thôi quan tâm tới nhân quả.
Quán chiếu: Có một chuyện cũ nào mình vẫn còn đổ lỗi cho ai đó hoặc cho chính mình? Thử ngồi yên và nói với nó: "điều này đã xảy ra vì nó cần phải xảy ra".
Nguồn: Cái ác bao trùm vũ trụ - Cái thiện ở đâu?

69. Thầy dạy "sống vẫn đối đãi mà không cần những khái niệm; nếu có khái niệm thì hãy khái niệm về chân lý và quy luật của nó". Khi được khen "anh ấy, cô ấy tốt quá", người sống như vậy biết gì về mình?

Hướng dẫn: Thầy nói người ngoài có thể khen mình làm bao nhiêu việc thiện lành, nhưng bên trong mình rõ biết mình chẳng thiện lành gì, chỉ làm vì thấy thương, thấy thích, không dính chút quan điểm đối cực thiện ác, tốt xấu, đúng sai nào. Sự thật là vũ trụ tâm hồn và quy luật của nó chưa bao giờ đánh giá mình là tốt hay xấu, ma hay Phật; lời khen chê chỉ là khái niệm của người đang nhìn. Không lạc trong khái niệm đối cực không có nghĩa là bỏ đối đãi hay coi thường quy luật; Thầy vẫn dặn khái niệm về chân lý và quy luật. Người như vậy tự nhiên, chân thật và dũng mãnh, còn kẻ bị lạc thì hèn yếu vì sống theo sự đánh giá.
Quán chiếu: Lần tới được khen là người tốt, để ý xem trong lòng có khởi lên chút hãnh diện hay ý muốn giữ lấy hình ảnh ấy không.
Nguồn: Cái ác bao trùm vũ trụ - Cái thiện ở đâu?

70. Vì sao Thầy nói việc thiện của chúng sanh dưới cái nhìn chân thật của Đạo chỉ gọi là "mua bán"?

Hướng dẫn: Vì tất cả những việc ấy đều có mục đích toan tính của tâm sở hữu: làm thiện vì sợ nghiệp trổ, vì sợ bị đọa, vì cầu tái sanh cõi trời người. Thầy hỏi: mình đã bao giờ nhìn vào nỗi sợ và tâm sở hữu đang điều khiển mình như những con rối chưa? Nếu biết một việc thiện gây hại cho quyền lợi của mình, liệu mình có còn làm?
Quán chiếu: Có việc thiện nào mình làm đều đặn mà nếu biết chắc "không được phước gì" thì mình sẽ bỏ không?
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra

71. Vì sao Thầy nói thiện và ác không thể định nghĩa được?

Hướng dẫn: Vì mọi định nghĩa không thoát khỏi tư tưởng nhị nguyên thì đều không chân thật; nếu có đánh giá thì đó là đánh giá của tư tưởng cá nhân hay của một xã hội. Thầy lấy ví dụ: giúp đỡ người khác là thiện, nhưng ở góc độ khác lại khiến người ta trở nên hèn yếu; "làm ơn mắc oán" thì làm ơn là thiện, mắc oán là ác. Chừng nào còn bị tư tưởng nhị nguyên chi phối, chừng ấy chưa biết được đâu là thiện chân thật.
Quán chiếu: Có ai mình đang "giúp" mãi mà họ ngày càng yếu đi không? Thử nhìn lại việc giúp ấy.
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra

72. Vậy thế nào là Thiện chân thật theo Thầy?

Hướng dẫn: "Thiện chân thật là khi các con chiến thắng được chính các con": chiến thắng tâm sở hữu và thoát khỏi chi phối của nhị nguyên. Muốn vậy phải nhận ra tâm sở hữu và tư tưởng nhị nguyên chỉ thuộc về sắc tướng, còn mình là tánh không dính mắc bao trùm tất cả; và phải luyện không chạy theo tư tưởng bằng Giới – Định – Tuệ. Thiện chân thật là thiện bao trùm, thiện bình đẳng, và khi ấy mọi hành động là bố thí vô úy.
Quán chiếu: Hôm nay mình có "thắng được mình" ở một chỗ nhỏ nào không, như nhịn được một lời, buông được một ý muốn sở hữu?
Nguồn: Thế nào là Thiện chân thật? - Pháp thiền Maha Mudra

73. Nói như vậy, Đạo Phật có phải là "đạo không thiện không ác", mặc kệ thiện ác không?

Hướng dẫn: Thầy bác bỏ rõ ràng: Đạo Phật không phải "đạo không thiện không ác" như nhiều người thuyết; nói vậy là biến Đạo Phật thành ngoại đạo vô vi. Thầy dạy biết rõ đúng – sai, thiện – ác, chánh – tà, rồi lựa chọn cái đúng, cái thiện, cái chánh để sống mà không trói buộc, dính mắc vào nó. Ở bài khác Thầy cũng dặn: dù sống tự do trong sự thật vẫn phải thuận theo hoàn cảnh, "Trời đất theo cái thiện thì các con cũng thuận theo cái Thiện để sống".
Quán chiếu: Mình có đang dùng lý "thiện ác bình đẳng" để bào chữa cho một việc chưa tốt của mình không?
Nguồn: Thế giới này là thật hay là ảo? · Đạo Là Gì (Phần 3)

74. Bị người ta hãm hại vô cớ, Thầy nói điều đó "đúng với nhân quả" và "thật là công bằng". Thấy được sự công bằng ấy thì điều gì xảy ra trong tâm?

Hướng dẫn: Thầy giải thích: vì nhiều kiếp quá khứ mình cũng đã làm như thế, nay nhận lại thật là công bằng. "Thấy công bằng thì không oán hận; không oán hận thì không có kẻ thù nào; không có kẻ thù thì không có tổn thương bi lụy; không có tổn thương bi lụy thì không có khổ; không có khổ thì hạnh phúc là mãi mãi." Đây không phải lời khuyên cam chịu cho qua, mà là cái thấy cắt đứt gốc của oán hận.
Quán chiếu: Một người mình còn giận: nếu nhìn việc họ làm như món nợ cũ mình đang trả, cơn giận ấy còn chỗ đứng không?
Nguồn: Làm gì để hoát nhiên đại ngộ?

75. Hạnh phúc chân thật mà Thầy nói khác với hạnh phúc thông thường ở chỗ nào?

Hướng dẫn: Hạnh phúc thông thường đi kèm điều kiện: phải khỏe, phải có người thân, phải giàu mới hạnh phúc, và mỗi điều kiện là "một sợi xích khổng lồ" tự khoác lên mình. Hạnh phúc chân thật là hạnh phúc tìm thấy ngay trong nghịch cảnh tàn khốc, mà trong nghịch cảnh ấy lại không có kẻ thù nào gây tổn thương. Thầy nói: "Ta chẳng có gì cả mà ta vẫn hạnh phúc, thì đấy mới là hạnh phúc chân thật."
Quán chiếu: Nếu hôm nay mất đi một điều kiện mình coi là quan trọng, mình còn giữ được chút an vui nào không?
Nguồn: Làm gì để hoát nhiên đại ngộ? · Lợi Mình Lợi Người Như Thế Nào?

76. Thầy nói đức hạnh chân thật không đến từ làm thiện hay ác, mà từ việc sống không oán trách bản thân và không có kẻ thù. Vì sao làm thiện mà không thông tỏ lại thành đức hạnh giả tạo?

Hướng dẫn: Vì khi làm thiện mà không thông tỏ, chắc chắn mình sẽ có kẻ thù là cái ác; đã có kẻ thù thì sẽ oán hận; oán hận thì lại trôi lăn luân hồi. Không oán trách bản thân là nhìn thẳng vào sự thật để sống, thấy đúng và sai cùng biến đổi trong vòng tròn của sự sống. Thầy gọi không trách mình và không có kẻ thù chính là Trực chỉ Chân Tâm.
Quán chiếu: Mình có đang ghét những người "làm ác" đến mức lòng mình cũng thành nặng nề không?
Nguồn: Đạo Là Gì (Phần 3)

77. "Không có kẻ thù" có nghĩa là không được tự vệ, không được bảo vệ người thân không?

Hướng dẫn: Thầy nói rõ: "Các con có quyền chiến đấu để bảo vệ thân xác, người thân, nhà cửa, quê hương đất nước... nhưng trong sự chiến đấu ấy, các con không thù hận bất kỳ ai." Hành động bên ngoài có thể rất cương quyết, nhưng trong tâm không có oán hận. Chỗ phân biệt không nằm ở việc làm hay không làm, mà ở tâm có thù hận hay không.
Quán chiếu: Khi phải đứng lên bảo vệ một điều đúng, mình có thể làm mà không mang theo lòng hận không?
Nguồn: Đạo Là Gì (Phần 3)

78. Thầy dạy đúng hay sai trong đối đãi "chỉ mang tính thời điểm". Hiểu như vậy giúp gì khi mâu thuẫn với người thân?

Hướng dẫn: Theo pháp Bản thể sinh diệt, mọi ý muốn, khao khát, suy nghĩ, hành động, kết quả, cảm xúc đều là sinh diệt; nên đúng sai, chân thật hay dối trá chỉ là của thời điểm ấy. Thầy lấy ví dụ: lời cay nghiệt khi mâu thuẫn chỉ có nghĩa ngay lúc đó, nửa ngày hay vài ngày sau có khi lại ôm nhau thắm thiết. Hiểu tất cả là Bản thể sinh diệt thì sẽ sống hạnh phúc trong sự vị tha.
Quán chiếu: Có câu nói nào của người thân từ lâu mà mình vẫn còn ôm? Nó còn đúng với con người họ hôm nay không?
Nguồn: Bản Thể Sinh Diệt

7. Vô minh, chuyển thức thành trí

79. Vì sao Thầy nói người tu muốn loại bỏ vô minh thì lại càng vô minh hơn?

Hướng dẫn: Vì bản chất thật của tất cả chúng sanh là Phật tánh, sắc tức thị không, biến đổi bao trùm; đã bao trùm thì bao trùm cả vô minh. Vô minh cũng là biểu hiện của Phật tánh, nên muốn loại bỏ vô minh là muốn loại bỏ chính mình, điều không thể. Hơn nữa, ý muốn loại bỏ ngược với tính chất của tâm bao trùm, thì tâm bao trùm làm sao hiển lộ?
Quán chiếu: Mình có đang ghét những phần "vô minh" trong mình đến mức sinh khổ không? Cái ghét ấy là trí tuệ, hay là một vô minh khác?
Nguồn: Vô minh có diệu dụng của vô minh

80. Ẩn dụ bùn và hoa sen trong bài "Vô minh có diệu dụng của vô minh" nói gì?

Hướng dẫn: Bùn là vô minh, hoa sen là giác ngộ; không có bùn thì không có hoa sen, không có vô minh thì không có giác ngộ. "Giác ngộ không phải là loại bỏ vô minh. Hoa sen nở không phải là để loại bỏ bùn." Vì thế Thầy dạy không sanh tâm loại bỏ vô minh, mà đồng thuận, thấy chỗ hữu dụng tự nhiên của vô minh: vô minh là để luyện tâm giác ngộ.
Quán chiếu: Hoàn cảnh "bùn lầy" nhất đời mình hiện nay đang dạy mình điều gì mà hoàn cảnh êm ả không thể dạy?
Nguồn: Vô minh có diệu dụng của vô minh

81. Chuyện vị thầy cho hai đệ tử hay xung khắc, một người nóng nảy, một người hay nói lý, phải sống chung và làm mọi việc cùng nhau, cho thấy diệu dụng của vô minh thế nào?

Hướng dẫn: Hai đệ tử đã học luyện tâm mà không áp dụng được, để sân si và tâm sở hữu kéo vào tranh cãi đúng sai đến mức xô xát. Vị thầy không đuổi họ, mà lấy vô minh của người này để rèn đức hạnh, định lực cho người kia, rồi lấy đức hạnh, định lực của người kia để cảm hóa vô minh của người này, "chẳng tốn 1 chút sức lực nào để dạy dỗ". Thầy nói muốn trưởng thành phải trải qua những va chạm để luyện tâm.
Quán chiếu: Người khó chịu nhất trong đời mình lúc này: nếu coi họ là người được sắp đặt để luyện tâm cho mình, mình sẽ đối xử với họ khác đi thế nào?
Nguồn: Vô minh có diệu dụng của vô minh

82. Thầy cảnh báo "đừng nói một đằng làm một nẻo" về giới của tâm. Chỗ vấp này hay xảy ra thế nào?

Hướng dẫn: Thầy tả cảnh trước mặt Thầy thì thưa: "Giới của con là không sở hữu, không tham sân si ạ!", nhưng sau lưng, khi va chạm thực tế thì buông lời hơn thua, xem mình là bề trên. Hai đệ tử trong chuyện kể cũng vậy: họ quên rằng nhìn vào đúng hay sai đều thấy cả vũ trụ vận hành, các pháp bình đẳng. Bị nhục nhãn chi phối thì cho mình chỉ là một sinh vật phải tranh đấu cho danh dự, quyền lợi.
Quán chiếu: Hôm nay, khoảng cách giữa điều mình tuyên bố về giới của mình và cách mình phản ứng thật sự rộng đến đâu?
Nguồn: Vô minh có diệu dụng của vô minh

83. "Đồng thuận với vô minh" có nghĩa là để mặc tham sân si của mình tự do không?

Hướng dẫn: Không. Trong chính bài này, Thầy gọi hai đệ tử để sân si cuốn đi là "rất vô minh", vì họ không nhận ra để chánh niệm điều phục. Đồng thuận là không sanh tâm loại bỏ, không ghét bỏ vô minh, nhưng dùng nó làm chỗ luyện tâm. Ở bài khác Thầy nói thẳng: "không có điều phục thì vô minh nhanh hơn các con".
Quán chiếu: Mình có lúc nào lấy lý "vô minh cũng là Phật tánh" để khỏi phải điều phục một cơn sân không?
Nguồn: Vô minh có diệu dụng của vô minh · Đừng nghĩ Trung đạo là không có điều phục

84. Trí thức, hiểu biết, văn hóa giúp mình sinh tồn, vì sao Thầy nói chúng cũng giam nhốt mình?

Hướng dẫn: Vì chúng khiến mình luôn muốn khẳng định mình là đúng, là nhất, là trung tâm của thế giới, rồi áp đặt cái mình cho là đúng lên người khác. Thầy nói: "Ta không thể áp dụng cách sống của Ta cho một con cá, và con cá không thể áp đặt cách sống của nó cho Ta." Trói buộc vào tư tưởng riêng là tự thu nhỏ mình lại, không xứng với Phật tánh vốn đã dung chứa mọi tư tưởng.
Quán chiếu: Mình đang áp đặt cách sống, cách nghĩ của mình lên ai trong nhà? Người đó có phải là "con cá" của mình không?
Nguồn: Tại sao cần chuyển thức thành trí

85. Chuyển thức thành trí là gì? Có phải bỏ hết kiến thức, ý kiến riêng không?

Hướng dẫn: Thầy dạy: nhận ra sự giam nhốt của tư tưởng riêng và không còn tự trói buộc thì trí tuệ vô ngã phát sinh, gọi là chuyển thức thành trí. "Ta vẫn dùng trí thức, tư tưởng riêng để sống, nhưng Ta không còn tính áp đặt cho ai cả." Sự áp đặt khi không được thỏa mãn sinh cuồng nộ, là nguyên nhân tự đày đọa; chấm dứt áp đặt, đồng thuận với mọi quan điểm mới xứng với tánh Phật.
Quán chiếu: Lần tới khi có người nói trái ý, thử nói ý mình xong rồi dừng, không cố thuyết phục họ bằng được.
Nguồn: Tại sao cần chuyển thức thành trí

86. Thầy nói "vô ngã trên phương diện trí" cộng "vô ngã trên phương diện tánh" thành Bình đẳng tánh trí. Hai phương diện ấy là gì?

Hướng dẫn: Vô ngã trên phương diện trí là chấm dứt áp đặt, đồng thuận với mọi quan điểm. Vô ngã trên phương diện tánh là: Phật tánh không có cấu tạo thì gọi là Không, vẫn tồn tại thì gọi là Có, vừa có vừa không gọi là Vô, mà sự tồn tại cũng chính là cái ngã, cái tôi; ghép lại là Vô ngã. Hiểu cả hai là hiểu pháp "trực chỉ không thiên lệch", và không thiên lệch là Trung đạo.
Quán chiếu: Trong mình, phương diện nào còn yếu hơn: cái thấy về Tánh, hay cách đối xử với quan điểm của người khác?
Nguồn: Tại sao cần chuyển thức thành trí

87. Thầy nói "Ta không thể áp dụng cách sống của Ta cho một con cá, và con cá không thể áp đặt cách sống của nó cho Ta", và "sự áp đặt phát sinh cuồng nộ khi nó không được thỏa mãn". Khi mình muốn con cái, người bạn đời sống theo cách mình cho là đúng, điều này soi vào mình thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy trói buộc vào tư tưởng riêng là tự thu nhỏ mình lại, không tương xứng với Phật tánh vốn trùm khắp, sẵn dung chứa mọi tư tưởng. Từ tư tưởng riêng ấy sinh ra sự áp đặt lên người khác; áp đặt không được thỏa mãn thì phát sinh cuồng nộ, và Thầy gọi đó là nguyên nhân của sự tự đày đọa. Chuyển thức thành trí không phải là thôi có ý kiến, mà là vẫn dùng hiểu biết của mình để sống nhưng không còn tính áp đặt cho ai, chấp nhận, đồng thuận với mọi quan điểm. Vẫn có thể góp ý, nhưng không bắt người khác phải là con cá sống theo cách của mình.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình nổi giận với người nhà, mình đang đòi họ phải làm theo "cái đúng" nào của mình? Nếu buông sự áp đặt ấy, cơn giận còn lại bao nhiêu?
Nguồn: Tại sao cần chuyển thức thành trí

88. Khi đang bế tắc, việc thấy "mọi toan tính là sinh diệt, mọi bế tắc là sinh diệt" giúp được gì?

Hướng dẫn: Ứng dụng của Bản thể sinh diệt là thấy tất cả là sinh diệt: ý muốn, khao khát, suy nghĩ, hành động, kết quả, toan tính, cảm xúc, và cả bế tắc. Thấy vậy thì mình không coi bế tắc hiện tại là vĩnh viễn, cũng dễ chấp nhận tri kiến khác của người khác, vì chúng cũng sinh diệt. Thầy gọi đây là cách nhìn bao trọn quy luật để có những đối đãi trí tuệ, nơi Đời và Đạo hợp nhất.
Quán chiếu: Chuyện bế tắc nhất lúc này: thử nhắc mình "cái bế tắc này cũng là sinh diệt" rồi chỉ làm một việc nhỏ cần làm tiếp theo.
Nguồn: Bản Thể Sinh Diệt

89. "Bản thể sinh diệt" là gì, và vì sao Thầy nói nó sinh ra từ cái nhìn của "sự sống bất tử"?

Hướng dẫn: Thầy nói bản tâm vi diệu viên mãn tròn đầy là bản thể sinh diệt. Sự sống bất tử bao trọn toàn bộ sự thật gọi là Thể tánh Như Lai Tạng, nhưng sống thì sống rất thực tế, ngay với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, mà sáu thứ ấy lại sinh diệt không ngừng. Từ sự sống bất tử nhìn vào những đối đãi sinh diệt trên bề mặt Thể tánh bằng con mắt bao trọn, mình thấy quy luật sinh diệt trong Thể tánh bất tử; đó là Bản thể sinh diệt. Nó là cách nhìn đưa tới đối đãi trí tuệ trong mọi hành động, làm cho Đời và Đạo hợp nhất.
Quán chiếu: Hôm nay, lúc một cảm xúc mạnh khởi lên, thử nhìn nó như một làn sóng trên mặt nước: nó có thật, nó đang sinh, và nó sẽ diệt.
Nguồn: Bản Thể Sinh Diệt

90. Thầy nói về cái thấy sự thật thì các vị Phật như nhau, nhưng diệu dụng khác nhau vì công đức. Điều đó nhắc người đã hiểu lý thông suốt phải giữ thái độ gì?

Hướng dẫn: Theo Thầy, tri hành hợp nhất là chỗ phân cao thấp giữa quả vị Phật, Bồ Tát và các Thánh quả, vì sự phân chia dựa trên công đức thực tế trong nhân quả qua vô lượng kiếp tu hành. Cho nên dù mình đã có lý luận thông suốt của "tư tưởng thông", phần công đức và công dụng trong đời này vẫn chỉ là "hạt cát". Vì thế Thầy dặn đừng bao giờ rời bỏ lòng tôn kính chư Phật và người Thầy; chính Thầy đã đạt Phật quả mà trước Thầy mình vẫn xem mình là hạt cát. Hiểu lý mà sinh kiêu, học đòi xưng danh Phật, Bồ Tát, khinh người dẫn dắt mình là dấu hiệu đã bị dẫn lạc.
Quán chiếu: Khi mình hiểu được một điều sâu, mình có thấy lòng biết ơn tăng lên, hay thấy mình đứng cao hơn người khác?
Nguồn: Bản Thể Sinh Diệt

91. Theo Thầy, vô minh của chúng sanh bắt đầu từ chỗ không biết điều gì về chính mình?

Hướng dẫn: Thầy nói: "Vô minh vì chúng sanh không biết tính chất không cấu tạo của chính mình, nên bị sắc dục của cái 'có' chi phối, sanh ra trói buộc vào điều kiện để hạnh phúc", như "Tôi phải có sức khỏe tôi mới hạnh phúc". Thân xác, tâm hồn, thế giới đều thấy có cấu tạo, nhưng đi vào tận cùng thì không có cấu tạo nào. Không biết điều ấy nên mình bám vào cái "có" như bám vào toàn bộ sự thật.
Quán chiếu: Điều kiện hạnh phúc nào của mình đang dựa trên niềm tin rằng thân này, của này là cố định?
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

8. Đem vào đời: bệnh tật, thất tình, tùy duyên, con đường nhàn

92. Khi lâm bệnh, vì sao Thầy nói chính tâm trói buộc làm cho nghiệp bệnh trổ nặng thêm?

Hướng dẫn: Bệnh là nghiệp đang trổ quả trên thân, nhưng vì mình trói buộc vào thân xác, sức khỏe, danh dự, quyền lợi, nên cũng trói luôn mình vào dòng nghiệp lực ấy; năng lượng của tâm trói buộc tự động tiếp sức cho khối nghiệp mạnh thêm. Thầy lấy ví dụ người bị rắn độc cắn mà hoảng loạn, tim đập nhanh khiến chất độc thấm nhanh hơn. Nỗi hoảng sợ là năng lượng tiếp sức cho ý niệm trói buộc vận hành nghiệp nặng hơn.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình ốm, phần khổ vì đau thân và phần khổ vì lo sợ, cái nào lớn hơn?
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

93. Chánh niệm "Ta chưa bao giờ bệnh" có phải là tự lừa dối, tự kỷ ám thị không?

Hướng dẫn: Thầy nói đây là chánh niệm trực chỉ vào một tính chất thật của Phật tánh: không có cấu tạo nhưng vẫn tồn tại, "Sắc tức thị không". Dùng tính chất ấy để phá mọi trụ, trói buộc của tâm vào tướng bệnh, vì chính cái trụ tâm trói buộc là nguồn gốc của mọi bệnh, "chứ chẳng phải ta đang dạy ai lừa dối cả". Thầy cũng dặn rõ: vẫn uống thuốc, nghỉ ngơi như bình thường, vì quán Không không phải là từ bỏ hiện tướng mà để cắt tâm sở hữu, yếu đuối, sợ hãi.
Quán chiếu: Khi mệt mỏi hôm nay, thử thay ý nghĩ "tôi đang bệnh, tôi khổ quá" bằng chánh niệm Thầy dạy, và vẫn chăm sóc thân đầy đủ.
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào? · Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

94. "Thân bệnh mà tâm không bệnh" nghĩa là gì, và vì sao Thầy coi đó là mức định lực tối thiểu cần đạt?

Hướng dẫn: Thầy dạy: vì tâm bệnh nên thân mới bệnh (chúng sanh); tâm không bệnh thì thân cũng không bệnh (Phật). Người tu đứng trước bệnh do nghiệp trổ thì không trói mình vào thân và nghiệp nữa, bệnh chỉ như "cơn gió thổi qua hư không"; hoặc ít nhất phải đạt được thân bệnh mà tâm không bệnh. Chúng sanh bệnh thì khổ tột độ nên bị đọa, còn người thân bệnh mà tâm không bệnh thì chẳng thể bị đọa vào ba đường ác.
Quán chiếu: Một cơn đau nhỏ hôm nay, như đau đầu hay mỏi lưng, là dịp để tập: để thân đau, còn tâm thì không đi theo nỗi than phiền.
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

95. Người tu đi khám, dùng thuốc, dưỡng thân khi bệnh có phải là chưa buông được thân không? Vấn đề thật nằm ở đâu?

Hướng dẫn: Thầy nói: đi khám, dùng thuốc, dưỡng thân bệnh "không phải là tội", vì đạo Phật không dạy chối bỏ điều gì. Việc chính là quán tâm và thiền; điều cần xem là mình suy nghĩ và hành động với thái độ nào, có trói buộc và dính mắc hay không. Còn trói buộc thì tâm và thân bệnh ngày càng nặng, thậm chí chưa bệnh thân mà tâm đã tự sầu khổ rồi.
Quán chiếu: Khi chăm sóc sức khỏe, mình làm với tâm bình thản, hay với nỗi sợ già, sợ chết đứng đằng sau?
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

96. Khi bệnh, ngoài việc tự cởi trói, Thầy dạy nương vào điều gì, và với tâm thế nào?

Hướng dẫn: Thầy dạy một mặt tự giác cởi trói, một mặt phải biết nương oai lực, phước vô lượng và công đức vô lượng của chư Phật, vì Phật đã bao trùm tất cả, vô úy tự tại. Thần chú của chư Phật phải niệm "với tâm rộng mở hồi hướng cho tất cả chúng sanh sớm trọn thành Phật đạo"; Thầy nhắc thần chú Đức Phật Dược Sư chuyên trị thân và tâm bệnh, thần chú Đức Phật Kim Cương Tát Đỏa chuyên tịnh hóa ác nghiệp. Nương Phật mà vẫn tự lực cởi trói, không phải chỉ cầu xin cho riêng mình.
Quán chiếu: Khi cầu nguyện lúc ốm đau, lời cầu của mình chỉ dành cho bản thân, hay có mở rộng tới những người đang bệnh khác?
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

97. Bị thất tình, theo Thầy nên tu thế nào?

Hướng dẫn: Không buộc thêm vào nghiệp sở hữu trói buộc: không có chuyện "Phải có anh thì tôi mới hạnh phúc", mà là "Không có anh thì tôi vẫn hạnh phúc". Thầy dặn ưu tiên pháp điều phục: không chạy theo tình cảm bi lụy hay tư tưởng sở hữu, chặt đứt nó khi vừa khởi lên. Dù khổ tâm đến đâu cũng phải đối mặt với khổ mà không chạy trốn, không che đậy bằng các cuộc chơi, cuộc nhậu hay tìm người thế thân; kiên trì điều phục sẽ có định lực chân thật.
Quán chiếu: Khi buồn vì một mối quan hệ, mình thường tìm cách lấp nỗi buồn bằng gì? Lần tới thử ngồi yên đối mặt với nó trước đã.
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

98. Người thân bị trọng bệnh, Thầy dạy không để cảm giác đau khổ chi phối. Như vậy có phải là vô tình không? "Tình chiến thắng" là gì?

Hướng dẫn: Thầy nói mọi cảm xúc bi thương ấy là dấu hiệu của sự trói buộc sở hữu; đồng tình với nó là nuôi vô minh đày đọa mình, mà bi lụy lúc lâm chung còn dẫn đến đọa lạc. Thầy dạy hãy nuôi "cái tình chiến thắng", là tình mà không còn trói buộc bi lụy, chứ không nuôi tình bi lụy. Cắt bi lụy thực ra không cắt cảm xúc nào, chỉ cắt sự trói buộc mình tự buộc vào, nên tâm rộng mở và vẫn chăm lo người thân trọn vẹn.
Quán chiếu: Khi ở bên người thân đang đau ốm, sự có mặt của mình đem đến cho họ sức mạnh, hay thêm nỗi lo?
Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

99. Vì sao Thầy nói khi chưa giác ngộ thì "tuyệt đối không được phép nói tùy duyên"?

Hướng dẫn: Vì tùy duyên là quy luật vận hành tự do, tự nhiên sẵn có của tưởng; chỉ người là chủ nhân của tưởng mới nhận ra sự tùy duyên, còn người là nô lệ của chính mình thì "không có sự tùy duyên nào cả", chỉ bị nhân duyên xoay chuyển. Nói "tùy duyên" khi chưa làm chủ thì thường là lấy chữ ấy che cho sự buông xuôi. Thầy dạy hãy học cách sống tùy duyên, tức vô ngã và vô ngại, cũng là trang bị cách sống đối mặt không chạy trốn.
Quán chiếu: Lần gần nhất mình nói "thôi tùy duyên", đó là buông xả thật, hay là né một việc cần làm?
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

100. Thái độ sống tùy duyên theo Thầy là đối mặt với điều gì?

Hướng dẫn: Là đối mặt không chạy trốn với sự không thể đánh giá, không thể rõ ràng: Ta là ai là bất khả thuyết, nguồn gốc mọi điều là bất khả thuyết, mọi đối cực lẫn lộn và có thể đảo chiều bất cứ lúc nào. Nếu sống mà cứ truy tìm nguồn gốc và sự rõ ràng thì hóa ra lại đi tìm vô minh. Thầy lấy ví dụ: sang đường bị xe đâm gãy tay chân cũng không cần tìm nguyên nhân; tương lai cũng không cần truy cầu kết quả, vì như vậy là đắm sâu vào tưởng.
Quán chiếu: Có chuyện nào mình cứ hỏi mãi "tại sao lại là tôi?" không? Thử buông câu hỏi ấy và chỉ hỏi "bây giờ việc cần làm là gì?".
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

101. Người bán hoa ngày Tết bị khách khăng khăng gọi cây quất là cây quýt, Thầy dạy nên đáp thế nào, và vì sao?

Hướng dẫn: Thầy dạy cứ đồng ý ngay, "vì các con không bị ý niệm danh tướng trói buộc": đồng ý với thái độ bình thản bên trong, bên ngoài hiện tướng hồ hởi. Đây là học cách nhìn "đồng thuận không rõ ràng". Cái tên chỉ là ý niệm danh tướng; tranh cho bằng được đúng tên là để ý niệm ấy trói mình.
Quán chiếu: Hôm nay có ai gọi sai, hiểu sai một chuyện nhỏ mà mình định sửa ngay không? Thử đồng thuận một lần và xem tâm mình ra sao.
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

102. Thầy nói Phật tánh "tuyệt đối liên quan" đến cả thế giới mà lại "khách quan tuyệt đối" với tất cả. Sống như vậy trong gia đình là thế nào?

Hướng dẫn: Vì Phật tánh có khao khát và ý niệm, lại đồng như hư không, nên tuyệt đối liên quan đến mọi vận hành của thế giới tưởng; vì không có cấu tạo nên chẳng sở hữu hay nắm bắt được gì, nên lại khách quan tuyệt đối. Thầy nói loài người thì phải rõ ràng thuận là thuận, nghịch là nghịch, nên bị các đối cực xoay chuyển. Trong gia đình, sống như vậy là hết lòng với mọi việc của mọi người, mà không đòi sở hữu ai, không để chuyện thuận nghịch trong nhà xoay mình.
Quán chiếu: Với người thân gần nhất, mình đang nghiêng về "liên quan mà dính mắc", hay "khách quan mà lạnh nhạt"? Làm sao giữ được cả hai mà không mất bên nào?
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

103. Vì sao Thầy nói sống mà cứ truy tìm nguồn gốc, nguyên nhân và sự rõ ràng "hóa ra lại chính là đi tìm vô minh"?

Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng "Ta là ai", nguồn gốc của mọi điều đều là bất khả thuyết, và mọi đối cực đều lẫn lộn, có thể đảo chiều bất cứ lúc nào. Đòi mọi thứ phải thật rõ ràng thì mình tự nhốt vào ý niệm danh tướng thế gian, đắm vào đối cực rồi lại bị khao khát chi phối. Vì thế Thầy dạy khi gặp chuyện, kể cả tai nạn gãy tay gãy chân, không cần xoáy vào tìm nguyên nhân; với tương lai cũng không cần truy cầu kết quả hay dự định, vì việc ấy làm mình đắm sâu vào tưởng. Đó là học thái độ tùy duyên để tự do vô ngã; nó không có nghĩa là thôi làm những việc cần làm, mà là không để cái tâm đòi "tại sao" cầm giữ mình.
Quán chiếu: Có chuyện nào đã qua mà mình vẫn cứ lật đi lật lại hỏi "tại sao lại là mình"? Câu hỏi ấy đang giúp mình sống, hay đang giữ mình lại trong tưởng?
Nguồn: Tùy Duyên & Thái Độ Sống Tùy Duyên

104. Vì sao Thầy nói những ai vin vào khả năng thần thông, năng lượng, "kết nối trực tiếp với chư Phật" để tu nhàn là đang bị tâm sở hữu khóa chặt?

Hướng dẫn: Vì vin vào khả năng ấy nên không nhận ra tâm sở hữu năng lượng, tâm sở hữu danh vọng, tâm trụ ý niệm danh tướng đang khóa mình vào bản ngã. Thầy dạy: chúng sanh không bao giờ biết Phật, thấy Phật, hiểu được Phật, vì không có trí tuệ đến từ đức hạnh và định lực của bình đẳng, của Trung đạo; "Phật mới biết được Phật". Những món thần thông, năng lượng dùng để sống thỏa thích với luân hồi chỉ là ngũ ấm ma; điều đáng vin vào là thần thông khi chiến thắng tâm sở hữu.
Quán chiếu: Mình có đang tìm những trải nghiệm tâm linh đặc biệt hơn là việc thắng một cơn sân nhỏ trong nhà không?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

105. "Biết khó mà vùng lên, tôi luyện tâm mới là chánh trí." Theo Thầy, người chọn con đường nhàn thường che đậy bằng những gì, và điều gì sẽ xảy ra?

Hướng dẫn: Thầy nói vì biết thắng tâm sở hữu là quá khó, nên người ta chọn trốn trong hèn yếu, phó mặc cho vô minh và thói quen nghiệp, rồi che đậy bằng thân xác vợ chồng, con cái, cha mẹ, của cải, danh vọng. Đến lúc tất cả mất đi, những gì đã che đậy lòi ra và mạnh lên cả ngàn lần, chỉ còn đày đọa và loạn tưởng. Họ lấy sự phó mặc, chạy trốn, cộng với pha trò cuộc đời, chứng tỏ bản thân làm đạo.
Quán chiếu: Điều gì trong đời mình đang đóng vai "tấm màn che" cho nỗi sợ? Nếu nó mất đi ngày mai, mình còn lại gì?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

106. Thầy nói "chỉ cần nhìn vào nỗi khổ, nỗi sợ hãi nơi các con thì đã thấy tâm trụ, tâm dính mắc". Vì sao nỗi khổ lại là tấm gương soi tâm sở hữu chính xác nhất?

Hướng dẫn: Thầy dạy khổ hay vô minh đều phát sanh từ tâm sở hữu: mong ước không được thỏa mãn thì mình đau khổ và rối loạn, vì đang trói buộc mình là "một ai đó", được "một điều gì đó". Người ta có thể tự thuyết phục mình rằng không dính mắc, nhưng khi người thân chia cách hay của cải mất đi mà mình hụt hẫng, cuồng loạn đi tìm chỗ dựa thì chỗ dính mắc đã lộ rõ. Nỗi khổ không nói dối, nên nhìn vào nó là thấy mình đang sở hữu điều gì. Thầy dạy nếu không dính mắc thì người thân đến đi, mọi thứ đến đi mình hoàn toàn bình thản.
Quán chiếu: Điều gì gần đây làm mình khổ nhất? Mình thử viết ra: trong nỗi khổ ấy, mình đang đòi giữ cái gì là "của mình"?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

107. Thầy nói ngay cả các vị Trời, thần A-tu-la lộng lẫy thần thông, khi nghiệp trổ vẫn đọa địa ngục như thường, và gốc rễ là "quá kiêu ngạo và không dám đối mặt với việc quan trọng nhất cuộc đời". Việc quan trọng nhất ấy là gì?

Hướng dẫn: Theo Thầy, việc quan trọng nhất là chiến thắng kẻ thù đã thao túng mình như nô lệ, chính là tâm sở hữu do mình tạo ra. Phước báu, thần thông, địa vị cao chỉ là những thứ trổ quả rồi hết; chúng không thay được định lực làm chủ tâm và vọng tưởng. Kiêu ngạo là tin rằng mình đã có đủ thứ để an toàn (phước, năng lực, sự kết nối tâm linh) nên né khỏi việc khó là đối mặt với tâm sở hữu. Vì thế Thầy gọi những toan tính dựa vào phước là "quá mơ hồ, không đủ để thoát khổ".
Quán chiếu: Mình đang dựa vào điều gì để cảm thấy "đường tu của mình ổn rồi"? Điều ấy có giúp mình đối mặt với tâm sở hữu không, hay chỉ giúp mình khỏi phải đối mặt?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

108. Thầy dặn "đừng để tình cảm mù quáng vô minh nhân danh tình yêu, nhân danh tình thương, nhân danh cao thượng", vì đó là cạm bẫy của tâm sở hữu. Vậy người học có được bày tỏ tình cảm không, và "thu thúc tình cảm" là thế nào?

Hướng dẫn: Thầy nói chẳng ai cấm diễn đạt tình cảm, nhưng với một điều kiện: không còn tâm sở hữu vào ai hay vào bất cứ thứ gì. Tình cảm chưa có trí tuệ và đức hạnh chiến thắng tâm sở hữu thì cứ khởi lên là trao cho tâm sở hữu sức mạnh, biến mình thành nô lệ cho tư tưởng sở hữu; nó lại hay khoác danh nghĩa đẹp nên rất khó nhận ra. Thu thúc tình cảm là làm giảm sức chi phối của tư tưởng, không để tình cảm bi lụy cuốn đi. Thầy nhấn mạnh đức hạnh chiến thắng không do tưởng tượng mà có, phải luyện mới thành.
Quán chiếu: Có điều gì mình đang làm "vì thương", "vì hy sinh" cho ai đó, mà nếu họ không đáp lại thì mình sẽ đau khổ, trách móc không? Chỗ ấy là thương hay là sở hữu?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

109. Vì sao Thầy nói thái độ "dứt khoát không có sở hữu nào" phải "trải qua luyện tập và thử thách, phải có người thầy dẫn dắt", và nếu không có người phá tâm trụ thì mình sẽ "nuôi bọc nghiệp giả dối" hết kiếp này sang kiếp khác?

Hướng dẫn: Thầy dạy thái độ ấy là định lực phát sanh do không chạy theo tư tưởng, không phải một hiểu biết để ghi nhớ; mà người học thì đang thiếu chính thái độ này. Tâm trụ lại hay tự che đậy: mình che nỗi sợ bằng vợ chồng, con cái, cha mẹ, của cải, danh vọng, và dùng kiến thức để bao biện, nên tự mình khó thấy. Người thầy phá tâm trụ là người chỉ vào đúng chỗ mình đang bám, và thử thách mình ở đó, để thái độ dứt khoát được rèn thành thật. Không có sự phá ấy thì cái mình tưởng là "đã buông" chỉ là một bọc giả dối được nuôi lớn thêm.
Quán chiếu: Khi được người dẫn dắt chỉ ra một chỗ dính mắc, phản ứng đầu tiên của mình là biết ơn hay là tự ái, bao biện?
Nguồn: Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

110. Vì sao Thầy dặn phải luyện tâm, luyện chánh niệm ngay từ bây giờ, không đợi đến lúc hung tin xảy đến?

Hướng dẫn: Thầy nói bệnh tật và chia ly chắc chắn sẽ đến với tất cả, không sớm thì muộn; nếu chờ tới lúc ấy mới học thì "tâm các con cuồng loạn trở tay không kịp". Trong cận tử nghiệp, khi mất mát, oan gia trái chủ và nỗi sợ ập đến, chỉ có định lực của Trung đạo, của Tánh Không đã công phu luyện khi còn sống mới cứu được mình khỏi cảnh đọa. Định lực không mua được lúc cần, chỉ có từ những lần luyện nhỏ hằng ngày.
Quán chiếu: Nếu hôm nay nhận một tin dữ, mình có sẵn một câu chánh niệm nào để bám vào không? Hãy chọn và thuộc nó ngay hôm nay.
Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào? · Chúng Sanh Muốn Tu Trên Con Đường Nhàn, Thỏa Mãn Mong Ước: Có Thể Được Chăng?

Chia sẻ bài này