Pháp hành: Thiền định, Niệm Phật, pháp phương tiện

Phần này đưa người học từ chỗ hiểu lý sang chỗ dụng công: thiền trong Đạo Phật là gì theo lời Thầy, thiền động và thiền tĩnh, pháp thiền Tánh Không điều phục, niệm Phật, và vì sao các pháp phương tiện là lòng đại bi của chư Phật. Người học cần thấy rõ thông tỏ thôi chưa đủ, phải có định lực; đồng thời nhận ra những căn bệnh hay gặp khi thực hành để không lấy lý cao làm cớ bỏ công phu.

1. Chánh thiền – chánh định: thiền trong Đạo Phật

1. Vì sao Thầy nói người đời đến với thiền với đủ mục đích (mong thần thông, trẻ mãi, hết bệnh, thanh tịnh, thoát khổ…) mà rốt cuộc thiền lại thành "phương tiện tăng trưởng giả tạo"?

• Hướng dẫn: Thầy nói họ làm vậy vì không có cái nhìn tổng thể và chân thật của bậc tỉnh giác, không biết sự thật về mình và vũ trụ. Vì thế cuộc sống thành sự chạy trốn nỗi sợ, che đậy nỗi sợ, và mọi mong ước lẽ ra rất hoàn hảo lại trở thành phương tiện tăng trưởng giả tạo. Gốc của sự giả tạo là thái độ sống sai lệch: cứ sợ hãi đi tìm ý nghĩa sự sống ở bên ngoài mà không biết mình đang sống trong sự thật.
• Quán chiếu: Mình ngồi thiền, niệm Phật hay tụng kinh để được điều gì? Viết thật lòng động cơ ấy ra giấy và xem trong đó có nỗi sợ nào đang được che đậy.
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định

2. Thầy định nghĩa Chánh Thiền và Chánh Định thế nào qua "cách sống tỉnh giác"?

• Hướng dẫn: Thầy tóm lại: học cách sống tỉnh giác là Chánh Thiền, luôn luôn sống tỉnh giác là Chánh Định. Cách sống tỉnh giác là lấy cái thấy của vị Phật đã biết sự thật về mình và vũ trụ để sống ngay trong "giấc mộng luân hồi" này. Vì Bản Tâm tròn đầy đã sẵn có – tỉnh là Phật, mê là chúng sinh, cả hai đều ở trong sự thật – nên việc chính là học cách sống với nó. Thiền vì vậy là một cách sống, không chỉ là một buổi ngồi.
• Quán chiếu: Hôm nay, ngoài lúc ngồi thiền, mình đã sống tỉnh giác được những lúc nào, và đã quên ở những lúc nào?
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định

3. Vì sao Thầy nói nếu không nhận ra sự thật đang sẵn có thì "mọi sự tìm kiếm giác ngộ chỉ là đi tìm Vô Minh"?

• Hướng dẫn: Sẵn có thì không cần đi tìm; còn ra sức tìm là còn tin giác ngộ nằm ở đâu đó ngoài mình, tức vẫn đứng trong mê. Ở bài Tịnh Độ, Thầy nói thẳng "tìm cầu Giác Ngộ chính là tìm cầu Vô Minh", vì giác ngộ đã sẵn trong tất cả các pháp. Nhưng Thầy không bảo ngừng tu: điều phải làm là học cách sống tỉnh giác với cái sẵn có ấy, và việc học này đòi công phu thật sự.
• Quán chiếu: Khi nôn nóng "bao giờ mình mới ngộ", hãy tự hỏi: mình đang học cách sống với sự thật, hay đang đi săn một trạng thái đặc biệt?
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định · Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

4. Thầy dùng ví dụ người tự mổ bụng mình ra để xem bên trong có gì nhằm cảnh tỉnh điều gì nơi người tu?

• Hướng dẫn: Người ấy tò mò sự thật đến mức bỏ cả thân mạng để "biết", và biết xong thì chết. Thầy ví với những ai cố diệt tưởng, cắt đứt dục vọng, từ bỏ gia đình, ý tưởng cho bằng được để thấy sự thật, mà không biết mình đang cố tiêu diệt điều không thể tiêu diệt là sự sống và khao khát. Dù có thấy sự thật thì vẫn phải sống tiếp; Niết Bàn chỉ là "trạm dừng chân của sự sống bất tận". Vì thế Thầy nói cách thức diệt tưởng đã mang lại sự đè nén hàng ngàn năm cho người tu.
• Quán chiếu: Có chỗ nào trong cách tu của mình đang đè nén, chối bỏ đời sống, thay vì học cách sống tỉnh giác ngay trong đời sống ấy?
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định

5. Khi mình tưởng đã hết tham, Thầy chỉ ra cái tham nào vẫn còn nguyên?

• Hướng dẫn: Thầy nói ngay khi cho rằng mình không còn khao khát, người ta vẫn đang khao khát thấy sự thật, khao khát giác ngộ – tức là "tham cầu giác ngộ". Thầy còn nói Tưởng chính là nguồn sống, là con đường kết nối Tỉnh và Mê, nên không thể diệt mà phải học làm chủ. Nhận ra cái tham tinh tế này giúp người tu thôi tự hào về sự "thanh tịnh" của mình.
• Quán chiếu: Trong mong muốn tu cho mau thành tựu của mình có bao nhiêu phần là tham? Nhận ra nó mà không tự trách.
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định

6. Thầy nói người sống tỉnh giác "không còn sự đè nén nào trong việc ép phải tiêu diệt Tham – Sân – Si". Điều đó khác với buông thả theo tham sân si ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tu không phải diệt Tham Sân Si, cũng không phải làm nô lệ cho nó, mà là làm chủ nó: "Ta không cổ súy lòng tham, cũng không bác bỏ lòng tham. Ta dạy các con cách làm chủ lòng tham." Vì tham sân si là chất liệu của sự sống, người tu học sự thông tỏ của trí tuệ để sống với nó mà không bị tổn thương, và có thể chấm dứt khao khát khi cần thiết. Buông thả là để nó dẫn mình; làm chủ là thấy rõ nó mà vẫn chọn việc đúng.
• Quán chiếu: Lần gần nhất nổi tham hay nổi sân, mình đã đè nó xuống, chạy theo nó, hay nhìn thấy nó rồi chọn một cách hành xử khác?
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định · Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

7. Thầy nói trong sự thật không có cực đoan chọn Tỉnh hay Mê, mà "chấp nhận 2 trong 1". Vì sao lạc riêng vào quan điểm Tỉnh là Duy Tâm, lạc riêng vào Mê là Duy Vật, và "Niết Bàn chỉ là trạm dừng chân" nói lên điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy vũ trụ và tâm hồn không thể tách rời, không phân trước sau; tổng thể ấy là Thể Tánh Như Lai Tạng, và trong đó tỉnh là Phật, mê là chúng sinh, nhưng cả hai đều đang sống trong sự thật của Bản Tâm. Chỉ nhận phần Tỉnh mà gạt bỏ vũ trụ, khao khát, sự sống thì rơi vào Duy Tâm; chỉ nhận phần Mê, coi vật chất là tất cả thì rơi vào Duy Vật. Vì sự sống và khao khát là không thể tiêu diệt, nên dù có nhập Niết Bàn tự tánh, thấy sự thật về mình và vũ trụ, thì vẫn phải sống tiếp; Niết Bàn chỉ là trạm dừng chân của sự sống bất tận. Vì vậy Thầy dạy lấy cái thấy của Phật để sống trong Giấc Mộng Luân Hồi, gọi là cách sống tỉnh giác.
• Quán chiếu: Mình có đang coi giác ngộ là "điểm cuối" để thoát khỏi đời sống không? Nếu biết dù đến đâu vẫn phải sống tiếp, mình sẽ sống hôm nay khác đi thế nào?
• Nguồn: Chánh Thiền và Chánh Định

8. Theo Thầy, "trực chỉ chân tâm" – gốc sinh định của mọi pháp thiền trong Đạo Phật – nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: Trực chỉ chân tâm là chỉ thẳng vào bệnh của tâm để chữa tận gốc, không dạy hành giả chạy trốn hay che đậy tâm bệnh. Vì dám nhìn thẳng nên phát sinh sự chân thật, không lừa dối chính mình; sự chân thật ấy Thầy gọi là chánh định, "định lực chân chánh của đối mặt". Chánh định chân thật thì phát sinh trí tuệ chân thật.
• Quán chiếu: Có một thói quen tâm nào mình vẫn né không muốn nhìn thẳng? Hôm nay hãy gọi đúng tên nó.
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

9. "Tâm bệnh" mà thiền phải chữa là gì, và vì sao Thầy nói nó trói cái Ta vào "những thứ không thể nào trói buộc"?

• Hướng dẫn: Tâm bệnh là bệnh trói buộc cái Ta vào những thứ vốn không thể trói buộc, sinh ra lừa dối chính mình, rồi từ đó sinh nghiệp vô minh đày đọa. Không thể trói buộc vì mọi pháp tương thuộc biến đổi, không có điểm dừng trụ. Thân xác tưởng là của ta, nhưng nó luôn đổi và rồi sẽ chết – khi ấy nó là của ai? Nhận định "của ta" chỉ là "tưởng rằng là của ta"; quả quyết nó thật là của ta chính là trói buộc lừa dối, và khi vô thường đến thì mình vùng vẫy trong tuyệt vọng.
• Quán chiếu: Chọn một thứ mình vẫn gọi là "của tôi" (thân, nhà, người thân, danh dự) và tự hỏi: khi nó đổi thay, thật ra mình đang giữ cái gì?
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

10. Thầy nói "giây phút nào nhìn thẳng vào tâm bệnh trói buộc mà dùng pháp điều phục để chữa thì gọi đó là thiền". Định phát sinh từ đâu trong tiến trình ấy?

• Hướng dẫn: Hành động trực chỉ khiến người tu đối mặt chân thật với sợ hãi, tập quán nghiệp, đau khổ mà không chạy trốn; trái lại tự giác điều phục, không để tư tưởng vô minh điều khiển cảm xúc, biến cảm xúc tình cảm thành bi lụy – chính lúc ấy định phát sinh. Thầy nhắc lại ba điều: điều phục sinh định, quán không sinh định, chánh niệm bao trùm sinh đại định. Cộng lại là thiền định trong Đạo Phật.
• Quán chiếu: Lần tới khi một cảm xúc mạnh dâng lên, hãy dừng lại một nhịp để thấy nó mà không chạy theo – đó là một phút thiền thật.
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

11. Thiền định trong Đạo Phật "không dạy trụ vào bất cứ nơi đâu", kể cả tánh biết hay tướng tĩnh. Vậy Đạo Phật dạy sống thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy liệt kê: không trụ tư tưởng, không trụ thân xác, không trụ tánh biết, không trụ tướng động, không trụ tướng tĩnh. Đạo Phật dạy sống với tất cả, sống trong tất cả, là tất cả, mà không còn bất kỳ dính mắc trói buộc nào – đó là trí tuệ Bát Nhã. Cho nên thiền định của Đạo Phật là "thiền không trói buộc, không dính mắc", chứ không phải an trú vào một cảnh giới dù vi diệu đến đâu.
• Quán chiếu: Mình có đang ghiền một trạng thái yên lặng dễ chịu khi ngồi thiền không? Khi mất trạng thái ấy, mình phản ứng ra sao?
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

12. Thầy nhìn nhận các pháp thiền Samatha (thiền chỉ) và Vipassana (thiền quán) thế nào, và người học nên hiểu lời Thầy ra sao cho đúng mực?

• Hướng dẫn: Đây là cách phân định riêng của Thầy: Thầy xếp hai pháp này vào các món thiền đã có từ trước thời Đức Phật (Thái tử Sidacta cũng đã học và trải nghiệm), và Thầy nói rõ không phủ nhận công dụng của chúng trong điều phục tức thời và tăng sự tập trung. Điều Thầy lưu ý là nếu dừng ở đó thì dễ hướng hành giả trụ vào cảnh giới và năng lực, chưa trực chỉ chữa bệnh của tâm. Thầy kể Đức Phật không cấm mà còn ủng hộ đệ tử khám phá các pháp ấy, vì Ngài đã trao Trung đạo để mọi cảnh giới chỉ còn là trải nghiệm của Đạo. Người học vì vậy không cần chê bai pháp nào, chỉ cần tự hỏi pháp mình đang tập có đưa mình ra khỏi chỗ trụ hay không.
• Quán chiếu: Pháp mình đang tập đang giúp mình bớt dính mắc, hay đang cho mình thêm một cảnh giới để bám? Tự xét mình mà không phán xét cách tu của người khác.
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

13. Vì sao Thầy nói Trung đạo "phá sạch mọi chỗ trụ của cái ngã mà không bỏ cái ngã", và điều đó khác với lối tu "bỏ" ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói có đủ Giới – Định – Tuệ mà chưa thắng được việc trụ tướng hữu vi và trụ tướng vô vi thì chỉ dẫn đến các cảnh giới Trời, Người, A-tu-la. Điều Đức Phật thổi vào là sự thật giải thoát, tức Trung đạo: phá chỗ trụ của cái tôi mà không bỏ cái tôi, không bỏ bất cứ thứ gì, chỉ đơn giản là sống mà không còn dính mắc trói buộc, sống đúng với biến đổi bất tử. Và Thầy nhấn mạnh: "Muốn sống được thế phải luyện, không thể nói suông."
• Quán chiếu: Mình đang tu theo kiểu "bỏ" (bỏ cái tôi, bỏ đời) hay theo kiểu "không trụ"? Hai cách ấy khác nhau ở hành động cụ thể nào trong ngày hôm nay?
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

14. Khi mình tự nhủ "con còn bao việc, cơm áo gạo tiền, chưa luyện được đâu", Thầy đáp lại thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy gọi đó là tự cho phép mình "thỏa thuận với vô minh", rồi hỏi ngược: nếu ngày mai chết thì hành trang nào con sẽ mang đi? Có gì quý hơn định lực mà chư Phật dạy không? Thầy dạy: "Định lực chính là đức hạnh, đức hạnh là Pháp thân Phật." Nên cần thức tỉnh càng sớm càng tốt và luyện ngay bây giờ, ngay giữa cơm áo gạo tiền; và định lực được đo trong cách mình phản ứng với người và cảnh, không phải bằng số giờ đã ngồi.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã viện cớ gì để hoãn công phu? Thay cớ ấy bằng một việc luyện tâm nhỏ làm được ngay.
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

15. Thầy hỏi: thân xác luôn biến đổi, "đến khi nó chết thì nó là của ai? Và các con là ai?", rồi dẫn Kinh Thủ Lăng Nghiêm gọi việc bám vào nó là "nhận giặc làm cha". Vì sao Thầy dùng một hình ảnh nặng như vậy?

• Hướng dẫn: Thầy giải: nhận định thân xác là của ta chỉ là "tưởng rằng là của ta", về bản chất thân xác là của tất cả. Nếu từ tưởng rằng mà quả quyết nó thật sự là của ta thì đó là trói buộc lừa dối, dẫn tới đau khổ, vì chân lý vô thường chắc chắn sẽ lấy đi tất cả những gì mình tưởng là của mình. Cái mình tôn lên như chỗ dựa, như "cha", lại chính là thứ gây khổ cho mình, nên gọi là nhận giặc làm cha. Thầy nói chúng sanh chạy trốn sự thật, sợ hãi sự thật mà lại yêu thích sự trói buộc lừa dối; thiền trong Đạo Phật là nhìn thẳng vào tâm bệnh ấy mà điều phục.
• Quán chiếu: Điều gì mình đang coi là chỗ dựa vững nhất đời mình? Nếu nó mất đi, mình sẽ ra sao, và điều đó nói gì về chỗ mình đang "nhận làm cha"?
• Nguồn: Thiền định trong Đạo Phật & Thiền định của ngoại đạo

2. Pháp thiền chiến thắng – tỉnh thức và giác ngộ, thiền động và thiền tĩnh

16. Theo Thầy, chúng sinh và bậc Thánh khác nhau chỉ ở một ý niệm nào?

• Hướng dẫn: Chúng sinh mở mắt ra là lo cơm áo gạo tiền, vui chơi hưởng thụ – hướng tâm ra ngoài để đối đãi, tìm hạnh phúc thoáng qua. Bậc Thánh mở mắt ra là nghĩ cách hàng phục "quỷ tham, sân, si" đang lẩn trốn trong tâm – hướng tâm vào trong. Thầy nói sự khác nhau chỉ nằm ở một ý niệm ấy, và chỉ cần mình quyết định sẽ chạy theo ý niệm nào.
• Quán chiếu: Sáng nay, ý nghĩ đầu tiên khi thức dậy của mình hướng ra ngoài hay hướng vào trong?
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

17. Vì sao hướng tâm ra ngoài thì có vô số kẻ thù, còn hướng tâm vào trong thì "không còn kẻ thù nào"?

• Hướng dẫn: Hướng ra ngoài thì cứ gặp khó khăn khổ sở là sinh si mê, thù hận, thấy người và cảnh là nguyên nhân khổ của mình. Hướng vào trong thì như bậc Thánh thấy tất cả đều là người tốt, vì chính thế giới ấy giúp các Ngài tìm được hạnh phúc bên trong, thu phục được quỷ tâm. Kẻ thù không mất đi vì mình né được họ, mà vì cách nhìn đã đổi.
• Quán chiếu: Nghĩ đến một người mình đang coi là "kẻ thù": họ đang làm lộ ra con quỷ tâm nào trong mình?
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

18. Vì sao với bậc Thánh, "hoàn cảnh càng khó khăn, càng khổ thì các Ngài càng thích"?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích quỷ tham sân si chỉ lộ ra khi đối diện nghịch cảnh: lúc ấy chúng không được thỏa mãn nên giãy giụa, cào xé, xui khiến mình phải chiều theo. Bậc Thánh lấy việc hàng phục quỷ tâm làm niềm vui, nên nghịch cảnh là dịp "săn quỷ". Khi đã chinh phục được, nghịch cảnh trở thành món ăn tinh thần, thiếu nó còn thấy thiếu thi vị. Đây không phải đi tìm khổ, mà là không bỏ chạy khi khổ đến.
• Quán chiếu: Khi gặp nghịch cảnh, mình có tìm cách bỏ chạy không? Chạy không nổi thì mình có oán trách, đổ lỗi không?
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

19. Vì sao Thầy dặn phải lấy "Cực Thiện" làm đòn bẩy và học pháp tích phước trước khi luyện Bất Động Tâm Thiền?

• Hướng dẫn: Con quỷ trong tâm hành theo cái ác và sự ích kỷ. Nếu không có "hàng rào phước" bảo vệ thì trước nghịch cảnh nó sẽ xui khiến, điều khiển mình như con rối. Giữ vững tâm thiện thì quỷ tâm chỉ giãy giụa trong lòng bàn tay mình cho tới khi mệt mỏi và phải nghe theo chỉ dẫn. Vì vậy bước đầu là học và hành pháp tích phước, bước hai mới là luyện quan sát tâm.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã làm một việc thiện nhỏ nào để nuôi "hàng rào phước" chưa?
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

20. Bước hai của Bất Động Tâm Thiền dạy làm gì trước tiên trong mọi tình huống?

• Hướng dẫn: Thầy dạy khoan nghĩ tới thiện ác, mà nhìn thẳng vào tâm xem chuyện gì đang diễn ra; trong mọi tình huống phải quan sát phản ứng của tâm trước. Nếu nhiều phản ứng trồi lên nghĩa là quỷ tâm đang giãy giụa, và nó sẽ tạo ra những quyết định dại dột trong đầu. Lúc ấy phải tỉnh táo suy xét mà làm việc có trí tuệ, rồi vừa làm vừa tiếp tục quan sát tâm cho đến khi cái thiện quật ngã được nó.
• Quán chiếu: Trong một cuộc trò chuyện căng thẳng hôm nay, hãy thử đếm xem có bao nhiêu phản ứng trồi lên trước khi mình mở lời.
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

21. Khi bị người chủ giao một việc mình không thích, tâm sôi lên muốn bỏ việc, Thầy chỉ cách dẫn dắt suy nghĩ ra sao?

• Hướng dẫn: Lúc tâm sôi lên, phải quan sát tâm ngay và tỏ ra khách quan với mọi cảm xúc. Rồi dẫn suy nghĩ: đủ sức làm thì nhận luôn, không đủ sức thì nói lời chân thật là mình không đủ sức; tuyệt đối không sợ thiệt, vì việc mình làm cho người khác cũng chính là làm cho mình – "tất cả chúng sinh là đồng một thể". Sau đó vừa làm vừa quan sát tâm cho tới khi thiện thắng được sân.
• Quán chiếu: Có việc nào mình đang làm với tâm "sợ thiệt"? Thử làm nó như đang làm cho chính mình.
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

22. Thầy dạy mỗi ngày "lập thành tích đi săn" – kể với Thầy hôm nay bắt được mấy con quỷ sân, mấy con quỷ tham. Thói quen ấy nuôi dưỡng điều gì nơi người tu?

• Hướng dẫn: Nó biến việc tu thành việc cụ thể từng ngày: nhận ra, gọi tên và điều phục từng phản ứng tâm, thay vì tu mơ hồ. Thầy dặn mở mắt ra đừng vội nghĩ cơm áo gạo tiền, hãy ưu tiên thực hành tâm linh trước, vì kiếp người trôi nhanh; đợi lúc đối diện cái chết quỷ tâm nổi dậy mới muốn thu phục thì đã muộn. Trong lời dặn dò khác, Thầy cũng nhắc tinh tấn thực hành tích phước và quán tâm hằng ngày, không rời chánh niệm, "đừng để quỷ tâm làm chủ các con". Chiến thắng ở đây là chiến thắng chính mình, không phải thắng ai bên ngoài.
• Quán chiếu: Tối nay, ghi lại "thành tích" trong ngày: con quỷ tâm nào mình đã nhận ra, con nào đã thắng mình?
• Nguồn: Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng · Dặn dò các con

23. Thầy kể mình nhập thiền 7 ngày để tiếp tục "thỉnh kinh" từ chư Phật mười phương. Điều ấy dạy người học gì về tinh thần cầu pháp?

• Hướng dẫn: Ngay cả người Thầy đang dẫn dắt vẫn tiếp tục hành trình thỉnh kinh, cầu học từ các Phật Thầy, để thắp sáng ngọn đuốc chánh pháp cho đệ tử tu hành. Việc học Đạo không có lúc nào coi là đủ rồi dừng lại. Người Thầy đi thỉnh kinh, còn phần của đệ tử là giữ cho ngọn đuốc ấy được dùng, tức là tinh tấn thực hành hằng ngày chứ không chỉ chờ nghe bài mới. Đó cũng là một cách tôn kính công sức của Thầy.
• Quán chiếu: Mình đang học Đạo như người đi thỉnh kinh, hay như người chờ được phát kinh? Hôm nay mình đã tự thực hành được gì từ những điều đã được dạy?
• Nguồn: Dặn dò các con

24. Thầy dặn tinh tấn tích phước và quán tâm (điều phục tâm) hằng ngày, không rời chánh niệm, "đừng để quỷ tâm làm chủ các con". Để quỷ tâm làm chủ nghĩa là thế nào?

• Hướng dẫn: Quỷ tâm là những tham, sân, si, sợ hãi, ích kỷ khởi lên trong mình; nó làm chủ khi mình để nó quyết định lời nói và hành động mà không hề hay biết. Thầy đưa ra ba việc đi cùng nhau: tích phước để có nền, quán tâm để nhìn thẳng và điều phục nó, và chánh niệm để không lúc nào lơ là. Thiếu chánh niệm thì quán tâm chỉ làm được lúc ngồi yên, còn ra đời lại bị cuốn đi. Chữ "hằng ngày" là chìa khóa: điều phục là một thói quen sống, không phải việc làm một lần.
• Quán chiếu: Hôm nay có lúc nào quỷ tâm đã nói thay mình, làm thay mình? Mình nhận ra nó trước, trong, hay sau khi sự việc đã xong?
• Nguồn: Dặn dò các con

25. Theo Thầy, "Mê" và "Tỉnh" khác nhau ở chỗ sống bằng con mắt nào?

• Hướng dẫn: Mê là sống với xác thân, tư tưởng mà sanh tâm trói buộc, tâm sở hữu, lấy nhục nhãn (mắt thịt) làm lẽ sống, nên bị khổ đau và tham sân si thù hận chi phối. Tỉnh là sống bằng tuệ nhãn: vẫn sống với xác thân, tư tưởng mà không sanh tâm sở hữu, không nhốt mình vào một quan điểm cá nhân nào, mà bao trùm mọi quan điểm, thấy chỗ hữu dụng bình đẳng của mọi pháp – Thầy gọi là Giải Thoát Tri Kiến. Sống bằng tuệ nhãn là sống bình đẳng.
• Quán chiếu: Hôm nay có lúc nào mình nhốt mình vào một quan điểm và không chịu thấy chỗ hữu dụng trong ý kiến của người khác?
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

26. Vì sao Thầy cảnh báo việc đánh đồng Tỉnh Thức với Giác Ngộ, và hai điều ấy khác nhau thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy khai thị để người tu tránh "tâm bệnh ảo tưởng". Tỉnh thức là cách sống Trung Đạo: một quá trình sống chánh niệm, học Tánh Không, học Lục Độ Ba La Mật, để không còn bị sắc dục thế gian làm mê dù vẫn sống trong nó. Giác ngộ là thể nhập Tánh Không, thấy bản tánh các pháp là sắc tức thị không. Hai điều liên quan mật thiết nhưng khác xa nhau; kết hợp viên mãn thì gọi là Toàn Giác.
• Quán chiếu: Khi thấy tâm mình an hơn, nhẹ hơn, mình có vội cho đó là "ngộ" không?
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

27. Thầy gọi toàn bộ cách sống tỉnh thức là "Thiền Động". Dấu hiệu nào cho thấy nghiệp nhân quả "không làm gì được" người ở mức tỉnh thức?

• Hướng dẫn: Thầy nêu ví dụ: thân bệnh mà tâm không bệnh, thân đau mà tâm không đau, đối diện chia ly không bị cảm xúc bi lụy chi phối, lên voi xuống chó mà tâm vẫn bình thản. Nghĩa là nghiệp vẫn trổ trên thân và cảnh nhưng không làm tổn thương được tinh thần. Người tu tỉnh dần qua chính những va chạm, vì không còn tự đày đọa bởi tâm sở hữu và tâm phản kháng.
• Quán chiếu: Trong bốn ví dụ Thầy nêu, mình đang yếu nhất ở chỗ nào? Chọn một để luyện trong tuần này.
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

28. "Thiền Tĩnh" trong lời Thầy là gì, và vì sao Thầy đặt nó sau khi đã thuần thục Thiền Động?

• Hướng dẫn: Thiền Tĩnh là ngồi yên một chỗ, thu thúc lục căn bằng Trung Đạo Tánh Không: không tìm kiếm, không mục đích, không chạy theo tư tưởng, không thiền tưởng tượng; nhờ vậy tự nhiên thâm nhập Đại Định, sâu hơn là Niết Bàn tự tánh. Thầy đặt nó sau Thiền Động, vì còn bị tâm sở hữu và phản kháng chi phối trong đời thường thì ngồi yên dễ biến thành tìm kiếm cảnh giới. Ở bài "tiến sâu vào Tánh Không", Thầy cũng nói chưa yêu cầu đệ tử ngồi thiền tĩnh mà cho ngồi học trước, đến khi chánh niệm vững vàng.
• Quán chiếu: Khi ngồi yên, mình có đang "tìm" một cái gì không – ánh sáng, cảm giác lạ, sự lặng yên? Thử ngồi mà không mong gì cả.
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát · Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

29. Thầy phân biệt Lục Thần Thông của trí tuệ với thần thông của chúng sanh ra sao?

• Hướng dẫn: Thần thông của chúng sanh xuất phát từ mê đắm cá nhân và dùng cho mục đích mê đắm cá nhân; nó có thể bị thu hồi, bị phế bỏ, bị tác động hay do thế lực khác ban cho, và sinh diệt cùng thân xác. Lục Thần Thông phát sanh từ trí tuệ Ba La Mật giải thoát, là "thần thông trí tuệ", không ai cướp đi được. Nó chỉ là hệ quả tự nhiên khi công phu Thiền Tĩnh đã thành thục, không phải mục đích để tầm cầu.
• Quán chiếu: Mình có từng ham một khả năng đặc biệt nào (đoán việc, thấy điều lạ) không? Mong muốn ấy đang phục vụ cho ai?
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

30. Vì sao Thầy nói Đức Phật Thích Ca thị hiện thân bệnh, già yếu là vì lòng đại từ bi?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, Đức Phật đã giác ngộ Toàn Giác và Toàn Năng, bất tử cả tướng lẫn tánh; Ngài thị hiện bệnh và già yếu để làm gương cho toàn thể chúng sanh học bài học vô thường, để chúng sanh không sanh tâm bám luyến nặng hơn vào xác thân và sắc dục. Như vậy ngay cả cái già bệnh của Ngài cũng là một bài pháp. Người học đọc lại đời Đức Phật không để so đo thần thông, mà để thấy lòng từ bi trong từng cách Ngài thị hiện.
• Quán chiếu: Khi thấy thân mình già đi, yếu đi, mình đọc điều đó như một nỗi bất hạnh hay như một bài học vô thường?
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

31. Thầy nói Thiền Động là "đối mặt với mọi va chạm cuộc sống mà không để tham, sân, si, thù hận chi phối". Vì sao đối mặt mà thiếu chánh niệm thông tỏ thì lại "sụp đổ trong sự đè nén"?

• Hướng dẫn: Đối mặt chỉ bằng sức nén mà không hiểu vì sao phải đối mặt thì chẳng khác gì dồn nén thêm, đến lúc chịu không nổi sẽ vỡ. Vì vậy Thầy cho ngồi học trước để hình thành "tư tưởng thông", đủ vững thành chánh niệm, rồi thiền động trong va chạm mới từ từ hình thành. Tư tưởng thông giúp tu trong sự tự giác, thoát khỏi đè nén của nghi hoặc, của khuôn mẫu và kỷ luật; nó cũng chính là chánh niệm khiến tư tưởng vô minh không còn kéo mình chìm vào tham sân si.
• Quán chiếu: Khi cố nhịn một việc, mình nhịn vì hiểu hay nhịn vì sợ? Nếu chỉ đang nén, hãy tìm lại lời dạy giúp mình thông tỏ chỗ ấy.
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

32. Trong bài "Sự Tưởng Tượng", Thầy đáp Ma Vương "Hãy bao trùm thắng thua". Cách chánh niệm ấy gieo nhân cho quả tự do như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy tưởng tượng Ma Vương nói "Ông đã thua", Thầy cảm nhận tất cả rồi đáp: với ông thắng thua được mất là quan trọng, với Ta thì không còn quan trọng; cái ông đang thắng chính là Ta đang thắng, Ta đang thua chính là ông đang thua. Khi chánh niệm được mình ở trong và bao trùm tất cả sự vật hiện tượng, thì không còn giao mình cho thù hận hay sợ hãi kiểm soát – "đấy là cách các con luyện gieo nhân cho quả tự do". Điều này khớp với pháp thiền chiến thắng: chiến thắng chính mình chứ không phải thắng ai bên ngoài.
• Quán chiếu: Trong một cuộc tranh cãi còn dở dang, mình có thể bao trùm luôn cả phần "thua" của mình mà không thấy mất gì không?
• Nguồn: Sự Tưởng Tượng · Sự khác nhau giữa chúng sinh và bậc Thánh: Pháp thiền chiến thắng

3. Thiền Tánh Không điều phục và tiến sâu vào Tánh Không

33. Vì sao Thầy nói chúng sanh "sống đến đâu thì trói buộc vào sắc tướng đến đấy, như những kẻ nô lệ", và lối ra là gì?

• Hướng dẫn: Từ vô lượng kiếp chúng sanh sống dựa vào biến hóa của sắc tướng – "cái này là tôi, cái kia là của tôi" – mà không biết bản chất sự thật là Tánh Không bao trùm, sắc tức thị không. Vì bám trụ vào sắc nên bị tướng biến đổi làm cho đau khổ và mù lòa con mắt trí tuệ. Lối ra Thầy chỉ là học cách "ly sự quan tâm vào tướng" và nắm thật rõ bốn đề mục: Tánh Không, Bình đẳng, Trung đạo, Ba La Mật.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã gọi bao nhiêu thứ là "tôi" và "của tôi"? Chọn một thứ và thử sống với nó mà không gắn chữ "của tôi" vào.
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

34. "Tư tưởng thông" chưa phải là giải thoát, vậy vì sao Thầy vẫn coi nó là vô cùng quan trọng?

• Hướng dẫn: Thầy nói tư tưởng thông vẫn thuộc phạm vi sắc tướng nên chưa phải giải thoát giác ngộ, nhưng tác dụng phá vô minh của nó thì rất lớn. Có tư tưởng thông, người tu tu đạo trong sự tự giác, thoát khỏi đè nén của nghi hoặc, của khuôn mẫu và kỷ luật, đồng thời tăng trưởng niềm tin vào Phật đạo. Và Thầy nhắc: "với chúng sanh các con, niềm tin chính là định lực."
• Quán chiếu: Có lời dạy nào mình vẫn làm theo mà trong lòng còn nghi? Chỗ nghi ấy đang lấy mất bao nhiêu định lực của mình?
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

35. Thầy dạy "ngồi học chính là thiền". Cụ thể pháp thiền tư tưởng ấy làm thế nào, và khi thấy khó hay thấy lười thì phải hiểu ra sao?

• Hướng dẫn: Mỗi ngày dành ít nhất một đến hai tiếng, viết chi tiết từng đề mục – Tánh Không là gì, Bình đẳng là gì, Trung đạo là gì, Ba La Mật là gì – cho khớp với từng lời đã được dạy; cẩn thận hơn thì thêm nguồn gốc của vô minh, của nghiệp, của khổ và tham sân si, và liên hệ giữa tâm sở hữu với chân lý biến đổi. Thầy nói ban đầu rất khó, ngày qua ngày sẽ nhẹ dần. Thấy khó là biết vô minh trong mình sâu dày; thấy lười là biết "con quỷ si" đang ngăn mình tỏa sáng trí tuệ. Vì thế phải tự nhắc tinh tấn, tức chăm chỉ tu đạo bất thối chuyển.
• Quán chiếu: Hôm nay hãy thử viết mười dòng về "Trung đạo là gì" chỉ bằng những gì mình thật hiểu, rồi xem chỗ nào mình còn phải mượn chữ.
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

36. Khẩu quyết thứ nhất "Ta không hướng đến tướng" được Thầy minh họa bằng chuyện Aladin và cây đèn thần thế nào?

• Hướng dẫn: Muốn có đèn thần, người ấy phải đi qua hang động đầy người đẹp, vàng bạc, của cải mà không được chạm tay vào để sở hữu; kẻ phàm phu vừa vào đã chộp lấy vàng ngọc nên chết thảm trong hang. Người tu cũng vậy: thói quen bấu víu vào ý niệm, hình tướng thế gian để tìm an ủi khiến mình bị tâm sở hữu chi phối. Không hướng đến tướng là chỉ hướng đến Tánh; cây đèn thần ở đây là sự sống bất tử vô ngại, là cách sống Trung đạo, là Tánh Không.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã "chộp" lấy thứ gì dọc đường để tìm an ủi – một lời khen, một món đồ, một cảm giác dễ chịu?
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

37. Khẩu quyết thứ hai "Ta không đánh giá tướng": Thầy nói việc đánh giá "thực chất không có gì sai cả", vậy sao người tu vẫn phải bỏ thói quen ấy?

• Hướng dẫn: Đánh giá không sai với điều kiện không bị dính mắc vào nó, nhưng chúng sanh vốn sẵn trong dính mắc nên chưa làm được: hay thì mê đắm, dở thì bĩu môi chê bai, rồi tự khóa mình vào tri kiến cá nhân – nguyên nhân của luân hồi. Chỉ khi tiến được vào Cực Không mới không dính mắc thật; còn chưa tới mà nói mình không dính là sự kiêu ngạo tự lừa. Thầy cảnh báo kẻ chưa tiến được vào Cực Không mà xưng Thánh, Bồ Tát, Phật đều là bị Ngũ Ấm Ma chi phối.
• Quán chiếu: Đếm xem trong một buổi trò chuyện, mình đã bình phẩm bao nhiêu lần về người khác? Lần sau, hãy thử chỉ nghe mà không chấm điểm.
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

38. Khẩu quyết thứ ba "Ta không lưu giữ tướng": vì sao thói quen giữ kỷ niệm để về già hưởng thụ lại nguy hiểm, và Thầy khuyên làm gì thay?

• Hướng dẫn: Lưu giữ tướng là thói quen rất nặng, bám trụ vào tâm sở hữu và bị tham sân si trói chặt; Thầy cảnh báo lúc lâm chung, chính những hình bóng mình bám víu có thể dẫn mình đi vào cõi thấp. Thầy vẫn nói nghĩ về quá khứ, hiện tại hay tương lai chẳng có gì sai, với điều kiện không bị dính mắc – mà điều ấy chỉ làm được khi đã vào Cực Không. Khi chưa tới, hãy từ bỏ thói quen lưu giữ: việc gì xảy ra thì học cách quên luôn, giữ sự vui vẻ vô tư của tâm không sở hữu, vì mọi trạng thái luôn biến đổi.
• Quán chiếu: Có kỷ niệm nào mình hay lôi ra "nhấm nháp" rồi buồn vui theo nó? Lần tới khi nó hiện lên, thử để nó đi qua.
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

39. Thầy nói "với chúng sanh các con, niềm tin chính là định lực", và khi tư tưởng thông thì mình "tu đạo trong sự tự giác", thoát khỏi đè nén của nghi hoặc, của khuôn mẫu và kỷ luật. Thoát khỏi đè nén của kỷ luật có nghĩa là bỏ kỷ luật không?

• Hướng dẫn: Không. Thầy vẫn đòi hỏi mỗi ngày ngồi học ít nhất 1 đến 2 tiếng, cam kết hành pháp và chăm chỉ học bài. Điều thay đổi là động lực: khi chưa hiểu, kỷ luật là thứ ép từ bên ngoài nên nặng nề, dễ sinh nghi; khi đã nắm rõ Tánh Không, Bình đẳng, Trung đạo, Ba La Mật thì mình tự thấy vì sao phải làm, nên tu trong tự giác và niềm tin vào Phật đạo tăng trưởng. Với người chưa có định lực của đại định, niềm tin vững ấy chính là định lực giữ mình không bị tư tưởng vô minh kéo vào tham sân si.
• Quán chiếu: Trong các thời khóa của mình, việc nào mình làm vì "phải làm", việc nào mình làm vì đã hiểu rõ lý do? Việc nào mình cần học lại cho thông?
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

40. Thầy nói một hình tướng, một câu chuyện nào cũng có thể "thôi miên" mình chìm đắm bình phẩm: hay thì mê đắm, dở thì bĩu môi chê bai. Khi đang nghe chuyện về người khác hay đọc tin tức, mình tập khẩu quyết "Ta không đánh giá tướng" cụ thể ra sao?

• Hướng dẫn: Thầy dạy thói quen bình phẩm khiến mình tự khóa vào tri kiến cá nhân, là nguyên nhân của luân hồi; người chưa tỉnh giác thì chưa thể đánh giá mà không dính mắc, nên phải bỏ thói quen ấy. Cách tập là nhận ra ngay lúc tâm bắt đầu nghiêng về "hay quá" hay "dở quá", rồi nhắc: mọi sự đánh giá, mọi tướng trạng đều đang sinh diệt biến đổi trong mình, trong Tánh Không; mọi trạng thái đang diễn ra nơi Ta. Không cần cố ép mình không có ý kiến, chỉ cần không nuôi tiếp, không nói tiếp lời bình phẩm.
• Quán chiếu: Hôm nay mình thử đếm số lần mình buông ra một lời khen chê về người khác. Có lời nào trong đó thật sự cần phải nói không?
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

41. Thầy chia con đường tự do giải thoát thành hai bước: bước đầu là tiến nhập Tánh Không, bước tiếp theo là "dùng giác ngộ Tánh Không để bao trùm và đối đãi nhân sinh, mặc dù lúc ấy các con sẽ không còn nói về đối đãi". Vì sao phải theo thứ tự ấy?

• Hướng dẫn: Thầy dạy chúng sanh luôn bám trụ vào sắc nên không thấy Tánh Không; nếu chưa tiến vào Không mà đã lao vào đối đãi nhân sinh thì chỉ là tiếp tục bị tướng biến đổi dẫn đi, như kẻ vào hang chộp ngay vàng ngọc rồi chết thảm. Vì vậy bước đầu phải ly sự quan tâm vào tướng, như Aladin đi qua mọi cám dỗ mà không chạm tay sở hữu. Khi đã giác ngộ Tánh Không thì mới quay lại sống giữa nhân sinh, bao trùm mọi đối đãi, và vì đã bao trùm nên cũng không còn thấy có "đối đãi" để nói. Đảo thứ tự là lấy lời của bước thứ hai để biện hộ cho việc chưa làm bước thứ nhất.
• Quán chiếu: Mình có hay nói "tu là ở giữa đời" để né việc tập ly tướng không? Hôm nay mình đã tập không hướng đến tướng được lần nào chưa?
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

42. Thầy nói việc đánh giá hay nghĩ về ba thời "chẳng có gì sai cả" với điều kiện không dính mắc, nhưng "chỉ có thể không dính mắc khi đã thâm nhập được vào Cực Không", và kẻ chưa tới đó mà xưng Thánh, Bồ Tát, Phật là bị Ngũ Ấm Ma chi phối. Vì sao người học không nên tự nhận "tôi nhớ, tôi đánh giá nhưng tôi không dính mắc"?

• Hướng dẫn: Thầy giải Cực Không là đại định, Niết Bàn tự tánh; chúng sanh vốn sẵn trong dính mắc, trói buộc nên chưa thể biết thật sự thế nào là không dính mắc. Vì vậy khi người chưa vào Cực Không nói "tôi không dính mắc", đó chỉ là sự kiêu ngạo đang lừa chính mình. Điều kiện "không dính mắc" là thật, nhưng nó thuộc về người đã tỉnh giác; với người đang trên đường tiến vào Không, việc cần làm là bỏ thói quen đánh giá và lưu giữ tướng, việc gì xảy ra thì học cách quên, giữ sự vui vẻ vô tư của tâm không sở hữu. Nhận lầm điều kiện của bậc đã tới làm của mình là cửa ngõ của Ngũ Ấm Ma.
• Quán chiếu: Có thói quen nào mình vẫn giữ và tự nhủ "mình làm nhưng không dính"? Nếu phải bỏ nó ngay hôm nay, lòng mình phản ứng thế nào?
• Nguồn: Chúng Sanh Cần Thực Hành Tiến Sâu Vào Tánh Không

43. Vì sao Thầy nói "Không có ý niệm thì không có tác ý… không có nhân quả thì không có cấu tạo vũ trụ", và "tác ý" được tạo thành thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy đưa ra chuỗi: không có ý niệm thì không có tác ý, không có tác ý thì không có nghiệp hành động, không có nghiệp hành động thì không có nhân quả, không có nhân quả thì không có cấu tạo vũ trụ. Tác ý là khi tình cảm khao khát tác động vào ý niệm, khiến ý niệm tạo ra nghiệp hành động. Ngay nơi nghiệp hành động ấy, Thầy chia hai con đường: hành động mê lầm và hành động tỉnh thức. Đây là lý do mọi pháp tu đều phải bắt đầu từ ý.
• Quán chiếu: Một ý niệm vừa khởi lên trong mình: nó đang được "bơm" thêm khao khát nào để thành hành động?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

44. Trong pháp thiền Tánh Không điều phục, "hành động mê lầm" là gì, và vì sao Thầy nói Vô ngã "không phải là không có ngã"?

• Hướng dẫn: Hành động mê lầm là mọi ý niệm trói buộc vào một cái Tôi, cái Ta và quyền lợi phát sinh từ nó. Thầy nói sự thật là luôn có một cái Ngã hiện diện, dù vô vi hay hữu vi, nhưng nó luôn biến đổi và không thể sở hữu, không thể nắm bắt; vì luôn tồn tại mà chẳng thể nắm bắt nên gọi là Vô ngã. Chư Phật dạy: "Chính Như Lai đây cũng chẳng thể nắm bắt được Như Lai." Mình chỉ có thể "tưởng rằng ta đang sở hữu".
• Quán chiếu: Trong một việc hôm nay khiến mình bực, cái "quyền lợi của tôi" nào đang bị đụng tới?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

45. Thầy ví người để ý niệm sở hữu dẫn đầu như con ếch dưới đáy giếng. Ẩn dụ ấy nói gì về "ý dẫn đầu các pháp trong sự chấp ngã"?

• Hướng dẫn: Kẻ để ý niệm sở hữu, trói buộc phát sinh là đang tự lừa mình, sống ngược với tính chất Phật tánh vốn không thể trói buộc. Tự lừa rồi thì bị trói vào nhục nhãn, như con ếch chỉ thấy bầu trời bằng miệng giếng và không còn tin bầu trời là bất tận. Chính sự mù quáng nhỏ hẹp ấy thổi bùng tham sân si thù hận để thỏa mãn cái ngu đang tự lừa, và khi không được thỏa mãn thì chiêu cảm những cõi tương ứng. Nghĩa là để ý vô minh dẫn đầu thì biển nghiệp khổ trổ ngay trên thân tâm.
• Quán chiếu: "Miệng giếng" của mình hôm nay là gì – một quan điểm, một nỗi lo, một người? Thử nhìn nó từ một chỗ rộng hơn.
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

46. "Hành động tỉnh thức" được Thầy mô tả là "làm mọi việc mà thấy tất cả đang làm mọi việc, rồi lại chẳng thấy ai đang làm việc gì". Làm sao đưa điều ấy vào một việc bình thường như rửa bát?

• Hướng dẫn: Hành động tỉnh thức là tin tuyệt đối lời khai thị rằng Phật tánh là sự biến đổi sắc tức thị không, không thể trói buộc, không thể sở hữu, rồi đưa nó vào cách sống. Nhìn vào thân thấy nó thuộc về tất cả; mà cái tất cả ấy, kể cả mình, lại không có cấu tạo nào – "không cấu tạo nhưng vẫn tồn tại". Nên làm việc mà thấy cả nước, cả đất, cả người trồng lúa… đang cùng làm, rồi chẳng thấy có ai riêng để giữ công; Thầy gọi đây là pháp phá trụ tướng ngã bằng Tánh Không. Tánh Không ở đây không phải là không có gì.
• Quán chiếu: Chọn một việc nhà hôm nay, làm nó chậm lại và nhận ra có bao nhiêu nhân duyên đang cùng làm với mình.
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

47. Thầy nói kẻ nào cho rằng Pháp Không là để tầm cầu cảnh giới Không thì "phỉ báng Như Lai". Vậy Pháp thiền Tánh Không điều phục dạy gì và không dạy gì?

• Hướng dẫn: Pháp này dùng một mặt tính chất không cấu tạo của Phật tánh để quán phá mọi trụ trước của tâm, dẫn đến không còn trụ mà giải thoát. Nó không dạy từ bỏ tướng có đang vận hành của thế gian, mà dạy sống mà không còn sanh tâm trói buộc. Tầm cầu một cảnh giới Không để an trú là lại dựng thêm một chỗ trụ mới. Chính ý niệm không còn trụ trước, không còn trói buộc ấy Thầy gọi là "ý dẫn đầu các pháp", và nó tạo ra công đức vô lượng.
• Quán chiếu: Khi mình quán "Không", mình có đang mong trốn vào một khoảng trống yên ổn để khỏi phải đối mặt với việc đời không?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

48. Khi công đức hiển lộ, Thầy nói "nghiệp không còn làm gì được các con" theo hai nghĩa. Đó là hai nghĩa nào, và người học nên đặt mục tiêu trước mắt ở đâu?

• Hướng dẫn: Nghĩa thứ nhất: thân vẫn chịu nghiệp nhưng tâm luôn hạnh phúc – Thầy nói đệ tử đến được bước này là Thầy đã mừng lắm. Nghĩa thứ hai: cả thân lẫn tâm đều tự tại bất tử, đó là cảnh giới thần thông thật. Vì Phật tánh là bất tử, là công đức vô lượng, nên sống xứng với Phật tánh thì công đức và hạnh phúc chân thật tự hiển lộ. Người mới nên nhắm vào nghĩa thứ nhất, đừng mơ nghĩa thứ hai để rồi bỏ qua việc trước mắt.
• Quán chiếu: Một nỗi khổ trên thân hay trong hoàn cảnh mình đang mang: tâm mình có thể không khổ theo nó được bao nhiêu phần?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

49. Vì sao Thầy nói "Điều phục là trung đạo", và cắt tình cảm bi lụy thì thật ra mình đang cắt cái gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy trong mọi va chạm không cho tình cảm bi lụy khởi lên làm mình bi thương đau khổ, kể cả khi người thân trọng bệnh, vì các cảm xúc ấy là dấu hiệu của trói buộc sở hữu; đồng tình với chúng là nuôi vô minh đày đọa mình. Thầy chỉ rõ "thực tế chẳng có cảm xúc nào bị cắt đứt cả, chỉ có sự trói buộc mà các con tự buộc vào bấy lâu bị cắt đứt mà thôi". Cắt được bi lụy thì tâm rộng mở, nhận ra trung đạo. Thầy dạy nuôi "cái tình chiến thắng" – tình mà không còn trói buộc bi lụy – chứ không phải trở thành vô tình.
• Quán chiếu: Khi lo cho một người thân, phần nào là thương thật, phần nào là nỗi sợ mất họ đang dẫn mình?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

50. "Quán bình đẳng bao trùm" dựa trên nhận thức nào, và nó giúp mình ra sao trước nỗi sợ?

• Hướng dẫn: Đó là nhận thức rõ tất cả thế giới, vũ trụ vạn hữu đều do chính tâm mình họa ra, do vọng tâm mà ra; vậy mình đã sẵn bao trùm tất cả và có trong tất cả. Vì mình không phải chỉ là hình tướng thân xác mà mắt thịt đang thấy, mà là sự biến đổi bao trùm tất cả, nên chuyện gì xảy đến cũng không còn bị nỗi sợ chi phối. Quán như vậy còn khiến mình thôi trách mình, thôi đổ tội cho bất cứ ai, từ đó hình thành định lực bao trùm.
• Quán chiếu: Nỗi sợ lớn nhất của mình lúc này là gì? Thử quán nó như một cảnh đang hiện ra trong tâm mình, chứ không phải một thứ đứng ngoài đe dọa mình.
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

51. Khi đối mặt với dục vọng, kể cả trong giấc mộng, Thầy dạy ba bước quán nào? Vì sao Thầy dặn "dù trong mộng bị nhiễm cũng không trách mình"?

• Hướng dẫn: Bước một là điều phục: cố gắng không để cảnh dục cuốn đi; lần này chưa được thì lần khác, nhưng phải thật sự kỷ luật – nhờ vậy tăng định lực chủ động không dính mắc. Bước hai là quán Không: ta không có cấu tạo thì không có giới tính, mọi đối tượng thực chất là phi giới tính – tăng định lực không trụ tướng. Bước ba là quán bao trùm bình đẳng: ta đã sẵn trong mọi hình tướng, không trụ vào tướng xác thân này để bị chi phối – dẫn tới định lực bao trùm. Không trách mình vì tự trách lại là một cách trói buộc nữa; việc đúng là lập tức quay về quán tâm bao trùm. Ba loại định cộng lại Thầy gọi là Đại định.
• Quán chiếu: Khi mình vấp ngã trong giới, mình dành nhiều sức cho việc tự trách hay cho việc quay lại công phu?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục

52. Khi lâm trọng bệnh, Thầy dạy quán ba bước ra sao, và vì sao Thầy nhấn mạnh "vẫn uống thuốc, nghỉ ngơi như bình thường"?

• Hướng dẫn: Bước một: không khởi tình cảm bi lụy chia ly, mọi kỷ niệm hiện lên là cắt ngay, không cho tư tưởng cơ hội mang đến nước mắt. Bước hai: quán Không – từ xưa tới nay ta chưa bao giờ bệnh, chưa bao giờ chết, vì ta không có cấu tạo. Bước ba: quán bao trùm – thân này là của tất cả, mọi việc ta làm là cả vũ trụ thể tánh đang làm. Thầy dặn vẫn uống thuốc, nghỉ ngơi vì quán Không không phải là từ bỏ hiện tướng, mà là dùng tính chất không cấu tạo để cắt bỏ tâm sở hữu, yếu đuối, sợ hãi và dính mắc – cội nguồn của khổ. Đạo Phật không dạy chối bỏ điều gì.
• Quán chiếu: Lần ốm gần nhất, nỗi khổ của mình đến từ cơn bệnh nhiều hơn hay từ những ý nghĩ về cơn bệnh nhiều hơn?
• Nguồn: Ý Dẫn Đầu Tất Cả Các Pháp Trong Tu Tập - Pháp Thiền Tánh Không Điều Phục · Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

53. Chánh niệm "Ta chưa bao giờ bệnh" có phải là tự kỷ ám thị không? Thầy lý giải thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy biết chúng sanh sẽ nghĩ đó là tự lừa, vì thân rõ ràng đang bệnh. Nhưng Thầy giải thích đây là chánh niệm trực chỉ vào một tính chất thật của Phật tánh – "không có cấu tạo nhưng vẫn tồn tại" – để phá vỡ mọi sự trụ, trói buộc của tâm vào các tướng, bởi chính cái trụ tâm ấy là nguồn gốc của mọi bệnh. Thế giới, thân xác, tâm hồn đều thấy có cấu tạo, nhưng đi vào tận cùng thì không có cấu tạo nào, Phật gọi là "sắc tức thị không". Chánh niệm ấy không phủ nhận thân bệnh; nó cắt sợi dây "ta đang bị bệnh" đang trói tâm vào nghiệp bệnh.
• Quán chiếu: Khi cơ thể khó chịu, câu nào hay lặp lại trong đầu mình? Câu ấy đang cởi trói hay đang buộc thêm?
• Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

54. Thầy dùng ví dụ người bị rắn độc cắn để nói gì về mối liên hệ giữa nỗi hoảng sợ và nghiệp đang trổ?

• Hướng dẫn: Người bị rắn cắn mà bình tĩnh xử lý thì còn có thể được cứu; hoảng loạn khiến tim đập nhanh, chất độc thấm mạnh hơn và chết nhanh hơn. Cũng vậy, cách sống trói buộc vào thân xác, sức khỏe, danh dự khiến mình trói luôn vào dòng nghiệp đang trổ, và nỗi hoảng sợ là năng lượng tiếp sức cho ý niệm trói buộc, làm nghiệp trổ nặng hơn. Thầy gọi việc trực chỉ vào tâm bệnh để chữa là "khoa học trị bệnh của đạo": tâm bệnh nên thân mới bệnh.
• Quán chiếu: Khi nhận một tin xấu, mình mất bao lâu để từ hoảng loạn trở về bình tĩnh? Có cách nào rút ngắn thời gian ấy từ hôm nay?
• Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

55. Khi thất tình, Thầy dạy ưu tiên pháp nào trong ba pháp thiền định, và những cách "chữa" nào Thầy khuyên tránh?

• Hướng dẫn: Thầy dạy ưu tiên pháp điều phục: không chạy theo tình cảm bi lụy hay tư tưởng sở hữu, mà chặt đứt nó khi vừa khởi. Không buộc thêm vào nghiệp sở hữu: không phải "phải có anh thì tôi mới hạnh phúc", mà "không có anh thì tôi vẫn hạnh phúc". Dù khổ tâm đến mấy cũng phải đối mặt với khổ mà không chạy trốn, không che đậy bằng các cuộc chơi, nhậu nhẹt, hay tìm người thế thân. Kiên trì điều phục thì có định lực chân thật để chiến thắng nghiệp vô minh.
• Quán chiếu: Mình đang đặt điều kiện "phải có… thì mới hạnh phúc" cho điều gì? Thử viết lại câu ấy thành "không có… mình vẫn hạnh phúc" và xem lòng mình phản ứng ra sao.
• Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

56. Thầy dạy "một mặt tự giác cởi trói, một mặt nương oai lực của chư Phật". Vì sao phải có cả hai, và nương thế nào cho đúng?

• Hướng dẫn: Tự giác cởi trói là việc của chính mình qua ba pháp thiền định; nhưng Phật đã bao trùm tất cả, vô úy tự tại, nên người tu cũng phải biết nương phước và công đức vô lượng của chư Phật. Thầy dặn niệm thần chú của chư Phật với tâm rộng mở, hồi hướng cho tất cả chúng sanh sớm trọn thành Phật đạo; và kể thần chú Đức Phật Dược Sư chuyên trị thân và tâm bệnh, thần chú Đức Phật Kim Cương Tát Đỏa chuyên tịnh hóa ác nghiệp. Nương mà quên tự giác thì thành cầu xin; tự giác mà không nương thì dễ thành kiêu ngạo.
• Quán chiếu: Khi mình trì chú hay niệm Phật lúc gặp nạn, tâm mình đang rộng mở hồi hướng hay chỉ đang xin cho riêng mình?
• Nguồn: Ốm đau bệnh tật thì tu thế nào? Bị thất tình thì tu thế nào?

4. Dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi – chánh niệm trong đời thường

57. Thầy nói "tất cả các con đang là trò chơi cho nhân quả". Vì sao phải học "dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi" ngay lúc đời còn đang yên ổn?

• Hướng dẫn: Trong trò chơi nhân quả, chúng sanh giống những kẻ nô lệ; khi cận tử nghiệp đến thì bất lực, tuyệt vọng, chẳng biết làm gì. Vì thế phải học ngay lúc còn sống trong "sự yên ổn tạm thời của nhân quả". Dụng công là cách nói khác của hành trì tu tập pháp môn, gồm cả các pháp phương tiện lẫn những pháp Tối thượng thừa. Không có công phu tích lũy từ lúc bình yên thì lúc sóng gió không có gì để dựa.
• Quán chiếu: Nếu hôm nay là ngày cuối cùng, công phu nào của mình đủ vững để mang theo? Mình đang để dành việc tu cho lúc nào?
• Nguồn: Dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi

58. Hành pháp "chỉ bằng bản ngã" và hành pháp "với bản ngã mà vô ngã" khác nhau ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói khi hành pháp mà chỉ thấy ta là thân xác hoặc ta là tâm hồn đang hành pháp, thì đó là hành pháp chỉ bằng bản ngã. Còn nếu hành bất cứ pháp môn nào mà chánh niệm được vào Tánh Không cấu tạo và Vô ngã Như Lai Tạng, khiến phát sinh trí tuệ bình đẳng, đồng đẳng, không bị tưởng phân biệt chi phối, thì đó là hành pháp với bản ngã mà vô ngã. Cùng một chuỗi niệm Phật hay một thời tụng kinh, khác nhau là ở chỗ tâm đang đứng.
• Quán chiếu: Trong thời công phu gần nhất, mình có âm thầm đếm "mình đã tu được bao nhiêu" không? Đó là dấu vết của cái gì?
• Nguồn: Dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi

59. Vì sao Thầy nói cả khẳng định lẫn phủ định cái tôi đều trở thành rào cản cho sự thể nhập?

• Hướng dẫn: "Như" là viết tắt của bản tính Như Lai, mà bản tính ấy là sắc tức thị không. "Như thật" là không phủ nhận bản ngã, cũng không khẳng định bản ngã – gọi là vô ngã. Người ta thường rất thích hoặc khẳng định cái tôi (tôi giỏi, tôi đang tu) hoặc phủ định cái tôi (tôi chẳng là gì, không có tôi), và cả hai đều dựng rào. Không khẳng định, không phủ định thì bản ngã nhập vào toàn bộ thế giới quan, vượt qua bức rào nhị nguyên giữa "chủ thể hành" và "đối tượng hành".
• Quán chiếu: Mình hay rơi vào đầu nào hơn: tự đề cao hay tự hạ thấp? Hôm nay thử làm một việc mà không cần xác nhận mình là ai.
• Nguồn: Dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi

60. Vì sao dụng công được như thật thì "nhìn cảnh được như chơi"?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích: thiền dụng công như thế là đang thể nhập tưởng vào tánh, tức dụng được Tánh Không. Điều này khiến mình dần bao trùm tất cả vọng tưởng, không còn là nô lệ của tưởng; không còn là nô lệ thì làm chủ nhân. Khi ấy tưởng và nhân quả trở thành trò chơi của Như Lai, nên mới nói nhìn cảnh như chơi. "Như chơi" là kết quả của công phu, không phải thái độ để bắt chước.
• Quán chiếu: Có cảnh nào trong đời mình đang "chơi" mình thay vì mình chơi với nó?
• Nguồn: Dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi

61. "Nhìn cảnh như chơi" có phải là coi nhẹ mọi việc, bất cần trách nhiệm không? Thầy phân định thế nào?

• Hướng dẫn: Không. Thầy nói nhìn cảnh như chơi là nhìn cảnh với tâm bình đẳng và đồng đẳng, một cái nhìn vừa bản ngã vừa bao trùm. Vì không phủ nhận bản ngã nên vẫn chơi với cảnh trong tướng bản ngã và vẫn hành động bản ngã – tức vẫn làm đầy đủ việc cần làm. Vì không khẳng định bản ngã nên chơi với cảnh rất bản ngã mà vượt qua tưởng phân biệt. Bất cần là một kiểu phủ định, còn "như chơi" là làm hết lòng mà không bị cảnh trói.
• Quán chiếu: Một trách nhiệm đang làm mình nặng nề: mình có thể làm nó trọn vẹn hơn mà nhẹ lòng hơn không?
• Nguồn: Dụng công như thật, nhìn cảnh như chơi

62. Món "Chim bay vượt tường rào" trong thực đơn của Thầy Sư Tử Xanh mang mật nghĩa gì, và phải hiểu thế nào cho khỏi lầm thành buông giới?

• Hướng dẫn: Chim là biểu tượng của tự do, tường rào là chỗ ẩn náu, tù túng, trói buộc; Thầy nói ba bức tường ở đây là Đạo đức, Tư tưởng, Trí tuệ. Món ăn có nghĩa: muốn ăn món tự do chân thật thì phải vượt qua sự chi phối của ba bức rào ấy – tức không để chính hiểu biết đạo đức, tư tưởng hay trí tuệ của mình thành chỗ nấp, chỗ tự hào, chỗ tự giam. Vượt ở đây là không bị trói, không phải đạp đổ: ở bao bài khác Thầy vẫn dạy người chưa giác ngộ phải giữ giới nghiêm và tích thiện pháp.
• Quán chiếu: Mình có đang dùng sự "đúng đắn", "hiểu đạo" của mình làm tường rào để coi thường người khác không?
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

63. Món "Cá chép ôm thần sầu" dạy gì về cách đi qua nỗi đau mất mát?

• Hướng dẫn: Cá chép là biểu tượng của sự đổi đời, vượt Vũ môn hóa Rồng; "thần sầu" là nỗi sầu bi tột độ, đau khổ của mất mát chia ly. Thầy chỉ ra: cá chép tưởng như chạy trốn, nhưng để hóa Rồng nó đã ôm trọn nỗi sầu bi theo cùng, chứ không phải chạy trốn cảm xúc khổ đau như người ta nghĩ. Nghĩa là từ đời sống giả dối muốn chuyển sang sống chân thật thì phải vượt qua khổ ải mà không mất mục đích sống, ôm trọn mọi cảm xúc mà sống chân thật.
• Quán chiếu: Có nỗi buồn nào mình đang cố lấp đi bằng bận rộn hay giải trí? Thử ngồi yên với nó mười phút mà không chạy.
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

64. "Lợn xỏ chỉ quay" và "Lá mít ôm râu hổ" cùng nói về tinh thần nào trong việc chuyển hóa tham sân si?

• Hướng dẫn: Lợn là biểu tượng của ngu si; con lợn to mà sợi chỉ mỏng như "ngàn cân treo sợi tóc" – nghĩa là nỗ lực hết mình chuyển hóa tham sân si và đừng bao giờ bỏ cuộc, kể cả lúc tưởng như không thể. Lá mít là vị thuốc, còn râu hổ thì chẳng ai dám vuốt – nghĩa là muốn mau chuyển hóa được mọi độc trong thân và tâm thì phải dũng mãnh hơn cả hổ. Hai món cùng đòi hỏi bền bỉ và dũng mãnh, không phải hiểu suông.
• Quán chiếu: Có thói quen xấu nào mình đã bỏ cuộc vì "khó quá"? Hôm nay thử lại một lần với một bước thật nhỏ.
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

65. "Ghẹ ôm hạt lựu" và "Cô hồn ngạ quỷ xào sả ớt" chỉ cho người tu hai việc gì?

• Hướng dẫn: Ghẹ có tập tính lẩn trốn; hạt lựu phải chịu khó bóc tách mới ăn được – nghĩa là đừng trốn những bài học, hãy chịu khó bóc tách trải nghiệm để thấy quy luật cốt lõi của sự thật, vượt qua sợ hãi để sống với nhân chân thật. Cô hồn ngạ quỷ là biểu tượng của Tham, mà ai cũng sẵn có (tham tiền, tham tình, tham danh lợi…); sả ớt là thứ khử tanh – nghĩa là nhận ra quỷ tham thì "xào sả ớt" ngay, bằng cách cho đi mà không cần nhận lại bất cứ điều gì.
• Quán chiếu: Hôm nay mình có thể cho đi một điều gì – thời gian, lời tốt, công sức – mà không chờ ai biết đến không?
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

66. Vì sao sau khi giải xong thực đơn, Thầy nói nấu một miếng cháy hay luộc một đĩa rau cũng có thể là món ngon nhất thế gian?

• Hướng dẫn: Thầy nói tám món ăn ấy không nấu bằng tay chân mà là pháp hành: vượt qua chỗ tù túng, ôm trọn sầu bi, không bỏ cuộc, không trốn bài học, cho đi không cần nhận lại, dũng mãnh chuyển hóa, sống nhiệt huyết vươn lên như hạt tiêu và măng tây, và mở cái thấy tổng thể như chim Điêu. Để nấu được những món ấy phải luôn chánh niệm thực hành trong mọi hành động, mọi lúc, mọi nơi. Khi đó giá trị không nằm ở việc lớn hay nhỏ, mà ở tâm đang làm việc ấy.
• Quán chiếu: Chọn một việc rất nhỏ hôm nay (quét nhà, nấu cơm) và làm nó như đang dâng một món ăn lên Thầy.
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

67. Bốn đệ tử thượng thủ ngồi nghĩ mãi cách nấu "na ná" thực đơn mà không dám quyết. Chỗ lúng túng ấy dạy mình điều gì về cách nghe lời dạy của bậc giác ngộ?

• Hướng dẫn: Thầy thoáng đọc đã biết đây không phải món dùng tay chân mà nấu, mà là mật nghĩa sâu xa, một bài pháp thậm thâm. Các đệ tử bám vào nghĩa đen nên chỉ toan tính cách làm cho giống, vừa sợ vừa không dám quyết. Lời bậc giác ngộ, kể cả những lời nghe chói tai hay kỳ lạ, luôn chỉ vào việc chuyển hóa tâm; hiểu sai tầng nghĩa thì làm bao nhiêu cũng chỉ là "na ná". Khi không hiểu, đệ tử đã biết đi hỏi, và đó cũng là thái độ đúng.
• Quán chiếu: Gần đây có lời dạy nào mình chỉ làm theo cái vỏ bên ngoài cho yên chuyện, mà chưa hỏi nó muốn mình chuyển hóa điều gì bên trong?
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

68. Món "Hạt tiêu (1 rổ) xào măng tây" nói gì về thái độ của người tu trước thử thách?

• Hướng dẫn: Thầy giải: hạt tiêu là lòng nhiệt huyết, cay, nóng và thơm; cây măng tây là sự vươn lên không ngừng, càng bão táp càng mọc rậm. Món này có nghĩa là sống tràn đầy nhiệt huyết vươn lên, càng nhiều thử thách khổ ải đến thì càng trở nên mạnh mẽ. Hai thứ cộng lại thì "không có một sự hèn yếu nào bên trong". Khổ ải không phải lý do để chùn lại, mà là chính chất liệu để mọc lên.
• Quán chiếu: Lần gần nhất gặp chuyện khó, mình co lại hay mọc thêm? Hôm nay có việc nào mình có thể làm với nhiệt huyết thay vì uể oải cho xong?
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

69. Món cuối "Bộ hạ chim Điêu xào tỏi" mang ẩn dụ về Pháp Nhãn. Thầy dặn cái nhìn ấy phải "tổng thể mà chi tiết, chi tiết mà tổng thể" nghĩa là sao?

• Hướng dẫn: Chim Điêu là chúa tể bầu trời, tầm nhìn ôm trọn khu rừng mà vẫn thấy được con mồi rất nhỏ ở xa vài cây số, nên là ẩn dụ cho Pháp Nhãn, cái nhìn tổng thể về vũ trụ; cốt lõi của nó là Tuệ Nhãn và Phật Nhãn; tỏi là vị thuốc chữa cảm. Món này nghĩa là dùng cái thấy của Pháp Nhãn, Tuệ Nhãn, Phật Nhãn để đả thông Nhục Nhãn và Thiên Nhãn, chữa mọi gốc bệnh Vô Minh. Tổng thể mà không chi tiết thì thành mơ hồ, chi tiết mà không tổng thể thì thành ếch ngồi đáy giếng; phải có cả hai cùng lúc.
• Quán chiếu: Trong một mâu thuẫn đang có, mình đang dí mắt vào một chi tiết nhỏ, hay đang nói chuyện lớn lao mà bỏ quên chi tiết? Thử nhìn lại bằng cả hai con mắt.
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

70. Sau mỗi món, Thầy lặp lại "Làm được như vậy là đang nấu món ngon cho Ta ăn", "Nem Công, Chả Phượng cũng không sánh bằng". Vì sao sự chuyển hóa của mình lại là món ăn dâng lên người Thầy?

• Hướng dẫn: Thầy Sư Tử không cần món ăn bằng tay chân; thứ bậc giác ngộ muốn nhận là việc đệ tử vượt rào cản, ôm trọn sầu bi, chuyển hóa tham sân si, cho đi không cần nhận lại. Mỗi lần mình tự do thêm một chút là một lần đáp lại công dẫn dắt của Thầy, nên đó là món ngon hơn mọi sơn hào hải vị. Hiểu vậy thì việc tu không còn là gánh nặng phải trả cho ai, mà là sự dâng hiến tự nguyện. Và Thầy dặn đây là pháp hành: phải chánh niệm trong mọi hành động, mọi lúc, mọi nơi thì mới "nấu" được.
• Quán chiếu: Tối nay nhìn lại: hôm nay mình đã "nấu" được món nào cho Thầy chưa, hay chỉ mới đọc thực đơn?
• Nguồn: Thực đơn của Đức Phật Sư Tử Xanh

71. Thầy nói "cái khó trong tu là không trói buộc". Vì sao tu theo kiểu từ bỏ tất cả lại không phải là con đường?

• Hướng dẫn: Sống với tình cảm thì trói tâm vào tình cảm, sống với thân xác thì trói vào thân xác, sống với của cải thì trói vào của cải; không trói buộc mà vẫn sống hết mình mới là tinh túy của Đạo. Thầy nói tu mà dễ như từ bỏ tất cả rồi giác ngộ thì dễ quá; hễ có quan điểm từ bỏ thì rơi vào ý niệm tách rời Ta khỏi tất cả, tức chấp trụ danh tướng, nhốt mình vào tướng ngã nhỏ hẹp. Thầy còn nói tình cảm là một trong bốn yếu tố tạo ra vũ trụ, nên bỏ tình cảm để giác ngộ là ngu dốt, biến mình thành kẻ ích kỷ trong bản ngã.
• Quán chiếu: Có mối quan hệ nào mình từng muốn "cắt bỏ cho xong" để khỏi khổ? Điều mình thật sự cần cắt là người ấy hay là sợi dây trói trong lòng mình?
• Nguồn: Tu hành phải có chữ tình đấy các con ạ

72. "Bỏ cũng chết mà không bỏ cũng chết" – Thầy chỉ lối ra nào cho người vẫn phải sống với gia đình, người thân, xã hội?

• Hướng dẫn: Thầy dạy không bỏ, mà ngay trong mọi trói buộc học cách thu thúc ý căn, làm chủ vọng tưởng và cảm xúc, vận hành chánh niệm Như Lai, chánh niệm vô ngã để chuyển hóa nghiệp và tâm ý. Vì từ xưa đến nay luôn trói buộc nên mình không thể hiểu "không trói buộc" bằng lý thuyết; phải luyện ly tưởng và thu thúc ý căn cho tới khi sự trong sáng, dũng mãnh, bình thản của Phật tánh hiển lộ. Theo thời gian, tinh tấn và định lực chánh niệm tăng thì sự hiển lộ ấy giúp mình thoát khỏi mọi ràng buộc.
• Quán chiếu: Trong bữa cơm với gia đình hôm nay, thử để ý một ý niệm muốn kiểm soát ai đó khởi lên – và thu nó về mà vẫn giữ lời nói ấm áp.
• Nguồn: Tu hành phải có chữ tình đấy các con ạ

73. Thầy chỉ ba chỗ con người trói buộc tâm hồn: vào tình cảm, vào thân xác, vào của cải. "Không trói buộc mà vẫn sống hết mình" trông như thế nào trong đời thường?

• Hướng dẫn: Thầy nói chỗ tinh túy của Đạo là không trói buộc mà vẫn sống hết mình. Thầy vẫn sống với rung động tình cảm, quan tâm người thân, người yêu, cả muôn loài, nhưng không trói buộc mình vào tình cảm ấy. Nhờ vậy khi mọi thứ biến đổi, chuyển kiếp, chuyển cảnh thì không bi lụy, không bị tổn thương. Sống hết mình không phải là lạnh nhạt cho an toàn, mà là thương thật, chăm lo thật, mà không đòi cái mình thương phải đứng yên mãi.
• Quán chiếu: Nghĩ tới một người mình thương nhất: nếu người ấy thay đổi hay ra đi, phần nào trong mình sẽ sụp đổ? Đó là chỗ mình đang trói buộc.
• Nguồn: Tu hành phải có chữ tình đấy các con ạ

74. Thầy nói "các con từ xưa đến nay luôn trói buộc thì làm sao các con hiểu được thế nào là không trói buộc?" Vậy phải đi con đường nào để biết được điều ấy?

• Hướng dẫn: Không trói buộc không thể hiểu bằng cách nghe giảng rồi suy luận, vì mọi kinh nghiệm mình có từ trước đến nay đều là kinh nghiệm của trói buộc. Cho nên Thầy dạy học cách ly tưởng và thu thúc ý căn, luyện tập như vậy cho tới khi sự trong sáng, dũng mãnh và bình thản của Tâm hồn Phật tánh hiển lộ. Chỉ khi ấy mới biết rõ thế nào là không trói buộc, và mới có cuộc sống chân thật, bất tận. Theo thời gian, tinh tấn thì định lực chánh niệm tăng, Phật tánh dần hiển lộ và chính sự hiển lộ ấy giúp thoát khỏi ràng buộc, chứ không phải một quyết định buông bỏ bằng ý chí.
• Quán chiếu: Mình có đang tưởng rằng mình đã hiểu "không trói buộc" chỉ vì mình giảng lại được nó? Hôm nay mình đã thực sự thu thúc ý căn được lần nào chưa?
• Nguồn: Tu hành phải có chữ tình đấy các con ạ

5. Niệm Phật: nhất niệm, 5 căn 5 lực, niệm Phật thành Phật và vãng sanh

75. Vì sao Thầy nói pháp Tịnh Độ hay bất cứ pháp môn nào cũng vừa là cầu tha lực vừa là tự lực?

• Hướng dẫn: Thầy nói sự sống chính là mong cầu: đói cầu ăn, mệt cầu nghỉ, buồn cầu giải trí; ngay khi đói mà mong có thức ăn là đã cầu tha lực rồi. Thầy nhắc Đức Phật khi chưa thành Đạo cũng từng theo quan điểm không cầu tha lực, nhịn ăn sáu năm, cuối cùng phải quay về đời sống ăn uống. Còn nỗ lực bước đi, nỗ lực làm chủ tình cảm và suy nghĩ là tự lực. Điều cần hiểu là "cầu mà không cầu", tức vô sở cầu, chứ không phải giả vờ không cầu gì.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã nhận bao nhiêu thứ từ người khác, từ đất trời? Mình có còn nghĩ mình "tự lực" hoàn toàn được không?
• Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

76. Theo Thầy, vì sao niệm Phật trước hết là tự lực, là "hàng phục vọng niệm"?

• Hướng dẫn: Chúng sanh là nô lệ của suy nghĩ, của vọng niệm, của tư tưởng; mọi suy nghĩ dẫn vào chỗ không kiểm soát được và chạy theo dục vọng, có người bế tắc đến điên rồ. Niệm Phật là đưa vô số niệm dục vọng về một niệm "A Di Đà Phật", và việc đưa về ấy là hành động tự lực. Thầy nói hàng phục được niệm dục vọng chính là Thiền – đó là chỗ bí mật của Thiền Tịnh song tu.
• Quán chiếu: Trong một phút yên lặng, mình đếm được bao nhiêu ý nghĩ chen vào? Thử một phút tiếp theo đưa tất cả về một câu Phật hiệu.
• Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

77. "Niệm niệm là niệm = Nhất niệm" nghĩa là gì, và người niệm Phật cần giữ điều gì để đạt nhất niệm?

• Hướng dẫn: Niệm thứ nhất là hồng danh Phật, niệm thứ hai vẫn là hồng danh Phật, niệm thứ ba cũng vậy, cho tới niệm thứ "n" cũng vẫn là hồng danh Phật. Không để ý niệm nào khác xen lẫn vào thì gọi là niệm niệm là niệm; duy trì được thì đạt nhất niệm. Thầy còn dặn ngay khi niệm cũng không cần kèm mong cầu nào, chỉ cần giữ niệm cho liền mạch. Nhất niệm thì gặp Phật thị hiện, hoặc giữ công phu đến lúc chết sẽ gặp Phật tiếp dẫn.
• Quán chiếu: Khi niệm Phật, ý nghĩ nào hay chen vào nhất? Đừng đuổi nó, chỉ nhẹ nhàng quay về câu niệm.
• Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không? · Ý nghĩa của niệm Phật

78. Vì sao Thầy nói "niệm Phật tưởng cầu tha lực, hóa ra lại là cầu chính mình"? Từ đó niệm Phật chia thành hai cảnh giới nào?

• Hướng dẫn: Niệm Phật cũng là tự nhắc rằng A Di Đà Phật là Tâm hồn bất tử của tất cả, là vô lượng quang, vô lượng thọ, vô lượng công đức, vô lượng Phật; nên cầu Phật hóa ra là cầu chính mình – chỗ nhận thức cao để niệm Phật thành Phật. Nhưng vì chúng sanh căn cơ thấp, Đức Phật A Di Đà từ bi tạo ra cõi Tây Phương Cực Lạc để ai đạt nhất niệm có thể sinh về và tiếp tục tu. Do đó có Niệm Phật thành Phật và Niệm Phật vãng sanh; Thầy nói cả hai đều vừa tự lực vừa tha lực, "là 2 trong 1".
• Quán chiếu: Khi niệm "A Di Đà Phật", mình đang gọi một vị ở rất xa, hay đang nhắc mình nhớ về điều bất tử ngay nơi mình?
• Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

79. Có người tu Tịnh Độ nhiều năm rồi bỏ niệm Phật vì cho đó là "cầu tha lực", chuyển sang ôm nồi cơm đi khất thực để có "đức hạnh tự lực". Thầy nhận định thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói ôm nồi cơm đi khất thực cũng vừa là cầu tha lực vừa là tự lực: xin ăn là cầu, cầu sự chú tâm, an định, giác ngộ trong từng bước; còn nỗ lực bước đi, nỗ lực làm chủ tình cảm là tự lực. Nên bỏ pháp này để theo pháp kia chỉ vì cái nhãn "tự lực – tha lực" là lầm. Thầy khai thị để từ nay người học đừng lôi hai khái niệm ấy ra "để tự làm loạn mình và người". Điều quyết định là cách mình hành pháp, không phải hình thức của pháp.
• Quán chiếu: Mình có từng bỏ một pháp tu vì nghe ai đó chê nó "thấp" không? Điều thật sự khiến mình bỏ là lý lẽ hay là sự lười, sự sợ?
• Nguồn: Pháp tu Tịnh Độ có phải cầu tha lực không? Ôm nồi cơm đi lang thang có phải tự lực không?

80. Vì sao Thầy nói muốn thành tựu pháp niệm Phật thì trước hết phải "hiểu Phật và tin đúng"?

• Hướng dẫn: Thầy nói sức mạnh để thành tựu pháp niệm Phật chính là niềm tin nơi Phật. Không có niềm tin và thấu hiểu thì những luồng tư tưởng biến đổi trong thế gian sẽ bóp méo quyết định và hành động của mình "dễ dàng như bóp vỡ một vỏ trứng". Hiểu đúng là biết Phật giác ngộ rồi không thoát đi đâu cả, mà thể nhập với tất cả, không tách rời chúng sinh; Phật toàn giác và toàn năng, chỉ bộc lộ chút ít năng lực với mục đích chính là chỉ đường.
• Quán chiếu: Khi niệm Phật, trong lòng mình Phật đang ở đâu – rất xa, đã đi mất, hay ngay đây?
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

81. Vì sao Thầy gọi niệm Phật là "móc nối nhân duyên với Phật" và "gieo trồng căn lành"?

• Hướng dẫn: Khi niệm hồng danh Phật là đang móc nối nhân duyên với Phật. Nếu tin tưởng tuyệt đối thì niềm tin ấy chính là nhân để năng lượng giác ngộ của Phật – vũ trụ bao bọc, dẫn dắt mình trong vô lượng kiếp. Một câu niệm hôm nay vì thế không mất đi, mà là hạt giống cho một con đường rất dài.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đã gieo được mấy câu niệm thật lòng? Một câu niệm chân thành có thể nặng hơn nhiều câu niệm lơ đãng.
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

82. Làm sao niệm Phật lại trưởng dưỡng được lòng đại bi, chứ không chỉ là việc riêng của mình?

• Hướng dẫn: Thầy dạy khi niệm Phật (kể cả niệm thầm) với mong muốn tất cả chúng sanh đều biết đến Phật, hoặc nghĩ rằng mình niệm thay cho những chúng sanh không có cơ hội biết Phật, thì tâm nguyện ấy giúp mình mở rộng, vượt thoát ích kỷ, tiến vào đạo vô ngã. Hoặc niệm để tích phước, tích công đức rồi hồi hướng cho tất cả chúng sanh sớm trọn thành Phật đạo, cũng là cách dần vượt qua ích kỷ. Cùng một câu niệm, tâm nguyện đứng sau quyết định nó nuôi cái tôi hay nuôi lòng đại bi.
• Quán chiếu: Thời niệm Phật tới, hãy dành mười câu đầu niệm thay cho một người mình đang giận.
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

83. Vì sao Thầy nói "niệm Phật chính là thiền", và thu thúc ý căn thì vì sao là thu thúc cả lục căn?

• Hướng dẫn: Niệm Phật là hàng phục vọng niệm: đưa hàng vạn niệm đang chi phối mình về chỉ một niệm là hồng danh Phật, từ đó phát sinh định lực để làm chủ suy nghĩ. Niệm Phật dũng mãnh khiến ý niệm giảm sự chi phối, gọi là thu thúc ý căn. Mà ý căn dẫn đầu tất cả các căn – không có ý niệm thì không có hành động nào – nên thu thúc ý căn cũng là thu thúc mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tức thu thúc lục căn. Từ đó tham sân si giảm dần, đến khi làm chủ được mình thì Thầy gọi là trí tuệ.
• Quán chiếu: Khi mắt thấy một thứ hấp dẫn, thử niệm một câu Phật hiệu trước khi để ý nghĩ chạy theo – xem cái thấy ấy còn kéo mình đi không.
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

84. Kinh dạy "đừng sanh tâm trụ trước bất cứ nơi nào", vậy sao Thầy lại dạy "chấp trụ mù quáng vào chư Phật"? Chỗ này có mâu thuẫn không?

• Hướng dẫn: Thầy tự nêu câu vặn ấy và trả lời: đúng vậy, Ta dạy các con tuyệt đối trụ vào Phật. Lý do là Phật trùm khắp và có trong tất cả chúng sanh, Phật ngay đây, không tách rời chúng sanh; vì Phật là vô trụ nên ai tuyệt đối trụ vào Phật cũng sẽ là vô trụ, dù ban đầu có dáng dấp của trụ. Niềm tin ấy chính là định lực bao trùm, chế ngự mọi sợ hãi. Đây là chỗ vi tế: trụ vào một cái tôi nhỏ thì trói, còn nương trọn vào cái vốn vô trụ thì lại được tháo trói.
• Quán chiếu: Niềm tin của mình nơi Phật hiện nay đủ vững để đứng được trong một nỗi sợ lớn chưa? Nếu chưa, chỗ lung lay là ở đâu?
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

85. Thầy nói "Định" trong niệm Phật không phải định của bất cứ tầng thiền nào. Vậy đó là định gì, và nó liên quan thế nào đến nỗi sợ?

• Hướng dẫn: Trong bài 5 căn 5 lực, Thầy nói định là định lực, là lòng kiên định, không phải thứ cao sang phải đi tìm; định chính là sự không còn sợ hãi bất cứ điều gì – "nếu các con ngã vào vạc dầu mà Tâm vẫn niệm Phật, thì đấy chính là Định vô song". Ở bài Ý nghĩa của niệm Phật, Thầy nói sống có sợ có khổ thì mới cảm được ý nghĩa của niềm vui, nhưng sợ mà không bị nỗi sợ chi phối mới là Chánh đạo, và điều đó chỉ đến khi thông tỏ và có định lực về sự thật. Niệm Phật vì vậy là bao trùm mọi nỗi sợ, không phải xóa nỗi sợ.
• Quán chiếu: Lần tới khi sợ hãi (đi khám bệnh, chờ một tin quan trọng), thử giữ câu niệm Phật liên tục và để ý nỗi sợ còn chi phối mình bao nhiêu.
• Nguồn: 5 Căn 5 Lực Trong Niệm Phật · Ý nghĩa của niệm Phật

86. Thầy hướng dẫn cách Thiền Tịnh song tu cho người mới như thế nào?

• Hướng dẫn: Thiền Tịnh song tu là kết hợp niệm Phật với thiền định để tăng trưởng định lực. Trước khi niệm, nhìn vào một điểm phía trước từ năm đến mười phút; khi thấy ý niệm bớt lăng xăng thì bắt đầu niệm Phật. Khi chưa quen thì niệm ra tiếng bằng miệng; đã quen thì chỉ cần niệm bằng suy nghĩ mà không cần thốt ra. Cách làm giản dị, nhưng giá trị nằm ở sự đều đặn mỗi ngày.
• Quán chiếu: Tối nay thử làm đúng như lời dặn: năm phút nhìn một điểm, rồi niệm Phật, và ghi lại tâm mình khác gì so với khi niệm vội.
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

87. Niệm Phật "kết hợp với thiền đại định" là gì, và vì sao Thầy nói "thái độ thong dong ấy chính là đại định"?

• Hướng dẫn: Đó là niệm Phật khi đã hiểu mật nghĩa danh hiệu Amita Buddha: Vô lượng quang, Vô lượng công đức, Vô lượng thọ, Vô lượng Phật – lời mô tả sự thật về tất cả các pháp, rằng các pháp bình đẳng và chính là Phật tánh. Ai hiểu Phật tánh biến đổi và bình đẳng thì không bị tri kiến cá nhân chi phối; trong va chạm không bị ích kỷ, quyền lợi riêng và tham sân si dẫn đi, biết rõ việc cần làm, thong dong trong mọi nghịch cảnh – thái độ ấy là đại định. Thầy tóm: "Muốn thành tựu đại định, phải thông tỏ bình đẳng; muốn thông tỏ bình đẳng, phải chánh niệm Tánh Không."
• Quán chiếu: Trong một việc trái ý hôm nay, mình có giữ được sự thong dong không? Nếu không, tri kiến cá nhân nào đã chen vào?
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

88. Thầy nói Phật không chỉ toàn giác mà còn toàn năng, nhưng các vị Phật chỉ bộc lộ một chút ít năng lực đại bi, đại trí, đại dũng "với mục đích chính là chỉ đường". Vì sao vậy, và điều đó nhắc người niệm Phật điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy Phật giác ngộ không thoát đi đâu cả mà thể nhập với tất cả, không tách rời chúng sinh, nên Phật là có thật. Các Ngài chỉ bộc lộ chút ít năng lực là để chúng sinh, nhất là cõi người, không bị u mê thần thông mà lạc mất Chánh pháp. Người niệm Phật vì vậy nên đến với Phật như đến với người chỉ đường, để hiểu Phật và tin đúng, chứ không phải để cầu phép lạ thỏa mãn mong cầu riêng. Niềm tin đúng ấy mới là sức mạnh thành tựu pháp niệm Phật.
• Quán chiếu: Khi mình niệm Phật, trong lòng mình đang mong Phật "làm giúp" điều gì, hay đang mong được Phật chỉ đường để tự mình bước?
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

89. Có người niệm Phật nhiều năm mà vẫn nóng nảy, ích kỷ như cũ. Theo Thầy điều gì đang thiếu, và bài kệ "Muốn thành tựu đại định, phải thông tỏ bình đẳng; muốn thông tỏ bình đẳng, phải chánh niệm Tánh Không" chỉ ra con đường nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói nếu hiểu không đúng, hành trì không đúng thì vẫn bị tham sân si, ích kỷ, thói quen chi phối, vẫn đau khổ và trôi lăn luân hồi. Niệm Phật không chỉ là số câu niệm, mà cần hiểu mật nghĩa danh hiệu A Di Đà: Vô lượng quang, Vô lượng công đức, Vô lượng thọ, Vô lượng Phật, tức là tất cả các pháp bình đẳng và đều là Phật tánh. Hiểu Phật tánh biến đổi và bình đẳng thì không còn bị tri kiến cá nhân chi phối, trong va chạm không bị ích kỷ, quyền lợi riêng cuốn đi. Bài kệ chỉ thứ tự: chánh niệm Tánh Không để thông tỏ bình đẳng, thông tỏ bình đẳng để thành tựu đại định, tức thái độ thong dong trong mọi điều trái ý.
• Quán chiếu: Sau một thời niệm Phật, lần va chạm đầu tiên trong ngày mình phản ứng thế nào? Câu niệm có theo mình vào chỗ ấy không?
• Nguồn: Ý nghĩa của niệm Phật

90. Trong 5 căn 5 lực, chữ "Tín" được Thầy mô tả mạnh đến mức nào?

• Hướng dẫn: Tín là niềm tin tuyệt đối vào sự hiện diện của Đức Phật A Di Đà và cõi Tịnh Độ của Ngài. Niềm tin này mạnh tới mức không còn sợ bệnh tật khổ đau hành hạ, không còn sợ cái chết, dù phải chết ở đâu, dù rơi vào cõi nào, dù bị đe dọa bởi sức mạnh nào, cũng không lay động niềm tin vào Phật và câu niệm A Di Đà Phật. Tín ở đây không phải là tin cho có, mà là chỗ đứng vững của cả đời tu.
• Quán chiếu: Niềm tin của mình thường lung lay vào lúc nào – khi bệnh, khi mất mát, khi bị người khác chê? Ghi nhận lúc ấy để biết mình cần luyện ở đâu.
• Nguồn: 5 Căn 5 Lực Trong Niệm Phật

91. "Tấn" và "Niệm" trong 5 căn 5 lực chuyển hóa nghiệp như thế nào?

• Hướng dẫn: Tấn là chăm chỉ thực hành vượt qua mọi chán chường mệt mỏi; sự chăm chỉ ấy chuyển hóa ác nghiệp của tư tưởng đang bao phủ và giam nhốt mình – càng chăm niệm, nghiệp càng được chuyển. Niệm là nhớ đến Phật mọi lúc, mọi nơi, mọi hoàn cảnh; "nhớ Phật chính là niệm Phật, niệm Phật chính là chuyển hóa". Vì ý niệm dẫn đầu các pháp, mà tư tưởng sai lệch đã tạo nên sự vận hành của nghiệp từ vô lượng kiếp, nên chuyển vạn niệm về một niệm là tự tay hóa giải sự giam nhốt ấy – một mặt nương oai lực Phật hiệu, một mặt nương sức mạnh chính mình.
• Quán chiếu: Khi chán niệm Phật, mình thường bỏ ngang hay niệm tiếp thêm vài câu? Lần tới, thử niệm tiếp đúng lúc muốn bỏ.
• Nguồn: 5 Căn 5 Lực Trong Niệm Phật

92. Thầy nói "Tuệ" chính là tâm hồn, Phật tánh vốn chưa bao giờ rời xa mình. Vậy "niệm Phật bằng tất cả tâm hồn" khác niệm bằng miệng ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy nói Tuệ chính là tâm hồn, Phật tánh của mình, vốn chưa bao giờ rời xa, chưa bao giờ chết. Vì vậy nếu có thể niệm Phật bằng tất cả tâm hồn thì chẳng còn ngăn ngại nào cản được sự thành tựu vãng sanh Tịnh Độ. Niệm bằng miệng mà tâm để ở chỗ khác là mới dùng một phần nhỏ; niệm bằng tất cả tâm hồn là để trọn cả niềm tin, sự chăm chỉ, sự nhớ nghĩ và sự không sợ hãi cùng dồn vào câu niệm.
• Quán chiếu: Trong một thời niệm Phật, bao nhiêu phần tâm mình thật sự có mặt? Thử niệm ít câu hơn nhưng trọn lòng hơn.
• Nguồn: 5 Căn 5 Lực Trong Niệm Phật

93. Vì sao Thầy nói "trên đời này không có niềm tin nào là mù quáng"?

• Hướng dẫn: Vì tất cả là nhân quả vận hành bình đẳng. Thời Đức Phật, người không tin thì đến chết vẫn không tin, người tin thì chỉ nhìn mặt, nghe danh Phật là tin – đó là nhân quả. Thầy ví: có người vừa gặp đã ghét dù họ xinh đẹp, có người chưa gặp đã quý – đó là "ngôn ngữ của nghiệp" từ nhiều kiếp. Khi mọi thứ đều có nhân có quả thì không có niềm tin nào vô cớ; kẻ hay gọi người khác mê tín là chưa hiểu nhân quả, hoặc đang mù quáng trong nhận định của chính mình.
• Quán chiếu: Có niềm tin nào của người khác mình từng coi thường là "mê tín"? Thử nhìn nó bằng con mắt nhân quả thay vì con mắt phán xét.
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

94. Vì sao Thầy nói "không có niềm tin nào là rẻ rúng", và khi nghe câu "A Di Đà Phật" mà lòng thấy ấm áp thì nên hiểu điều gì?

• Hướng dẫn: Vì niềm tin nào cũng đã phải trả giá bằng nỗi đau. Thầy ví đứa trẻ không nghe lời cha mẹ, gặp tai nạn rồi mới nhớ và sinh lòng tin; chúng sanh cũng trôi lăn vô lượng kiếp vì không hiểu, không tin lời Phật, mà Phật như cha mẹ vẫn không bỏ rơi. Nên nếu nghe một câu Phật hiệu mà sinh lòng tin, hãy biết: "Vô lượng kiếp trôi qua, Ta đã đau khổ, và Ta đã tin." Người trí phải biết quý niềm tin, không tự hủy hoại nó; và với chúng sanh, niềm tin chính là định lực.
• Quán chiếu: Niềm tin nơi Phật pháp của mình đã được đổi bằng những nỗi đau nào trong đời này? Nhớ lại để trân quý nó hơn.
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

95. "Niệm Phật Thành Phật" là gì, và nương oai lực Phật thế nào mới đúng chứ không thổi bùng tâm sở hữu?

• Hướng dẫn: Niệm Phật Thành Phật là sống đúng với bốn tính chất của Phật tánh – Vô Lượng Quang, Vô Lượng Thọ, Vô Lượng Công Đức, Vô Lượng Phật – ngay tại con mắt thịt này, thì Phật tánh hiển lộ nơi thân này; mỗi sát-na sống đúng là một sát-na niệm Phật thành Phật. Nhưng sự bao trùm của Trung đạo bình đẳng không thể thiếu chư Phật, nên người tu phải nương oai lực Phật. Nương ở đây là để tự giác điều phục chiến thắng, lìa trói buộc để thấy các pháp vô ngã là Phật, chứ không phải nương để cầu thêm cho cái tôi – như vậy tha lực cũng chính là tự lực.
• Quán chiếu: Khi cầu Phật gia hộ, mình đang xin Phật giúp mình buông, hay xin Phật giúp mình giữ được nhiều hơn?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

96. Vì sao pháp Niệm Phật Vãng Sanh ra đời, và vì sao Thầy nói người chưa giác ngộ mà phỉ báng pháp này là việc rất nguy hiểm?

• Hướng dẫn: Thầy nói chúng sanh vừa muốn nuôi cái Tôi (tên tuổi, danh dự, thân xác, của cải, người thân, cảm xúc…) lại vừa muốn Phật quả, mà Phật quả là vô ngã nên điều ấy không thể; hiếm ai thọ được ngay pháp Niệm Phật Thành Phật. Vì lòng Đại bi vô tận, Phật dụng vô lượng công đức tạo cõi Tịnh Độ, để chỉ cần niềm tin chân thành thì mỗi câu niệm là gieo duyên vãng sanh và tiếp tục tu. Người giác ngộ thấy mọi pháp là lòng Đại bi hóa hiện đúng căn cơ, nên phỉ báng pháp niệm Phật là phỉ báng lòng Đại bi ấy; còn dựa vào vài kinh điển rồi khẳng định mình nắm chân lý thì như nghĩ "dùng một tay che cả bầu trời".
• Quán chiếu: Mình có hay so sánh pháp môn này cao, pháp môn kia thấp không? Hôm nay thử tán thán một pháp môn mà mình không theo.
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

97. Thầy nói có người mình vừa gặp đã thấy ghét dù họ rất xinh đẹp, lại có người chưa gặp mặt đã thấy quý, và đó là "ngôn ngữ của nghiệp". Hiểu như vậy giúp mình đối xử thế nào với những cảm giác ghét, thương vô cớ?

• Hướng dẫn: Thầy dạy nghiệp cảm vận hành cảm xúc: những món nợ từ nhiều kiếp trước khiến mình bỗng dưng thấy ghét người này, bỗng dưng tin tưởng người kia. Như vậy cảm giác ấy có nguyên nhân, nhưng nguyên nhân nằm ở nghiệp chứ không phải ở con người hiện tại của họ. Biết đó là nghiệp cảm thì mình không vội tin cảm giác ấy là đánh giá đúng về người kia, cũng không để nó dẫn tới lời nói, hành động gây thêm nghiệp mới. Thầy dùng ví dụ này để chỉ ra rằng niềm tin hay sự ghét bỏ đều là nhân quả vận hành bình đẳng.
• Quán chiếu: Có ai mình không ưa mà không nói rõ được lý do không? Hôm nay mình thử đối xử với họ tử tế hơn một chút, xem nghiệp cảm ấy có lỏng ra không.
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

98. Vì sao Thầy nói những người học sâu hiểu rộng Phật pháp mà tuyên truyền niệm Phật vãng sanh là mê tín thì "chẳng khác nào những kẻ đang ăn cắp trí tuệ Phật"?

• Hướng dẫn: Thầy giải: họ học mà chưa giác ngộ, chưa giác ngộ thì vẫn là nạn nhân của tư tưởng, lấy cái tưởng cá nhân của chúng sanh mà đòi chỉ đường Chánh pháp là điều không thể. Họ cầm lấy lời Phật nhưng không có cái thấy của Phật, nên dùng lời ấy để phục vụ nhận định riêng. Chỉ dựa vào một phần kinh điển rồi khẳng định là chân lý thì như "dùng một tay mà che cả bầu trời", trong khi Đức Phật dạy những gì Ngài nói chỉ như nắm lá trên tay, còn điều Ngài biết nhiều như lá trong rừng. Người thật sự trực chỉ chân tâm thì thấy một pháp thị hiện tất cả pháp, nên chẳng có lý do để phỉ báng pháp nào hay niềm tin của ai.
• Quán chiếu: Có điều gì mình học được từ kinh sách mà mình đang dùng để chê người khác không? Lúc ấy mình đang dùng trí tuệ Phật hay đang mượn nó?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

99. Theo Thầy, bốn nghĩa của danh hiệu Amita Buddha (Vô Lượng Quang, Vô Lượng Thọ, Vô Lượng Công Đức, Vô Lượng Phật) mô tả điều gì về Phật tánh?

• Hướng dẫn: Thầy giải: Vô Lượng Quang là tính chất sẵn có của Phật tánh, là sự biến đổi "sắc tức thị không", toàn bộ vũ trụ và chúng sanh đều do hư không, Vô Lượng Quang, ý niệm, khao khát của Phật tánh hóa hiện thành. Vô Lượng Thọ là sự biến hóa bất tử, không thể hủy diệt. Vô Lượng Công Đức là hạnh phúc chân thật không một sự sợ hãi nào, không gì tổn thương nổi. Vô Lượng Phật là Đại Niết Bàn: khác với Niết Bàn Tự Tánh chỉ là thể nhập tự tánh, tánh biết, Đại Niết Bàn kết nối tất cả Phật và chúng sanh trong thể tánh Như Lai Tạng tuần hoàn bất tận. Vì vậy mỗi câu niệm danh hiệu là nhắc lại sự thật về chính mình.
• Quán chiếu: Lần niệm "A Di Đà Phật" tới đây, mình thử nhớ một trong bốn nghĩa ấy. Câu niệm có đổi khác khi mình biết mình đang gọi tên điều gì không?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

100. Thầy nói chúng sanh "vừa muốn nuôi dưỡng cái Tôi là một sinh vật nào đấy, mà lại vừa muốn giác ngộ Phật quả. Đấy là điều không thể." Vô ngã theo Thầy có phải là không còn cái Tôi, và những hình tướng nào của cái Tôi mình đang trói buộc?

• Hướng dẫn: Thầy dạy Phật quả là vô ngã, mà vô ngã là vẫn có cái Tôi, nhưng cái Tôi này không trói buộc, không dính mắc vào các pháp, dù nó sống trong các pháp và bao trùm tất cả pháp. Chúng sanh thì trói buộc mình với hình tướng cái Tôi và tham cầu sở hữu cho nó mà không thắng nổi tâm sở hữu ấy. Thầy liệt kê những hình tướng ấy: tên tuổi, danh dự, tài năng, kiến thức, quan điểm riêng, thân xác, của cải tài sản, người thân, cảm xúc. Vì biết có mấy ai thọ ngay được pháp Niệm Phật Thành Phật, nên Phật mới vì lòng Đại bi mà mở pháp Niệm Phật Vãng Sanh.
• Quán chiếu: Trong danh sách ấy, hình tướng nào của cái Tôi mà nếu bị động tới thì mình phản ứng mạnh nhất? Đó là chỗ mình cần luyện trước.
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

101. "Cứ mỗi một sát-na sống đúng là một sát-na đã Niệm Phật Thành Phật." Câu này thay đổi cách mình nhìn việc tu trong một ngày bình thường ra sao?

• Hướng dẫn: Thầy dạy Niệm Phật Thành Phật là sống đúng với bốn tính chất của Phật tánh ngay tại con mắt thịt này, thì Phật tánh hiển lộ ngay nơi thân này. Như vậy thành Phật không chỉ là một đích đến xa ở cuối đường, mà được đo bằng từng khoảnh khắc mình sống đúng: không sợ hãi, không trói buộc, thấy sự biến hóa bất tử. Nhưng Thầy cũng nhắc phần cốt của cách sống ấy nằm ở bài "Ý dẫn đầu tất cả các pháp", nên phải học kỹ mới biết sống đúng là gì, và ngoài Phật ra chưa ai làm được ngay lập tức. Vì vậy câu này không để mình tự mãn, mà để mình trân quý từng sát-na và khởi làm lại mỗi khi lỡ sống sai.
• Quán chiếu: Hôm nay có khoảnh khắc nào mình sống không sợ hãi, không nắm giữ không? Khoảnh khắc nào mình đánh mất nó, và mình quay lại được nhanh cỡ nào?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

102. Vì sao Thầy nói "hành giả tu đạo không nương oai lực Phật cũng chính là không có Trung đạo", và việc nương đúng thì "là tha lực mà cũng chính là tự lực"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy dù sống đúng bốn tính chất của Phật tánh làm hiển lộ công đức, nhưng sự bao trùm của Trung đạo bình đẳng thì không thể thiếu chư Phật, vì Phật là Trung đạo, là bao trùm, là biến đổi, là bình đẳng, là tất cả. Người chỉ tin vào sức mình mà gạt chư Phật ra ngoài là đang tách mình khỏi cái bao trùm, tức đã thiên lệch. Nương đúng là nương oai lực để tự giác điều phục chiến thắng, hiểu việc lìa trói buộc để thấy các pháp vô ngã là Phật, chứ không phải nương để thổi bùng tâm sở hữu. Khi nương như vậy thì tha lực và tự lực không còn là hai, và đó cũng là thể nhập Đại Niết Bàn.
• Quán chiếu: Mình nghiêng về bên nào hơn: chỉ cầu Phật mà không tự điều phục, hay chỉ tự cố gắng mà không nương Phật? Hôm nay mình bù cho bên còn thiếu thế nào?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

103. Có người đòi truy lai lịch của pháp, của kinh mới chịu tin. Thầy trả lời bằng lời "vạn vật duy tâm tạo" và nói "nhận được cũng tốt, mà không nhận được cũng vẫn tốt". Vì sao?

• Hướng dẫn: Thầy nói Ngài không thiếu niềm tin để phải dựa vào lai lịch của pháp, của kinh như "những kẻ nghèo đói niềm tin". Vì toàn bộ vũ trụ là vọng tâm tạo, vạn vật duy tâm tạo, nên pháp Phật cũng có thể hóa hiện mà chẳng cần lai lịch; vấn đề là mình có đủ trí tuệ để nhận hay không. Pháp Niệm Phật Vãng Sanh được sanh ra từ Chánh pháp của chư Phật, tức pháp Niệm Phật Thành Phật, và đó mới là chỗ cần hiểu. Còn "nhận được cũng tốt, không nhận được cũng vẫn tốt" là vì tất cả đã sẵn sự tốt đẹp; Thầy không ép ai tin, vì niềm tin cũng vận hành theo nhân quả.
• Quán chiếu: Khi mình đòi "chứng cứ" cho một pháp tu, mình đang muốn hiểu thêm hay đang tìm lý do để khỏi phải thực hành?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

104. Thầy nói "Niềm tin của Ta đã là Ba-la-mật, thì niềm tin của các con hãy là bất thối chuyển." Hai loại niềm tin ấy khác nhau ở chỗ nào, và vì sao người học chưa nên đòi niềm tin Ba-la-mật?

• Hướng dẫn: Niềm tin Ba-la-mật là niềm tin của người đã thấy: không cần lai lịch, không cần chứng minh, không còn chỗ để lay chuyển, vì đã thể nhập điều mình tin. Người học chưa thấy được như vậy, nên việc của mình là giữ niềm tin không thối lui trước nghi hoặc, trước lời chê bai "mê tín", trước những lúc tu thấy chậm. Thầy nhắc niềm tin nào cũng được xây lên từ nỗi đau của vô lượng kiếp, nên phải quý và không tự hủy hoại nó; và với chúng sanh, niềm tin chính là định lực. Đòi ngay niềm tin của bậc đã thấy thì dễ thành tự cho mình đã thấy.
• Quán chiếu: Điều gì gần đây làm niềm tin của mình chao đảo (một lời chê, một lần cầu mà không được)? Mình đã giữ nó lại bằng cách nào?
• Nguồn: Pháp Tu Niệm Phật Thành Phật và Niệm Phật Vãng Sanh Tịnh Độ: Không Có Niềm Tin Mù Quáng và Rẻ Rúng

6. Pháp phương tiện là lòng đại bi của chư Phật

105. Theo Thầy, pháp phương tiện của Phật gồm những gì?

• Hướng dẫn: Đó là những pháp người tu vẫn đang thực hành: tụng kinh, niệm Phật; lễ lạy, sám hối; giữ giới, thiền định; bố thí, cúng dường. Pháp phương tiện còn là những cõi giới được chư Phật dụng thần thông tạo ra – cõi Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đà, cõi Tịnh Lưu Ly của Đức Phật Dược Sư, và các cõi nước khác – để chúng sanh tu pháp vãng sanh, phát nguyện chân thành thì có thể tái sanh về đó và tiếp tục tu dưới sự dẫn dắt trực tiếp của Phật.
• Quán chiếu: Trong các pháp phương tiện ấy, mình đang thực hành đều đặn những pháp nào, và đang lơ là pháp nào?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

106. Vì sao gọi là "phương tiện" – ví dụ con thuyền qua sông dạy gì, và người đang còn giữa dòng thì nên hiểu ví dụ ấy thế nào?

• Hướng dẫn: Phương tiện là để sử dụng; qua sông rồi thì không cần vác thuyền trên vai đi trên cạn, cào cuốc dùng xong thì cất. Pháp phương tiện là để chúng sanh luyện tập chiến thắng sự vận hành của nghiệp và tư tưởng sở hữu vô minh, vì hầu hết chúng sanh không có khả năng tự chiến thắng. Nó không phải chỗ rốt ráo giác ngộ, nhưng là "chất liệu không thể thiếu" để tỉnh thức và giác ngộ. Người còn giữa dòng mà vội bỏ thuyền vì nghe nói "rồi cũng phải bỏ" là tự dìm mình.
• Quán chiếu: Mình đã qua sông chưa, hay mới nghe nói về bờ bên kia? Trả lời thật lòng trước khi muốn "bỏ thuyền".
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

107. Vì sao Thầy nói việc tranh cãi kinh nào do đích thị Phật thuyết, kinh nào từ đâu đến là "cái nhìn nghèo đói niềm tin và giàu có sự sợ hãi"?

• Hướng dẫn: Thầy nói vì không thể tin nên người ta mới đi tìm nguồn gốc, vì sợ hãi nên phải che đậy bằng lý do; sự thông minh cuối cùng lại phục vụ cho sự thiếu niềm tin. Muốn có cái nhìn tuệ nhãn thì phải hiểu Phật và hiểu Pháp: nếu hiểu Phật toàn giác, toàn năng thì thấy tất cả chúng sanh đều là chỗ dụng của Phật, và Phật dụng bậc Thánh, Bồ Tát, hóa thân nào để hình thành Tam tạng, Tam thừa cũng là điều dễ hiểu. Nguồn gốc của pháp phương tiện là từ chư Phật.
• Quán chiếu: Mình có hay dùng lý lẽ "kinh này không chính thống" để khỏi phải thực hành điều kinh dạy không?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

108. Thầy nói nghĩ rằng Đức Phật Thích Ca nhập Đại Niết Bàn là đã vĩnh viễn biến mất là "hiểu Phật mù mờ". Vì sao?

• Hướng dẫn: Vì không hiểu thế nào là giác ngộ, thế nào là Đại Niết Bàn. Đại Niết Bàn là sự thể nhập bao trùm tất cả các pháp, không phải ẩn nấp ở đâu đó để hưởng lạc một mình; thân xác chỉ là cái dụng biến đổi để thị hiện cho chúng sanh, còn Phật bất tử, không nói sống chết. Chúng sanh thấy Phật bỏ xác, chứ Phật chẳng bỏ gì cả. Phật đã bao trùm thì chẳng bỏ rơi chúng sanh nào – đó là Đại bi, và cũng vì bao trùm mà Phật hiểu nghiệp và khả năng tu của từng chúng sanh.
• Quán chiếu: Khi lạy Phật, mình đang lạy một người đã khuất, hay đang kết nối với một sự có mặt đang bao trùm mình?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

109. "Về lý mà nói", trực chỉ chân tâm, chiến thắng sở hữu, sống trung đạo là giác ngộ. Vậy vì sao Thầy nói "nhưng ai làm được?" và dẫn ví dụ căn nhà lửa trong Kinh Pháp Hoa?

• Hướng dẫn: Với Phật tất cả là Tánh Không, là sắc tức thị không; còn với chúng sanh tất cả là thật và thật, "sắc tức thị sắc", mọi cảm giác từ sáu căn quá chân thật. Nói "mọi cảm giác chỉ là huyễn, đừng sở hữu gì cả" thì chúng sanh đáp còn cha mẹ, vợ con, cơm áo gạo tiền. Vì thế Kinh Pháp Hoa ví chúng sanh như những đứa trẻ ham chơi trong căn nhà mục đang cháy, và người cha phải dùng ba món đồ chơi – xe lừa, xe dê, xe trâu (ví cho Tam thừa) – để dụ các con tự ra khỏi nhà lửa. Pháp phương tiện ra đời như vậy.
• Quán chiếu: "Món đồ chơi" nào đang giúp mình từng bước bước ra khỏi căn nhà lửa của chính mình? Mình có đang biết ơn nó không?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

110. Vì sao Thầy gọi pháp phương tiện là "bước đệm giảm sốc cho chúng sanh đến với hạnh phúc chân thật"?

• Hướng dẫn: Chúng sanh kêu đủ thứ khổ – vì tình, vì tiền, vì bệnh, vì bị coi thường… – thì đều được dạy: lễ lạy sám hối, tụng kinh niệm Phật, bố thí cúng dường, giữ giới thiền định. Thế là chúng sanh bớt khổ thật, chịu làm thiện pháp bình đẳng, tạo duyên sâu dày với Phật và hướng đến tu đạo giải thoát. Quá trình tu là vô lượng kiếp; không có pháp phương tiện làm hành trang tái sanh thì chúng sanh khổ đau vô tận. Vì vậy pháp phương tiện sinh ra từ tình thương bất tận và trí tuệ bình đẳng của chư Phật.
• Quán chiếu: Lần gần nhất mình khổ, pháp phương tiện nào đã đỡ mình? Nếu không có nó, mình sẽ ra sao?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

111. Phật cũng hiện "tưởng phân biệt" để dẫn dắt chúng sanh. Tưởng phân biệt của Phật khác của chúng sanh ở đâu?

• Hướng dẫn: Vì chúng sanh chấp trụ vào sắc tướng, vào tưởng nhị nguyên, bị tâm sở hữu và tâm phản kháng chi phối, nên Phật phải hiện tướng phân biệt để dùng chính tưởng phân biệt mà dẫn chúng sanh giải thoát. Phật hiện tưởng phân biệt mà vẫn bình đẳng bao trùm tất cả tưởng thế gian, không trói buộc, không dính mắc, và hướng chúng sanh đến đó; còn chúng sanh bị tưởng phân biệt chi phối như ếch ngồi đáy giếng. Tưởng phân biệt của Phật là diệu dụng để phá mê: "Vì chúng sanh phân biệt mà Phật phân biệt; vì chúng sanh bệnh mà Ta bệnh."
• Quán chiếu: Khi mình phân biệt đúng sai với người khác, mình đang phân biệt để giúp họ ra khỏi mê, hay để khẳng định mình đúng?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

112. Vì sao Thầy nói người phỉ báng pháp phương tiện lộ ra chỗ thiếu Đại bi tâm và trí tuệ bình đẳng?

• Hướng dẫn: Họ nghĩ chúng sanh nào cũng phải đi con đường họ đang tu, coi đó là con đường chánh duy nhất, trong khi căn cơ, nhân duyên, nghiệp phước, sức khỏe, trình độ… của mỗi người khác nhau, không phải ai cũng lập tức chiến thắng được tâm sở hữu. Có Đại bi tâm thì đã tìm cách giải quyết chỗ khác nhau ấy, và hoan hỷ tán thán thay vì phỉ báng. Thầy chỉ ra đó cũng là thiếu tâm trung đạo, vì cho rằng "ai cũng như ta"; người thấy được bình đẳng thì nhìn vào một pháp cũng thấy tất cả pháp đang vận hành. Bài học cho người học là tự giữ mình, không phải đi tìm người để chê.
• Quán chiếu: Có lúc nào mình khuyên người khác "bỏ cái pháp ấy đi, theo cách của tôi" mà chưa hiểu hoàn cảnh của họ không?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

113. "Con không tu được đạo giải thoát vì còn cha mẹ già, chồng con, áp lực cơm áo gạo tiền lớn lắm." Khi chính mình nói câu ấy, Thầy chỉ cho mình thấy điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích vì sao chúng sanh không làm ngay được: với Phật tất cả là Tánh Không, là sắc tức thị không; còn với chúng sanh tất cả là thật, là "sắc tức thị sắc", cảm giác sở hữu quá chân thật chi phối. Thầy hỏi lại: nếu ngày mai chết rồi đọa địa ngục thì lo cơm áo gạo tiền trong vạc dầu hay sao? Câu hỏi ấy cho thấy lý do mình đưa ra thật ra là không muốn luyện tập không dính mắc vào những thứ đang yêu thích. Chính vì thương hoàn cảnh ấy mà chư Phật trao pháp phương tiện, để người còn bận rộn vẫn có thể bắt đầu tu từ những việc nhỏ như tụng kinh, niệm Phật, giữ giới.
• Quán chiếu: Mình thường lấy lý do "bận" để hoãn tu tập điều gì? Hôm nay mình có thể dành được mấy phút cho một pháp phương tiện nào?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

114. Vì sao Thầy nói cõi Tịnh Độ của chư Phật cũng là pháp phương tiện, và quá trình tu đạo "vô lượng kiếp" cần pháp phương tiện làm "hành trang tái sanh"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy pháp phương tiện không chỉ là tụng kinh, niệm Phật, lễ lạy, giữ giới, thiền định, bố thí, cúng dường, mà còn là những cõi giới chư Phật dụng thần thông tạo ra, như Tịnh Độ của Đức A Di Đà, Tịnh Lưu Ly của Đức Dược Sư. Chúng sanh tu pháp vãng sanh, phát nguyện chân thành thì được tái sanh về đó, tiếp tục tu dưới sự dẫn dắt trực tiếp của Phật. Vì con đường giác ngộ kéo dài vô lượng kiếp, nếu không có pháp phương tiện làm hành trang qua từng lần tái sanh thì chúng sanh sẽ khổ đau vô tận. Pháp phương tiện không phải chỗ rốt ráo giác ngộ, nhưng là chất liệu không thể thiếu để tỉnh thức.
• Quán chiếu: Nếu kiếp này chưa xong con đường, mình đang chuẩn bị "hành trang" gì để mang theo? Thói quen tu tập nào của mình đủ vững để theo mình qua lúc lâm chung?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

115. Thầy nói "Phỉ báng pháp phương tiện là tà đạo, cho dù đó là A-la-hán". Vì sao danh vị hay sự chứng đắc không làm thay đổi dấu hiệu này, và mình dùng nó để tự soi thế nào?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, kẻ phỉ báng pháp phương tiện lộ ra việc chưa hiểu Phật, không có Đại bi tâm và trí tuệ bình đẳng, không có tâm trung đạo bao trùm, nên mới nghĩ "ai cũng như ta" và bị tâm nhị nguyên phân biệt chi phối đến mức buông lời chê bai. Những điều ấy thuộc về tâm, không thuộc về danh xưng, nên dù người đó mang danh vị cao đến đâu thì việc phỉ báng vẫn là dấu hiệu của tà đạo. Thầy gọi đây là "bộ mặt khó phát hiện của tà đạo", vì nó hay nhân danh chánh pháp. Dấu hiệu này trước hết là để mình soi vào chính mình, không phải để đi xét người khác.
• Quán chiếu: Có lúc nào mình thầm coi thường cách tu của người khác (người chỉ biết lạy, người chỉ biết niệm Phật, người đi chùa cầu an) không? Lúc ấy tâm mình đang đứng ở đâu?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

116. Thầy nói "bình đẳng chúng sanh là khiến mọi chúng sanh đều sẽ giác ngộ được như Phật", và vì Phật bao trùm chúng sanh nên Phật hiểu nghiệp và khả năng tu đạo của từng chúng sanh. Vậy bình đẳng có phải là cho mọi người cùng một pháp tu giống hệt nhau không?

• Hướng dẫn: Không. Thầy chỉ ra căn cơ, nhân duyên, nghiệp phước, thói quen, tính cách, sức khỏe, trình độ của chúng sanh là khác nhau, không phải ai cũng lập tức chiến thắng được tâm sở hữu. Bình đẳng của Phật nằm ở đích đến: không bỏ rơi chúng sanh nào, ai cũng sẽ giác ngộ; còn con đường thì Phật "diệu dụng thể tánh" để trao cho mỗi người phương tiện hợp với họ, như người cha trong nhà lửa dùng xe lừa, xe dê, xe trâu. Bắt mọi người đi một đường duy nhất lại là thiếu bình đẳng, vì nó bỏ rơi những ai chưa đi nổi con đường ấy. Hiểu Phật như vậy là hiểu Đại Bi, Đại Trí, Đại Dũng, Đại Bình Đẳng của Phật.
• Quán chiếu: Khi khuyên người thân tu tập, mình có đang ép họ theo đúng cách mình tu không? Pháp nào thật sự hợp với hoàn cảnh và sức của họ lúc này?
• Nguồn: Pháp phương tiện là lòng đại bi và bình đẳng của chư Phật

7. Các bệnh trong thực hành

117. Thầy nói then chốt để một chúng sanh giải thoát "không đơn giản chỉ là sự thông tỏ". Vậy hai việc cần làm là gì?

• Hướng dẫn: Giả sử đã thông tỏ thì vẫn phải kiên định được với mọi việc cần làm trong thế gian. Việc cần làm gồm hai: một là thông tỏ để chấp thiện pháp đến tận cùng, hai là tăng trưởng định lực. Trong phạm vi thông tỏ có những bệnh như học tư tưởng Như Lai tạng xong không biết làm gì, hoặc cho rằng mình làm gì cũng được; còn có những bệnh thuộc phạm vi định lực, mà người tưởng mình đã thông tỏ lại hay mắc nhất.
• Quán chiếu: Trong hai việc ấy, mình đang nghiêng về bên nào – học nhiều mà luyện ít, hay luyện nhiều mà hiểu chưa thấu?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

118. "Cái gì cũng biến đổi thì tôi không cần niệm Phật, tụng kinh, lạy sám hối, luyện thiền hay giữ giới nữa." Vì sao Thầy gọi đây là "bị tư tưởng biến đổi dẫn"?

• Hướng dẫn: Thầy nói những người ấy quá lười và không chịu nổi áp lực của thực hành, nên tìm mọi lý do bao biện để thỏa mãn sự lười. Họ không biết định lực mới thật là cứu cánh, nên sẵn sàng lấy chính chánh niệm "biến đổi" để xóa đi kết quả của thực hành pháp Phật. Thầy khẳng định niệm Phật, lễ lạy sám hối, tụng kinh, thiền định đều tăng định lực. Lý biến đổi là để mình khỏi dính vào kết quả, không phải để mình khỏi làm.
• Quán chiếu: Mình đã từng dùng một câu lý cao (biến đổi, tùy duyên, vô ngã) để né một việc tu nào chưa? Đó là trí tuệ hay là sự lười?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

119. Thầy hỏi: khi cái chết đến, "võ mồm" có cứu được mình không? Câu hỏi ấy nói gì về giá trị của định lực?

• Hướng dẫn: Học rất nhiều, nói rất giỏi, nhưng khi chết rơi vào hôn mê, mê mờ, hoàn toàn bị nghiệp lực luân hồi quyết định hành trình tái sanh. Thần thức đã mê mờ thì còn tỉnh táo đâu mà quyết định; hiểu biết và lười biếng lúc ấy đều không cứu được. Nhưng có định lực thì mọi thứ lại là chuyện nhỏ, mình tự do quyết định. Vì vậy Thầy dặn phải thắng thói quen lười biếng và thích phản ứng, phản kháng ngay từ bây giờ.
• Quán chiếu: Nếu đêm nay đau nặng, mình sẽ dựa vào điều đã hiểu hay điều đã luyện? Điều đã luyện của mình hiện có những gì?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

120. Nếu có người bảo "niệm Phật, tụng kinh, giữ giới đều là đè nén, đè nén thì làm sao giác ngộ", Thầy dạy trả lời ra sao? Vì sao Thầy nói Đạo là "không phải 1 cũng chẳng phải 2"?

• Hướng dẫn: Thầy trả lời hộ: "Đúng là tôi đang đè nén để tu, nhưng sự đè nén ấy, pháp tôi hành và chính tôi đều đang biến đổi, nên tôi không sanh tâm sở hữu để mệt mỏi; đổi lại tôi có định lực để sống tự tại trong nhân quả." Không đè nén chỉ là cái nhìn bao quát; nhìn bao quát rồi vẫn phải sống, hành động chi tiết giữa các đối cực nhị nguyên, mà sống trong nhị nguyên không có định lực thì bị nó chi phối. Đưa tất cả về nhất nguyên chỉ là tư tưởng – nên "không phải 1"; nhưng chúng sanh lạc vào một đối cực nên phải học nhất nguyên bao trùm – nên "không phải 2". Vẫn phải có trước có sau, có thầy có trò đàng hoàng.
• Quán chiếu: Mình có đang coi thường một pháp tu nền tảng vì nghĩ mình đã "vượt" nó rồi không?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

121. Thầy nói những người bảo "cái gì cũng biến đổi nên tôi không cần thực hành" là vì "quá lười và không chịu nổi áp lực của thực hành, nên tìm mọi lý do bao biện". Khi mình bỏ một thời khóa, mình thường dùng lý lẽ gì?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ thẳng gốc: không phải người ấy đã hiểu sâu hơn, mà là lười, rồi mượn một tư tưởng cao để thỏa mãn cho sự lười. Họ không biết định lực mới thật là cứu cánh, nên sẵn sàng lấy chính chánh niệm biến đổi ra để xóa đi kết quả của thực hành pháp Phật. Lý lẽ bao biện thường nghe rất hợp đạo lý, nên phải soi xem động lực đằng sau nó là thấy rõ sự thật hay chỉ là ngại khó. Thầy hỏi lại: niệm Phật, lễ lạy sám hối, tụng kinh, thiền định có tăng định lực không? Dĩ nhiên là có.
• Quán chiếu: Lần tới khi định bỏ thời khóa, mình thử nói thật với mình: "Mình bỏ vì đã thấy điều gì, hay vì mình ngại?"
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

122. Thầy phân biệt những bệnh thuộc phạm vi thông tỏ (học Như Lai tạng xong không biết làm gì, hoặc cho rằng làm gì cũng được) với căn bệnh thuộc phạm vi định lực. Hai loại bệnh ấy khác nhau thế nào, và vì sao đã thông tỏ vẫn cần "kiên định"?

• Hướng dẫn: Bệnh thông tỏ là hiểu chưa tới: không thấy ra việc cần làm, hoặc hiểu lệch thành buông thả. Thầy đã chữa bằng cách chỉ rõ việc cần làm là thông tỏ để chấp thiện pháp đến tận cùng. Bệnh định lực thì xảy ra ngay cả khi đã hiểu: người ta biết nhưng không giữ được sự thực hành, để tư tưởng biến đổi dẫn đi. Vì vậy Thầy nói then chốt của giải thoát "không đơn giản chỉ là sự thông tỏ", mà còn phải kiên định với mọi việc cần làm trong thế gian và tăng trưởng định lực; hiểu mà không có định lực thì lúc cái chết đến vẫn bị nghiệp lực quyết định.
• Quán chiếu: Điều nào trong đời tu mình đã hiểu rõ từ lâu mà vẫn chưa làm được đều đặn? Chỗ ấy đang thiếu hiểu hay đang thiếu định lực?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

123. Thầy nói đưa tất cả về nhất nguyên "chỉ là tư tưởng", còn đã sống thì "vẫn phải có trước có sau, có trên có dưới, có thầy có trò đàng hoàng". Nếu mình thấy "tất cả đều bình đẳng" rồi bắt đầu coi nhẹ lễ nghĩa với cha mẹ, thầy, người trên, thì mình đang lạc ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy dạy "không đè nén" chỉ là cái nhìn bao quát; nhìn bao quát, bao trùm rồi thì vẫn phải sống và hành động chi tiết trong mọi đối cực của nhị nguyên. Sống trong nhị nguyên mà không có định lực thì sẽ bị đối cực chi phối; còn lấy cái nhìn nhất nguyên để xóa hết thứ bậc, bổn phận là bị tư tưởng bao quát vô vi dẫn, không biết phải làm gì để tự tại trong đối cực. Vì vậy Thầy gọi là "không phải 1": đối đãi thực tế vẫn phải đủ chi tiết, đủ lễ nghĩa. Bình đẳng nằm ở chỗ không bị đối cực chi phối, không phải ở chỗ bỏ đi trên dưới, thầy trò.
• Quán chiếu: Gần đây mình có dùng chữ "bình đẳng", "tùy duyên" hay "vô ngã" để biện hộ cho một lần thiếu lễ độ hay thiếu trách nhiệm không?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

124. Cùng một chánh niệm "tất cả đều biến đổi", vì sao có người dùng nó để bỏ thực hành, còn Thầy dạy dùng nó để thực hành không mệt mỏi? Và vì sao Thầy kết bài bằng lời dặn thắng "thói quen lười biếng và thích phản ứng, phản kháng"?

• Hướng dẫn: Người bị tư tưởng biến đổi dẫn thì suy ra: pháp biến đổi, tôi biến đổi, nên khỏi cần làm. Thầy dạy ngược lại: chính vì sự đè nén, pháp mình thực hành và chính mình đều đang biến đổi, nên không sanh tâm sở hữu với sự thực hành, không đếm công, không mệt mỏi, mà định lực vẫn tăng trưởng để sống tự tại trong nhân quả. Cái khác nhau nằm ở động cơ: một bên dùng chân lý để né áp lực, một bên dùng chân lý để khỏi bị áp lực đè bẹp. Lười biếng và phản kháng là hai mặt của cùng một thói quen không chịu đối mặt, và Thầy nhắc đừng để đến lúc chết mê mờ không có chút định lực nào rồi trôi lăn theo nghiệp cảm.
• Quán chiếu: Khi thấy thời khóa nặng nề, thay vì nghĩ "thôi bỏ", mình thử nghĩ "cái nặng nề này cũng đang biến đổi" rồi làm tiếp. Mình thấy gì khác đi?
• Nguồn: Căn bệnh bị tư tưởng biến đổi dẫn

125. Vì sao Đức Phật không dạy "các ông đã là Phật, chỉ cần nhận ra là xong", mà lại dạy thực hành Giới – Định – Tuệ?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích: Phật tánh thì sẵn có ngay đây, nhưng giác ngộ thì không sẵn như vậy. Phật là sự giác ngộ, là sắc tức thị không, không phải sự ngộ nhận; giác ngộ là một quá trình luyện tâm để chiến thắng chính mình. Ý niệm, tác ý trong vô lượng kiếp đã tạo nên nghiệp lực bao trùm, và tư tưởng thì bị các đối cực nhị nguyên chi phối, nên phải có định lực mới thắng được. Tự nhận mình là Phật rồi sống tự do theo ý thích, Thầy gọi thẳng là "sự lừa dối".
• Quán chiếu: Câu "ai cũng có Phật tánh" đang làm mình tinh tấn hơn hay dễ dãi hơn với chính mình?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

126. Vì sao Thầy nói tự nhận mình là Phật "chẳng khác nào nhận lầm nghiệp lực là định lực"?

• Hướng dẫn: Thầy ví: nhận mình là Phật rồi sống theo ý thích, nhưng khi cái chết ập đến lại giãy giụa trong đau và sợ, muốn tỉnh mà thần thức cứ mê mờ như người không chống nổi cơn buồn ngủ – mà đó mới là một phần li ti sức mạnh của nghiệp lực. Vì nhầm cái thôi thúc của nghiệp là định lực nên mới buông thả, muốn làm gì thì làm, nuông chiều tâm sở hữu và thả sức tham sân si. Thầy nói nếu nhầm hai khái niệm này thì muôn đời là nô lệ của tư tưởng.
• Quán chiếu: Khi mình "quyết đoán" làm một việc theo ý thích, đó là định lực thấy rõ hay là nghiệp lực đang đẩy? Dấu hiệu phân biệt là mình có còn bình thản khi việc không thành không.
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

127. Thầy phân biệt "bảo vệ quyền lợi" với "tâm phản kháng để bảo vệ quyền lợi" thế nào? Khi bị người khác lấn quyền lợi, người tu nên hành xử ra sao?

• Hướng dẫn: Nghiệp lực sinh ra khi lạc vào tâm sở hữu và tâm phản kháng: có sở hữu thì sợ mất, sợ mất thì phản kháng. Thầy nói mình có quyền bảo vệ quyền lợi, nhưng không được sanh tâm phản kháng khi bảo vệ. Phản kháng là muốn mọi việc và kết quả phải theo ý mình bằng được, không được thì sân si, thù hận, đổ tội; không phản kháng là không ép kết quả theo ý mình – đúng ý thì tốt, không đúng ý cũng vẫn tốt. Người tu vì vậy vẫn nói rõ, vẫn làm đủ việc cần làm, mà không để kết quả nắm lấy tâm.
• Quán chiếu: Trong một chuyện đang tranh chấp, mình có thể làm hết phần việc đúng mà buông việc đòi kết quả phải như ý không?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

128. Định lực sinh ra khi nào? Vì sao Thầy nói "chấp nhận được mọi sự o ép chính là tự do"?

• Hướng dẫn: Định lực sinh khi không bị tư tưởng chi phối, gồm hai bước: không chạy theo tư tưởng – giữ thái độ khách quan (không khẳng định "ta là cái gì") và thích nghi (chấp nhận mọi diễn biến của tâm và cảnh); và luyện tâm không sở hữu, không phản kháng. Mọi sự vật đều phụ thuộc lẫn nhau nên sống trong nhị nguyên vốn không có tự do; kẻ chỉ muốn chọn cảnh sung sướng, gặp o ép liền trốn chạy là đang lạc vào tướng nhị nguyên. Chấp nhận được sự không có tự do thì tâm không còn bị hút vào phản kháng, bao trùm rộng mở – và thế là lại tự do. Thầy nhắc: Đạo Phật dạy sống đối mặt với khổ mà khổ không làm gì được.
• Quán chiếu: Hoàn cảnh nào đang khiến mình thấy tù túng nhất? Thử một ngày thôi đòi nó phải khác đi, và xem tâm mình rộng ra hay hẹp lại.
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

129. Khi tự nhận mình là Phật, người ta thấy hưng phấn, mạnh mẽ, thích cứu độ, muốn nhận một sứ mệnh cao cả. Vì sao Thầy nói "sứ mệnh cứu độ" ấy chỉ là trò lừa của tình cảm bi lụy?

• Hướng dẫn: Tất cả những cảm thọ ấy dựa vào ý niệm danh tướng "Ta là Phật" mà sanh, nên trụ vào đó là bị tâm sở hữu và cảm thọ chi phối. Thầy nói chúng sanh nhận mình là Phật vì quá hèn yếu, phải vin vào danh tướng để thấy mạnh mẽ, thấy đời có ý nghĩa, tức là chạy trốn khổ. Sứ mệnh cứu độ là một mục đích phải đạt, mà đã là mục đích phải đạt thì khi không thành sẽ sinh trái ý, đau khổ, sân si. Thầy nói: "Không Phật nào cứu độ chúng sanh, vì Phật thấy chúng sanh đã luôn tự cứu độ."
• Quán chiếu: Mong muốn "giúp người" của mình có lúc nào pha lẫn nhu cầu được thấy mình quan trọng không?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

130. Khi chăm chỉ thực hành mà thấy chậm, chán, o ép, mệt mỏi, "không biết kiếp nào thành Phật", Thầy dạy nhìn cảm giác ấy thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói chấp nhận được những cảm thọ ấy thì chính lúc đó phát sanh định lực để thắng sự chi phối của nghiệp lực, của tư tưởng vô minh, của nhị nguyên, của tâm sở hữu và tâm phản kháng. Ai chấp nhận được o ép, mệt mỏi thì cũng dễ dàng đón nhận được sự dễ chịu; còn kẻ chỉ chịu được dễ chịu thì không chịu nổi o ép. Thầy hỏi lại: có nhận ra sự vội vàng tham đắm thành tựu đang giết mình không? "Chẳng thà các con không nhận các con là Phật mà từng giây, từng phút các con hành pháp Phật thì lại chính là hiển lộ Phật tánh."
• Quán chiếu: Lần tới khi thấy chán công phu, hãy gọi tên cảm giác ấy, ngồi thêm năm phút, và coi năm phút ấy là phần tu quý nhất trong ngày.
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

131. Thầy nói "việc các con biết trước các con có Phật tánh không có gì sai cả". Vậy cái sai nằm ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra bốn chỗ sai: không chịu hiểu rằng đó chỉ là lời chư Phật, Bồ Tát cho biết trước để động viên mình tăng niềm tin thực hành luyện tâm, vượt qua sợ hãi, chứ thực tế mình chưa thấy ra; không thấy Phật là sắc tức thị không bằng sự giác ngộ thể nhập Như Lai Tạng; không chịu chấp nhận mình không có tự do; và không biết cách luyện tâm. Vì Phật tánh thì sẵn có ngay đây, nhưng giác ngộ thì không sẵn như vậy; giác ngộ là một quá trình luyện tâm để chiến thắng chính mình. Thầy nói thà không nhận mình là Phật mà từng giây từng phút hành pháp Phật thì lại chính là hiển lộ Phật tánh.
• Quán chiếu: Lời "mình vốn có Phật tánh" đang làm mình siêng năng thêm, hay đang làm mình thấy khỏi cần cố gắng?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

132. Qua ví dụ người muốn tỉnh mà không sao chống lại được cơn buồn ngủ, Thầy muốn mình thấy gì về sức mạnh của nghiệp lực?

• Hướng dẫn: Thầy dạy ý niệm, tác ý trong vô lượng kiếp đã tạo ra một môi trường sức mạnh bao trùm gọi là nghiệp lực. Khi cái chết ập đến, người tự nhận là Phật vẫn giãy giụa trong đau và sợ, muốn tỉnh mà thần thức tự dưng mê mờ. Thế mà sự vận hành ép mình phải buồn ngủ mới chỉ là một phần li ti, một phần tỷ sức mạnh của nghiệp lực đang chi phối mình. Nếu ngay một cơn buồn ngủ mình còn không làm chủ nổi, thì phải thấy cần luyện định lực đến mức nào, chứ không thể chỉ nhận mình là Phật mà xong.
• Quán chiếu: Hôm nay, mình thử để ý một lần mình "biết mà không cưỡng lại được" (cơn buồn ngủ, cơn thèm, cơn giận). Nếu lúc lâm chung sức kéo ấy mạnh gấp tỷ lần, mình đang có gì trong tay?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

133. Thầy phân biệt đức hạnh của loài người ("có sao nói vậy, không dối trá lừa lọc") với đức hạnh của bậc Thánh. Hai thứ đức hạnh ấy khác nhau ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, người có đức hạnh loài người sống thật thà, không lừa lọc, nhưng vẫn bị giả dối chi phối vì còn lạc vào đối cực nhị nguyên, vẫn bị tâm sở hữu và phản ứng tâm tham sân si thù hận chi phối, không có định lực. Đức hạnh của bậc Thánh là không bị tâm sở hữu và phản ứng tâm chi phối, có định lực. Như vậy tốt bụng, ngay thẳng chưa phải là đích đến; cái phân biệt nằm ở chỗ tâm có còn bị kéo đi hay không. Thầy cũng không nói đến đức hạnh của Phật, Bồ Tát vì người học còn chưa đạt tới Thánh quả, nhắc mình biết mình đang ở đâu.
• Quán chiếu: Mình là người thật thà, nhưng khi bị nói oan, tâm mình có bị kéo đi không? Chỗ ấy cho mình biết mình đang ở loại đức hạnh nào?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

134. Thầy nói bước đầu của định lực là "không chạy theo tư tưởng", gồm thái độ khách quan (không đi vào khẳng định "Ta là cái gì") và thái độ thích nghi ("chấp nhận mọi diễn biến của tâm và cảnh mà không thấy còn có sự cố gắng nào"). Trong một ngày bình thường, hai thái độ ấy trông như thế nào?

• Hướng dẫn: Khách quan là không vội đóng khung mình: "tôi là người nóng tính", "tôi là người tu giỏi", "tôi là nạn nhân". Mỗi lần khẳng định như vậy là tư tưởng lại có chỗ để dẫn mình đi. Thích nghi là tâm buồn thì biết buồn, cảnh trái thì nhận là trái, mà không gồng lên chống lại, cũng không phải cố gắng chịu đựng; nếu còn thấy mình đang cố thì vẫn còn phản kháng ngầm. Thầy ghép bước này với bước thứ hai là luyện tâm không sở hữu và tâm không phản kháng để thoát khỏi sự chi phối của nhị nguyên.
• Quán chiếu: Hôm nay, mình đếm xem đã bao nhiêu lần mình nói hay nghĩ "tôi là người thế này, thế kia". Câu nào trong đó đang dẫn mình đi?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

135. Thầy nói "nhất nguyên bao trùm mà không bỏ nhị nguyên", và người chấp nhận được o ép, tù túng thì cũng dễ chấp nhận được dễ chịu, phóng khoáng, còn điều ngược lại thì không. Vì sao lại có sự chênh lệch ấy?

• Hướng dẫn: Thầy giải nhất nguyên là tổng thể, nhị nguyên là chi tiết; đã bao trùm thì phải dung chứa mọi đối cực, mọi hoàn cảnh, không dung chứa được nghĩa là đang bị nhị nguyên chi phối. Người chỉ nhận sướng mà bỏ khổ là đứng trên một đối cực để chối bỏ đối cực kia, nên tâm chưa hề bao trùm; gặp o ép là sinh sân si, phản ứng, trốn chạy. Người chấp nhận được cả sự không có tự do thì không còn lý do để phản kháng với đối cực nào, nên cái dễ chịu đến cũng chẳng làm họ chao đảo. Vì vậy Thầy nói Đạo Phật không dạy thoát khổ hay chạy trốn khổ, mà dạy sống đối mặt với khổ mà khổ không làm gì được: "Như Lai không chạy trốn bất cứ điều gì."
• Quán chiếu: Mình dễ chấp nhận điều gì hơn: lời khen hay lời chê, lúc rảnh rỗi hay lúc bị dồn ép? Sự chênh lệch ấy cho mình thấy tâm mình đang bao trùm tới đâu?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

136. Thầy nói người không nhận mình là Phật thì thấy tù túng, yếu đuối, vô nghĩa; người nhận mình là Phật thì hưng phấn, mạnh mẽ; nhưng "đã là thân phận chúng sanh thì nhận là Phật hay không nhận là Phật cũng vẫn bị chi phối như nô lệ". Vậy lối ra là gì, và vì sao Thầy nói "không Phật nào cứu độ chúng sanh"?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra cả hai trạng thái đều là cảm thọ dựa vào ý niệm danh tướng, một bên trụ vào "Ta là Phật", một bên trụ vào thân phận yếu đuối, nên cả hai đều bị tâm sở hữu và nhị nguyên chi phối. Lối ra không phải đổi danh xưng mà là luyện định lực: không nhận mình là Phật, cứ từng giây phút hành pháp Phật, chấp nhận cả cảm giác chậm, chán, o ép thì định lực mới phát sanh. Thầy nói "không Phật nào cứu độ chúng sanh, vì Phật thấy chúng sanh đã luôn tự cứu độ", Phật thấy chúng sanh là sắc tức thị không; nên với người học, cứu độ không phải một sứ mệnh để mang danh, mà là tự mình đi con đường của mình.
• Quán chiếu: Hôm nay mình đang mặc danh tướng nào (người tu giỏi, người khổ nhất, người phải cứu người khác)? Nếu cởi nó ra mà chỉ lặng lẽ làm thời khóa, mình còn lại gì?
• Nguồn: Bệnh tưởng tượng giác ngộ và sự nóng vội

137. "Chủ nghĩa năng lượng sống" là gì, và vì sao Thầy nói đắm vào năng lượng là đang tham cầu sở hữu?

• Hướng dẫn: Đó là quan điểm cho rằng thân xác chỉ là năng lượng thô, chết đi vẫn còn các thể năng lượng vi tế nên mình sống tiếp bằng năng lượng ấy. Thầy nói vật chất, năng lượng, tần số, sóng… chỉ là tướng biến đổi sinh ra từ ý niệm của Bổn tánh Như Lai Tạng. Đắm vào năng lượng là chạy theo tư tưởng nhị nguyên: thấy ta là một thể năng lượng khác với các thể khác, rồi sinh nhu cầu tích lũy, bảo vệ, chiến đấu, sợ mất năng lượng, sợ bệnh, sợ chết. Năng lượng là sắc tức thị không, không phải năng lượng là năng lượng; quên điều ấy là đánh mất chánh niệm rộng mở và thành nô lệ.
• Quán chiếu: Mình có đang lo "bị hút năng lượng", "bị năng lượng xấu" từ người hay nơi chốn nào không? Nỗi lo ấy đang giữ cái gì của mình?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

138. Người đệ tử trả lời Thầy "con là Bổn tánh sắc tức thị không", rồi sau đó lại sợ quỷ nhập và nhờ người trục vong. Câu chuyện ấy dạy gì về khoảng cách giữa hiểu và định lực, và Thầy chỉ con đường nào?

• Hướng dẫn: Thầy tóm: trước mặt Thầy thì con là Bổn tánh, trước thử thách thì con là chúng sanh. Người sợ quỷ nhập, người dùng năng lượng chữa và người ủng hộ theo đều là vô minh, vì đã đánh mất chánh niệm về mình là sự biến đổi bao trùm – tức đánh mất định lực; chỉ người giữ được chánh niệm vào thể tánh và hành đúng các pháp Phật là minh. Muốn có Đại định để tự do thì tầm nhìn phải "xứng với Tánh", kèm các pháp luyện tâm: pháp phương tiện (tụng kinh niệm Phật, lễ lạy sám hối, giữ giới thiền định), pháp không phản kháng, pháp không sở hữu, và chân thật đối mặt. Thầy nói tâm sở hữu và phản kháng tầng tầng lớp lớp nên người học cần có sự chỉ dẫn để phát hiện và dũng mãnh đối mặt.
• Quán chiếu: Điều mình "hiểu" về Phật pháp đã được thử thách bằng nỗi sợ nào chưa? Chọn một nỗi sợ nhỏ và tập đối mặt với nó bằng chánh niệm trong tuần này.
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

139. Thầy hỏi: nếu thân xác là mình thì khi thân chết mình chết theo sao? Còn nếu cho rằng thân là năng lượng thô, chết đi vẫn còn năng lượng vi tế sống tiếp, thì Thầy gọi đó là gì, và vì sao cả hai cách nhận mình đều chưa đúng?

• Hướng dẫn: Thầy gọi cách thứ hai là "chủ nghĩa năng lượng sống". Theo Thầy, vật chất, năng lượng, tần số, sóng... đều chỉ là cái tướng biến đổi được sinh ra từ ý niệm của Bổn tánh Như Lai Tạng, vì Ý dẫn đầu tất cả các pháp. Nhận mình là thân xác hay là năng lượng vi tế thì đều là nhận một cái tướng làm mình, nên vẫn chạy theo ý niệm của tư tưởng đối đãi nhị nguyên. Thầy nhắc mình là Bổn tánh Như Lai Tạng bao trùm, là Sắc tức thị Không thiên biến vạn hóa; năng lượng cũng là Sắc tức thị Không, không phải "năng lượng là năng lượng" để trụ vào.
• Quán chiếu: Khi nghĩ về cái chết của chính mình, mình đang hình dung "mình" là cái gì: thân này, một linh hồn, hay một luồng năng lượng? Hình dung ấy có đang là một cái tướng không?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

140. Khi cho rằng "Ta là thể năng lượng" và thấy những thực thể năng lượng khác Ta, Thầy nói phát sinh nhu cầu tích lũy, bảo vệ, chiến đấu cùng một chuỗi nỗi sợ. Những nỗi sợ ấy là gì, và mình nhận ra chúng nơi mình ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy liệt kê: sợ mất đi năng lượng, sợ năng lượng bị chuyển hóa xấu, sợ bệnh, sợ chết, sợ không có nơi nương tựa, và từ đó sinh tham sân si, thù hận và khổ. Gốc của chúng là tách Ta ra khỏi đối tượng, tức là tâm đối đãi nhị nguyên. Khi đã có một "Ta" cần giữ thì liền có thứ để tích lũy và kẻ để đề phòng, nên Thầy nói người ấy đang tham cầu sở hữu năng lượng, "đang tự giết mình". Việc chánh niệm về toàn cảnh bức tranh Đạo Phật là cơ sở để phát hiện ra tâm sở hữu và tâm phản kháng ấy.
• Quán chiếu: Có khi nào mình né một người vì sợ họ "hút năng lượng", hay tìm tới một nơi vì muốn "nạp năng lượng" không? Đằng sau đó là nỗi sợ nào?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

141. Thầy nói "không phủ nhận trong đối đãi thế gian các con thấy quỷ là thật, thấy tương tác năng lượng là thật". Vậy vì sao người có chánh niệm vẫn không cần sợ, và "tầm nhìn đủ rộng để xứng với Tánh" là gì?

• Hướng dẫn: Thầy dạy những thứ mình cho là thật ấy chỉ là sự biến hóa ra từ ý niệm, và mình đã chạy theo sự biến hóa ấy từ vô lượng kiếp. Nhìn vào một pháp thấy tất cả pháp đang vận hành, nhìn vào chính Ta thấy cả lục đạo luân hồi đang sẵn trong Ta, thì một hay trăm ngàn vạn con quỷ cũng chẳng là gì để sợ. Chạy theo cái thấy của nhục nhãn thì tiếp tục làm nô lệ cho mọi sợ hãi sinh ra từ tư tưởng vô minh; tầm nhìn xứng với Tánh là thấy mình là sự biến đổi bao trùm. Thầy nói mất chánh niệm này cũng chính là mất định lực.
• Quán chiếu: Khi gặp một chuyện "tâm linh" làm mình sợ (giấc mơ xấu, lời đồn về vong), mình thử nhắc: "Cái này cũng đang sẵn trong Ta, đang biến hóa từ ý niệm". Nỗi sợ có còn nguyên sức nặng không?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

142. Vì sao khi Đức Phật Thích Ca ngồi dưới cội Bồ Đề, trăm ngàn triệu quỷ tới phá hoại đều "phải tự nhiên quy phục"? Theo Thầy, người học muốn có Đại định Trung đạo như Ngài phải luyện những gì?

• Hướng dẫn: Thầy giải: với Đức Phật, tất cả chỉ là ảo ảnh biến hóa ra bởi thể tánh Sắc tức thị Không, mà Ngài chính là thể tánh ấy; Ngài đã thành tựu Đại định Trung đạo, bao trùm mọi đối cực nhị nguyên, nên tướng nhị nguyên trở thành diệu dụng của Ngài, Ngài là chủ nhân của tưởng. Quỷ quy phục không phải vì Ngài đánh thắng chúng, mà vì chúng không có chỗ nào để bám vào. Người học muốn đi tới đó phải có tầm nhìn xứng với Tánh, kèm các pháp luyện tâm: pháp phương tiện (tụng kinh niệm Phật, lễ lạy sám hối, giữ giới thiền định), pháp không phản kháng, pháp không sở hữu và chân thật đối mặt, tức là luyện thành "2 tâm" không sở hữu và không phản kháng.
• Quán chiếu: Điều gì trong đời mình đang đóng vai "quỷ phá hoại" (một nỗi lo, một người khó chịu)? Nó bám vào chỗ sở hữu hay chỗ phản kháng nào nơi mình?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

143. Vì sao Thầy nói luyện 2 tâm không sở hữu và không phản kháng thì "bắt buộc phải có Ta chỉ dẫn và khai thị"? Câu "trước mặt Thầy thì con là Bổn tánh, trước thử thách thì con là chúng sanh" soi vào mình thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tâm sở hữu và tâm phản kháng chồng lên tầng tầng lớp lớp, từ thô thiển tới vi tế, nên người đệ tử không thể tự phát hiện hết. Dù có tự phát hiện, cũng không có được sự dũng mãnh để chân thật đối mặt, mà chỉ hèn yếu chạy trốn. Câu chuyện người đệ tử cho thấy: nói đúng lời trước mặt Thầy là một việc, giữ được chánh niệm ấy khi thử thách tới lại là việc khác. Người dẫn dắt giúp chỉ ra chỗ mình không tự thấy, và giữ mình đối mặt với nó.
• Quán chiếu: Có điều gì mình nói rất hay khi học pháp nhưng lại quên sạch khi gặp chuyện? Mình có dám đem chỗ ấy ra hỏi người dẫn dắt không?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống

144. Trong câu chuyện trục vong, Thầy nói kẻ sợ quỷ là vô minh, kẻ dùng năng lượng chữa cũng vô minh, và cả những người hồi hướng ủng hộ theo cũng vô minh. Vì sao ngay cả những người có ý tốt đi giúp cũng bị gọi là vô minh, và thế nào mới là "minh"?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, người sợ bị quỷ nhập đã đánh mất chánh niệm rộng mở về mình là sự biến đổi bao trùm; người dùng năng lượng trục vong và người hồi hướng trợ giúp cho việc ấy thì đang cùng xác nhận nỗi sợ, cùng coi năng lượng và quỷ là thực thể phải chống lại, nên cũng đang bị tư tưởng nhị nguyên dẫn. Ý tốt không thay được chánh kiến: giúp theo cách ấy là giúp người kia trụ sâu hơn vào vô minh. Thầy nói người "minh" là người giữ được chánh niệm vào thể tánh và hành đúng các pháp Phật. Thầy kết rằng lời khuyên này hiểu được thì tốt, không hiểu được cũng vẫn tốt, vì nhân quả luôn là người thầy công bằng và vĩ đại nhất.
• Quán chiếu: Khi người thân hoảng sợ vì một chuyện "tâm linh", mình thường hùa theo nỗi sợ ấy hay giúp họ trở về chánh niệm và những pháp Phật chánh đáng?
• Nguồn: Bệnh đam mê năng lượng và chủ nghĩa năng lượng sống