Giải thoát và Giác ngộ

Phần cuối đi vào pháp giải thoát mà Thầy khai thuyết qua mười ba bài và các bài pháp liên quan: thế nào là Phật, nô lệ và chủ nhân của Tưởng, "tất cả các pháp đã sẵn giải thoát ngay đây", và pháp hành chiếu kiến ngũ uẩn giai không. Thầy nói pháp này "chỉ cần hiểu sai một chút là trở thành thuốc độc, đọa ngũ ấm ma", nên người học cần đi chậm: thông lý trước khi vào Hành, giữ giới, giữ pháp phương tiện, lấy nhẫn nhục Ba La Mật làm thước đo, và không bao giờ lấy lời "sẵn giải thoát" làm cớ cho dục vọng của bản ngã.

1. Thế nào là Phật – giác ngộ không thoát đi đâu

1. Thầy nói "Phật chính là tâm hồn của tất cả các con". Tâm hồn là gì, và vì sao mình sống bằng nó mà không thấy được nó?

• Hướng dẫn: Thầy định nghĩa tâm hồn là "nguồn gốc sinh ra những rung động tình cảm, suy nghĩ và vọng tưởng". Mình luôn sống bằng tâm hồn, nhưng chỉ cảm được những gì phát ra từ nó, vì tâm hồn không có cấu tạo nên không thể thấy bằng mắt, cũng không thể thấy bằng suy nghĩ hay tưởng tượng. Bị gọi là chúng sinh vì tự nhốt mình trong vọng tưởng, cảm xúc của tâm hồn mà không thấy sự thật "Ta là ai?".
• Quán chiếu: Hôm nay khi một cảm xúc khởi lên, mình không chỉ nhìn cảm xúc, mà thử hướng về cái nguồn không hình dạng đang làm nó khởi lên.
• Nguồn: Thế nào là Phật?

2. Vì sao Thầy nói "không thể dùng ảo tưởng để thấy sự thật", và kiến tánh có nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói chỉ có thể dùng chính sự thật để thấy sự thật, còn không thì chỉ là "cái thấy ảo tưởng". Ta chỉ thấy được sự thật về ta khi làm cho tâm hồn tự nhìn thấy chính nó; Thiền tông gọi sự giác ngộ căn bản này là Kiến tánh ("kiến" là thấy, "tánh" là tính chất cấu tạo, sự tồn tại của tâm hồn). Hình dung về Phật tánh dù đẹp đến đâu cũng chưa phải kiến tánh.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: những gì mình "biết" về Phật tánh, phần nào là thấy thật, phần nào là hình dung từ lời đọc?
• Nguồn: Thế nào là Phật?

3. Kiến tánh (quả vị Độc Giác, Bích Chi) khác với Phật Toàn Giác ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Vị Độc Giác, Bích Chi đã biết cốt lõi sự thật là Như Lai không cấu tạo mà vẫn tồn tại, thấy vũ trụ là hư không và ánh sáng, tức nhập Niết Bàn Tự Tánh; nhưng chưa thấy sự liên quan vận hành chi tiết giữa Như Lai, Tưởng và pháp tướng chúng sinh. Thầy kể chính mình từng là Phật Độc Giác mà "không nhận ra cách sống toàn hảo của Vô ngã tức Như Lai Tạng", tức cách sống toàn giác khi thấy mối liên quan bất nhị giữa thể xác, tâm hồn, vũ trụ. Toàn Giác là khi Phật tánh hiển lộ toàn phần, thể nhập Đại Niết Bàn.
• Quán chiếu: Mình để ý: mình có đang coi một trải nghiệm tâm linh mạnh là điểm cuối, trong khi đời sống hằng ngày vẫn chưa được chuyển hóa?
• Nguồn: Thế nào là Phật? · Bắt Đầu Từ Ngày Hôm Nay: Khai Thuyết Pháp Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

4. Thầy gọi "giải thoát" là cách sống gì, qua chính câu chuyện đời Thầy kể lại?

• Hướng dẫn: Thầy kể năm 26 tuổi tự nhập Niết Bàn Tự Tánh qua pháp Ly tưởng, rồi ra khỏi thanh tịnh của Niết Bàn, sống như một người bình thường với đủ hỷ nộ ái ố. Đã chứng ngộ bất tử tâm hồn, nhưng chưa nhận ra cách sống toàn giác khi thấy mối liên quan bất nhị giữa thể xác, tâm hồn và vũ trụ; "cách sống toàn giác ấy Ta gọi là Giải thoát". Như vậy giải thoát không phải là rời đời, mà là một cách sống ngay trong đời.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: mình đang mong giải thoát như một nơi để đến, hay như một cách sống ngay trong những việc hôm nay?
• Nguồn: Bắt Đầu Từ Ngày Hôm Nay: Khai Thuyết Pháp Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

5. Vì sao Thầy nói tỉnh thức và giác ngộ "rất liên quan đến nhau nhưng lại khác xa nhau"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tỉnh thức là cách sống Trung Đạo: sống bằng tuệ nhãn, sống với thân và tư tưởng mà không sanh tâm sở hữu, học Tánh Không và Lục Độ Ba La Mật; Thầy gọi đó là Thiền Động. Giác ngộ là sau khi thuần thục Thiền Động thì vào Thiền Tĩnh: thu thúc lục căn bằng Trung Đạo Tánh Không, nhập Đại Định rồi Niết Bàn Tự Tánh, tức thể nhập Tánh Không. Hai phần kết hợp viên mãn gọi là Toàn Giác; đánh đồng tỉnh thức với giác ngộ là mắc tâm bệnh ảo tưởng.
• Quán chiếu: Mình tự đánh giá: mình đang học Thiền Động trong đời sống đến đâu trước khi mơ về Thiền Tĩnh sâu xa?
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

6. Khi thân bệnh, "thân bệnh mà tâm không bệnh" có phải là giả vờ không đau không?

• Hướng dẫn: Thầy nêu ví dụ của level tỉnh thức: thân bệnh mà tâm không bệnh, thân đau mà tâm không đau, chia ly mà không bị bi lụy chi phối, lên voi xuống chó mà tâm bình thản. Đó là "nghiệp nhân quả không làm tổn thương được tinh thần" chứ không phải chối cái đau của thân. Người học vẫn chữa bệnh, vẫn thấy đau, chỉ không để tâm sở hữu và tâm phản kháng biến cái đau thành khổ chồng khổ.
• Quán chiếu: Lần tới khi đau đầu hay mệt, mình tách xem phần nào là đau của thân, phần nào là tâm đang than phiền, chống đối.
• Nguồn: Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

7. Vì sao Thầy nói "Như Lai chỉ có một", và cõi Tịnh độ "cũng chính là ngay đây"?

• Hướng dẫn: Vì tâm hồn Thầy, tâm hồn người học, tâm hồn chư Phật chư Bồ Tát đều không có cấu tạo, nên đồng một thể tánh Như Lai, chỉ thị hiện tính cách khác nhau như vô tận con sóng trên cùng một biển. Chư Phật đã sẵn là tâm hồn mình mà lại thiên biến vạn hóa, nên không cần nghi các Ngài có hay không. Đừng nhìn Phật chỉ qua hình dạng thân người, mà nhìn Phật là toàn bộ tâm hồn và vũ trụ; nhìn được như thế thì Tịnh độ ngay đây.
• Quán chiếu: Khi niệm danh hiệu một vị Phật, mình thử cảm nhận vị ấy không ở xa, mà đồng một thể với chính tâm đang niệm.
• Nguồn: Thế nào là Phật?

8. Vị Độc Giác, Bích Chi đã nhập Niết bàn tự tánh, thấy cốt lõi của mình là Như Lai. Vì sao Thầy nói vị ấy vẫn phải "thoát khỏi trụ nơi Niết bàn tự tánh" để quay lại sống giữa thế gian?

• Hướng dẫn: Thầy dạy vị Độc Giác đã biết rõ Ta là Như Lai, không cấu tạo mà vẫn tồn tại, vẫn có tình cảm suy nghĩ, và thấy thật tướng vũ trụ là hư không và ánh sáng. Nhưng vị ấy chưa thấy ra sự liên quan vận hành chi tiết giữa Như Lai, Tưởng và pháp tướng chúng sinh. Nên vị ấy phải rời chỗ trụ nơi Niết bàn tự tánh (xuất thế gian pháp), quay lại đời sống và sống đúng với mọi thuộc tính sẵn có của Như Lai. Chỉ khi Phật tánh hiển lộ toàn phần, thể nhập trọn vẹn sự vận hành giữa Như Lai, Tưởng và Tướng, tức Đại Niết bàn, mới gọi là Phật Toàn Giác.
• Quán chiếu: Mình có đang mong một trạng thái lặng yên để "ở luôn trong đó" không? Nếu ngay cả người đã kiến tánh còn phải quay lại đời sống, thì đời sống hôm nay của mình có ý nghĩa gì với con đường tu?
• Nguồn: Thế nào là Phật?

9. Thầy xâu chuỗi: không có ý niệm thì không có tác ý, không tác ý thì không có nghiệp, không nghiệp thì không nhân quả, không nhân quả thì không có vũ trụ, "nghĩa là ý niệm tạo ra vũ trụ". Chuỗi lý ấy giải thích thế nào việc Phật Toàn Giác cũng là Toàn Năng, và nó soi gì vào đời sống của mình?

• Hướng dẫn: Thầy dạy vì Ý dẫn đầu tất cả các pháp nên một vị Phật Toàn Giác, đã là chủ nhân của mọi ý niệm và khao khát, của toàn bộ thế giới tưởng, thì dụng Tưởng để sáng tạo là rất dễ hiểu; vì vậy chư Phật có cõi Tịnh độ riêng như Tây Phương Cực Lạc của Đức A Di Đà. Cùng quy luật ấy vận hành nơi chúng sinh: ý niệm của mình dẫn tới tác ý, hành động, nghiệp và nhân quả, tức là đang dựng nên thế giới mình sống. Khác nhau ở chỗ Phật làm chủ ý niệm, còn chúng sinh để ý niệm chi phối.
• Quán chiếu: Hôm nay, mình để ý một ý niệm thường lặp lại (lo lắng, so bì, trách móc). Nó đang dẫn mình tới những hành động nào, và dựng nên "vũ trụ" nào quanh mình?
• Nguồn: Thế nào là Phật?

10. Vì sao Thầy nói thiền giải thoát "không thoát đi đâu cả"?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ: Tưởng và Dục chính là Phật tánh hóa hiện, là môi trường, là thân và sự sống của Phật tánh, nên thiền giải thoát "là một quá trình thể nhập tưởng, dục và Phật tánh chứ không thoát đi đâu cả". Khi ở trong và bao trùm được toàn bộ phạm vi, tính chất của tưởng và dục thì giải thoát. Trong dụ ngôn Duy Ma Cật, Thầy cũng nói: ta là cả vòng tuần hoàn thì ta chẳng thoát đi đâu, nên giải thoát là bao trùm sẵn ngay đây.
• Quán chiếu: Mình để ý ước muốn "thoát khỏi" một điều gì trong đời (gia đình, công việc, chính mình) và thử đổi câu hỏi thành: mình có thể bao trùm nó không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo · Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

11. Nếu mọi điều mình cầu xin chư Phật đều thành, vì sao Thầy nói đó vẫn chỉ là "liều thuốc xoa"? Việc chính là gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói chư Phật bao trùm tất cả nên không bỏ rơi chúng sanh nào, và điều cầu xin nếu thành thì chỉ là thuốc xoa tạm thời; Thầy không phủ nhận sự quý giá của thuốc xoa, "nhưng xoa xong thì việc chính là gì?". Việc chính là làm Phật tánh hiển lộ ngay nơi đời, phá lớp vỏ chúng sanh, phá tâm sở hữu. Phật không dùng thần thông biến ai thành Phật, vì Phật là chiến thắng chính mình.
• Quán chiếu: Trong lời nguyện cầu gần nhất, mình xin điều gì? Mình thêm vào một lời nguyện tự làm việc chính của mình.
• Nguồn: Phật bao chúng sanh - Chúng sanh bao Phật

12. Khi gặp một lời dạy vượt quá hiểu biết hay niềm tin của mình, Thầy dặn nên giữ tâm thế nào?

• Hướng dẫn: Khi mở đầu pháp giải thoát, Thầy nói nếu không tin thì "chớ vội phỉ báng", vì phỉ báng chỉ khiến người ấy tự chuốc nghiệp; dù không tin cũng nên giữ tâm hòa nhã, xem tất cả là câu chuyện cuộc sống để tham khảo. Đây là thái độ đầu tiên trước pháp khó: không vội tin mù, cũng không vội bài bác. Thầy khép bài bằng lòng yêu và biết ơn chư Phật, học trò và tất cả chúng sanh.
• Quán chiếu: Lần tới khi đọc một đoạn khiến mình khó chịu hay nghi ngờ, mình ghi nó lại như một câu hỏi thay vì một lời phán xét.
• Nguồn: Bắt Đầu Từ Ngày Hôm Nay: Khai Thuyết Pháp Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

2. Thời gian là khoảng cách của ý niệm – đến đi trong một sát na

13. Thầy nói "thời gian là khoảng cách của những ý niệm". Điều đó có nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: Thầy lấy ví dụ: suy nghĩ trước nghĩ về quả cam, suy nghĩ sau nghĩ về quả táo, thì khoảng cách giữa hai suy nghĩ ấy tạo nên một khoảng thời gian và không gian. Chính ý niệm tư tưởng tạo ra không gian, thời gian, vật chất, đúng với "Ý dẫn đầu tất cả các pháp". Mà ý niệm chính là Phật tánh, không có cấu tạo.
• Quán chiếu: Lần tới khi thấy thời gian trôi chậm vì chờ đợi, mình để ý: chính chuỗi ý nghĩ sốt ruột đang kéo dài khoảng cách ấy.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 1: Đến Đi Trong 1 Sát Na

14. Vì sao Phật tánh không có cấu tạo thì "không đến đi", và vì thế gọi là "sẵn ngay đây"?

• Hướng dẫn: Thầy lập luận: Phật tánh, ý niệm, vũ trụ đều không có cấu tạo; không có cấu tạo thì không có gì để di chuyển từ chỗ này sang chỗ khác, nên không đến đi, "sẵn ngay đây", gọi là Như Lai. Tất cả chỉ ngay đây trong chính ta, dù các tướng, các tưởng đang có không gian, thời gian, vật chất. Hai mặt ấy cùng lúc: tướng có xa gần, mà tánh thì không cách.
• Quán chiếu: Khi nhớ một người ở rất xa, mình thử cảm nhận: trong cái biết không cấu tạo đang nhớ, khoảng cách ấy ở đâu?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 1: Đến Đi Trong 1 Sát Na

15. "Đến đi trong một sát na" nối với việc "không chạy theo tư tưởng" như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói nếu không chạy theo tư tưởng thì sẽ thấy không không gian, không thời gian, không vật chất; từ đó "ta đến đi chỉ trong một sát na", không có khoảng cách nào giữa ta và bất kỳ ai, kể cả một thiên hà cách hàng tỷ năm ánh sáng. Thầy gọi đó là một phần rất nhỏ trong khả năng của Phật Toàn Giác. Điểm then chốt người học cần giữ không phải là thần thông, mà là cái cửa ngõ "không chạy theo tư tưởng".
• Quán chiếu: Hôm nay khi bị cuốn vào một chuỗi suy nghĩ dài, mình tập dừng chạy theo nó một lần và để ý cảm giác "xa - gần" đổi khác ra sao.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 1: Đến Đi Trong 1 Sát Na

16. Ba cách hiểu phổ biến về "không chạy theo tư tưởng" (dừng suy nghĩ, quan sát tư tưởng đến đi như nó đang là, thiền trực chỉ tánh biết) sai ở đâu?

• Hướng dẫn: Thầy nói cả ba vẫn biến người học thành nô lệ của tưởng, chỉ đổi đối cực từ cảnh hữu vi sang cảnh vô vi. Ngừng suy nghĩ thì cái biết "ta đang ngừng suy nghĩ" lại là suy nghĩ; quan sát tưởng vẫn là chạy theo tưởng; nhập Tánh Biết là chạy trốn tưởng. Không chạy theo tư tưởng không phải là làm cho tưởng biến mất, mà là không bị nó dắt đi trong khi vẫn sống với nó.
• Quán chiếu: Trong buổi thiền tới, mình để ý có đang cố "làm cho đầu óc trống" không, và thử thôi cố mà chỉ không đi theo ý nghĩ.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 1: Đến Đi Trong 1 Sát Na · Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

17. Thầy nói "giải thoát cũng chính là thần thông thật của trí tuệ". Thần thông ấy khác thần thông mà người đời mong cầu ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy phân biệt: thần thông của chúng sanh xuất phát từ mê đắm cá nhân, dùng vì mục đích mê đắm cá nhân, có thể bị thu hồi, phế bỏ, và sinh diệt cùng thân xác. Thần thông trí tuệ phát sanh từ trí tuệ Ba La Mật giải thoát, là thần thông thật, không ai cướp đi được. Người học nếu mong thần thông để hơn người là đang đi ngược với chính cái gốc sinh ra thần thông thật.
• Quán chiếu: Mình thành thật hỏi: trong việc tu của mình có phần nào mong được "khác người", được năng lực đặc biệt không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 1: Đến Đi Trong 1 Sát Na · Tỉnh Thức & Giác Ngộ Là Khác Nhau: Khai Thị Thiền Động Và Thiền Tĩnh Trong Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Giác, Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

18. Vì sao Thầy nói ngay cả pháp thiền "an trụ nơi hiện tại" vẫn nằm trong phạm vi của tưởng và dục?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ: nghĩ về quá khứ là tưởng tượng lại quá khứ, nghĩ về tương lai là tưởng tượng tương lai, an trụ nơi hiện tại vẫn là tưởng tượng về hiện tại, vì mọi hiện tướng hiện tại là quả trổ ra từ tưởng và dục quá khứ, và tưởng nằm ngay nơi ý muốn an trụ. Ví dụ: phạm vi của tưởng là quả cam, an trụ trong hạt cam thì vẫn ở trong quả cam. An trụ hiện tại còn là hành trình của một chủ thể muốn an trụ, nên vẫn kẹt trong nhị nguyên chủ thể - đối tượng.
• Quán chiếu: Khi mình cố "sống trong hiện tại", mình để ý có một cái tôi đang ra sức giữ hiện tại không, và cái tôi ấy muốn gì.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 4): Nô Lệ Của Tưởng và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 3)

19. Khi mình không dám nghĩ về quá khứ hay tương lai, điều gì đang thật sự chi phối mình?

• Hướng dẫn: Thầy nói thẳng: "Khi ông không dám nghĩ tưởng về quá khứ hay tương lai, thì đó là nỗi sợ đang chi phối ông." Né quá khứ vì sợ đau, né tương lai vì sợ bất an, rồi gọi đó là an trú hiện tại, thì chỉ là một cách chạy trốn. Pháp giải thoát không cấm nghĩ về quá khứ, tương lai; nó dạy thâu nhiếp mọi tưởng ấy vào tánh không cấu tạo.
• Quán chiếu: Có ký ức hay viễn cảnh nào mình luôn tránh nghĩ tới? Hôm nay mình ngồi yên và để nó hiện lên một lúc mà không chạy.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 4): Nô Lệ Của Tưởng và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 3)

3. Nô lệ của Tưởng và chủ nhân của Tưởng

20. Vì sao Thầy nói muốn giải thoát tưởng thì trước hết phải nhìn ra "phạm vi của tưởng" và "tính chất của tưởng"?

• Hướng dẫn: Vì nếu không thấy tưởng là bao trùm và sẵn trong ta, chúng sanh sẽ luôn vùng vẫy trong tưởng, tưởng rằng mình đã thoát, mà thật ra vẫn bị tưởng chi phối. Không biết cái lồng rộng bao nhiêu thì mọi cú vùng thoát đều chỉ là đổi chỗ trong lồng. Để hiểu phạm vi và tính chất ấy, Thầy nói phải hiểu Vô ngã, tức Như Lai Tạng.
• Quán chiếu: Mình nhớ một lần tưởng rằng đã "thoát" được một thói quen xấu, rồi nó quay lại dưới hình thức khác; mình nhìn lại lần ấy bằng lời dạy này.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

21. Thầy chia cái ngã thành "cái tôi hữu vi" và "cái tôi vô vi". Hai cái tôi ấy trong mình là gì?

• Hướng dẫn: Cái tôi hữu vi là thể xác và những gì gắn với nó: tôi là thân này, tên này, nghề này, sở hữu tài sản, người thân này. Cái tôi vô vi là tâm hồn: tôi có tình cảm, suy nghĩ, quan điểm thế này, tôi hạnh phúc hay khổ đau thế này. Hai phần liên quan không tách rời, và người học thường chỉ nhận ra cái tôi hữu vi mà quên rằng quan điểm, cảm xúc của mình cũng là một cái tôi.
• Quán chiếu: Mình viết ra một dòng "tôi là..." cho mỗi loại cái tôi, và để ý cái nào mình bám chặt hơn.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

22. Vì sao Thầy nói "Phật không phủ nhận cái ngã này, Phật cũng không thừa nhận cái ngã này"?

• Hướng dẫn: Phật không phủ nhận cái tôi, cái ta; Phật chỉ không thừa nhận nó là cố định. Phật chỉ ra bản chất vận hành bao trùm giữa cái tôi hữu vi và cái tôi vô vi là cả một thể tánh tuần hoàn gọi là Như Lai Tạng, gọi là vô ngã. Nhìn vào thân thấy cả vũ trụ vận hành và sự biến đổi không điểm dừng; nhìn vào tâm hồn thấy ý niệm, tình cảm biến đổi không rời vũ trụ.
• Quán chiếu: Mình để ý lần tới khi nói "tôi vốn là người như thế", và thêm vào trong lòng: "...lúc này, và đang đổi."
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

23. Vô ngã theo Thầy có phải là "không có cái tôi" không? Vì sao Vô ngã lại được gọi là Như Lai Tạng?

• Hướng dẫn: Không phải. Phật thấy cái tôi hữu vi và cái tôi vô vi đều là sắc tướng mà tướng của sắc là không có cấu tạo, và không có cấu tạo lại là tướng của sắc: "tướng của sắc là không, tướng của không là sắc". Cái tôi là Vô: không mà không tuyệt đối không, là biến đổi, biến hóa, thiên biến vạn hóa. Vô ngã bao trùm nhị nguyên của tưởng và tướng nên không phủ nhận bản ngã, mà "diệu dụng bản ngã, diệu dụng không bản ngã, diệu dụng vô ngã".
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: mình từng hiểu vô ngã như một lệnh "phải xóa cái tôi" chăng? Cách hiểu ấy đã làm mình căng thẳng hay chối bỏ điều gì?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

24. Điểm then chốt thứ nhất "Ta luôn hiện diện" nghĩa là gì, và vì sao nó phải đi trước?

• Hướng dẫn: Thầy giải: "Ta luôn hiện diện, tức là luôn thừa nhận tất cả cái tôi, cái ta." Pháp giải thoát không bắt đầu bằng việc phủ định mình, mà bằng việc nhận đủ mọi cái tôi đang có mặt, hữu vi lẫn vô vi. Thiếu điểm này thì hai điểm sau dễ biến thành chối bỏ đời sống. Ba điểm then chốt phải học thuộc để làm chánh niệm và chánh tư duy trong thiền.
• Quán chiếu: Sáng nay mình nhận diện đủ các "vai" mình đang mang (con, cha mẹ, người làm việc, người tu) mà không chê vai nào.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

25. Điểm then chốt thứ hai "Ta chẳng là ai cả" khác với sự tự ti hay chán nản bản thân thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy giải: ta chẳng là ai cả vì mọi tướng và tưởng đều chính là không có cấu tạo; nhưng không có cấu tạo mà không phủ nhận tướng, vì không có tướng thì không có nhận thức về sự sống của Phật tánh, Phật gọi là Sắc tức thị Không. Tự ti là còn một cái tôi thấy mình kém; "chẳng là ai" là không còn một định nghĩa cố định để hơn hay kém. Nó đi cùng với điểm thứ nhất chứ không thay thế điểm ấy.
• Quán chiếu: Lần tới khi bị chê hay bị coi thường, mình thử nhắc thầm "Ta chẳng là ai cả" và để ý cái đau của lòng tự ái nhẹ đi thế nào.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

26. Điểm then chốt thứ ba "Ta là tất cả pháp giải thoát sẵn ngay đây" dựa trên chìa khóa nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói chìa khóa của pháp giải thoát là "KHÔNG CÓ CẤU TẠO": vì không có cấu tạo nên ta không do ai đẻ ra, không từ đâu đến, không đi về đâu (Như Lai sẵn ngay đây), không thể bị hủy diệt, bất tử, ở trong tất cả và bao trùm tất cả. Điểm này nói về sự thật, không phải về một thành tựu mình đã đạt. Hiểu nó như một lời khen cho bản ngã là bắt đầu ngộ độc.
• Quán chiếu: Mình đọc chậm sáu vế "vì không có cấu tạo nên..." và dừng lâu ở vế nào mình thấy khó tin nhất.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

27. Vì sao Thầy nói "phạm vi của tưởng là tất cả pháp, cũng chính là cái tôi", và trốn vào tánh biết vẫn là nô lệ của tưởng?

• Hướng dẫn: Vì không có tưởng, tướng vận hành thì không có nhận thức nào về cái tôi, cái ta, cái ngã hay cái vô ngã. Nếu trốn vào cái tôi của tánh biết thì dù trốn được, vẫn là nô lệ của tưởng, "vì tưởng sẵn trong tánh biết, bao trùm tánh biết". Không có góc nào nằm ngoài tưởng để ẩn náu.
• Quán chiếu: Mình để ý khi nào mình lùi vào "chỉ quan sát thôi, không liên quan" để né một tình huống khó, và gọi đó đúng tên là một cách trốn.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1

28. Vì sao Thầy nói "Niết Bàn cũng vẫn là Tưởng"?

• Hướng dẫn: Thầy nói nếu làm cho Tánh Biết nhìn thấy chính nó như Thầy đã chứng nhập Niết Bàn vô vi, sẽ thấy bất tử của Sắc tức thị Không; nhưng quan trọng hơn là sẽ thấy Tánh Biết vẫn có ý niệm và tình cảm của Tưởng, sống bằng chính ý niệm và tình cảm ấy. Vậy "trong Tánh Biết (Như Lai) chính là Tưởng". Điều này phá niềm tin rằng có một nơi chốn tuyệt đối không còn tưởng để trốn vào.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: hình ảnh Niết Bàn mình đang ôm trong lòng có phải là một nơi "hết mọi phiền" để thoát đến không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

29. Khi hỏi người thuyết về Tánh Biết "mối liên quan giữa Tánh Biết với thân xác và vũ trụ là gì, và liên quan rồi thì sống thế nào?", Thầy muốn chỉ ra thiếu sót gì?

• Hướng dẫn: Thầy kể họ không trả lời được, cũng không trả lời được câu "đã làm cho Tánh Biết nhìn thấy chính nó chưa". Họ xem Tánh Biết là con người thật "bằng niềm tin thôi". Một giáo lý về Tánh Biết mà không nói được nó liên hệ với thân, với vũ trụ và với cách sống hằng ngày thì chỉ là một ý niệm để bám.
• Quán chiếu: Mình tự đặt cho mình câu hỏi của Thầy: cái mình hiểu về Tánh Không, Tánh Biết đã đổi cách mình sống hôm nay ra sao?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

30. "Tính chất của Tưởng là nhị nguyên" – vì sao quan sát "như nó đang là" vẫn chưa thoát nhị nguyên?

• Hướng dẫn: Tưởng vận hành bằng đối cực sẵn trong nhau: chánh tà, thiện ác, đúng sai, cao thấp. Khi quan sát mà cho rằng "như nó đang là", người quán đã đặt mình làm chủ thể quan sát và có đối tượng để quan sát, đó là nhị nguyên. Còn nếu cho rằng mình không phân chia gì cả, mọi thứ hoàn hảo như nó đang là nên chỉ cần ngồi nhìn, thì lại lạc vào "tư tưởng nhất nguyên vô vi", chỉ nhìn mà không làm.
• Quán chiếu: Khi ngồi quan sát hơi thở, mình để ý có một "người đang quan sát" tách riêng không, và cái người ấy có đang mong điều gì không.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

31. Vì sao Thầy nói tu vô lượng kiếp vẫn không thoát được phần "Hành" của Ngũ ấm, và vượt qua phần Hành thì vượt qua cả bốn phần còn lại?

• Hướng dẫn: Thầy nói người ta định nghĩa được Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức nhưng không ai chỉ ra cách vượt năm ngăn che, vì nhận thức sai về phạm vi và tính chất nhị nguyên của Tưởng. Trong phần Pháp hành, Thầy dạy năm uẩn vốn chỉ là một thể của Tưởng tạm phân ra phạm vi riêng, và "vượt qua phần Hành là vượt qua tất cả 4 phần còn lại". Bí quyết nằm ở câu kinh "chiếu kiến ngũ uẩn giai không".
• Quán chiếu: Mình để ý một hành động quen thuộc lặp lại mỗi ngày (với lấy điện thoại, trả đũa bằng lời) và thấy nó kéo theo cảm giác, ý niệm, ký ức ra sao.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2) · Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

32. "Tưởng bên trong tấn công, tưởng bên ngoài bao bọc" – vì sao cả cảnh vũ trụ và thân xác mình cũng được gọi là Tưởng?

• Hướng dẫn: Thầy nói mọi ý niệm tưởng tượng trong tâm trí là Tưởng; còn cảnh quan vũ trụ, môi trường và thân xác là Tướng, đồng thời là Quả trổ ra của Tưởng, nên gọi là Tướng mà cũng gọi là Tưởng. Vì vậy Tưởng ở trong và bao trùm mọi cảnh hữu vi, vô vi, mọi cái tôi. Thầy hỏi: ai có thể giải thoát Tưởng khi nó ở khắp nơi như vậy? Và trả lời: chư Phật và Đức Phật Thích Ca đã làm được.
• Quán chiếu: Mình nhìn căn phòng mình đang ngồi và tự hỏi: bao nhiêu phần của nó là quả của những ý niệm, mong muốn của chính mình và người khác?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

33. Thầy hỏi những người thuyết về Tánh Biết: "Ông đã làm cho Tánh Biết nhìn thấy chính nó hay chưa?" Kiến tánh thật khác với "kiến tánh bằng niềm tin" ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra nhiều người xem Tánh Biết là con người thật của mình, nhưng chỉ là xem bằng niềm tin, tức là tin theo lời giảng rồi nhận lấy, chứ chưa hề để Tánh Biết tự nhìn thấy chính nó. Kiến tánh thật là chứng ngộ thể nhập Niết Bàn vô vi, thấy bất tử của Sắc tức thị không. Và khi thấy thật, người ta còn thấy điều quan trọng hơn: Tánh Biết vẫn có ý niệm và tình cảm của Tưởng, sống bằng chính ý niệm và tình cảm ấy, nên "Niết Bàn cũng vẫn là Tưởng". Người kiến tánh bằng niềm tin thì không biết điều này, nên coi Tánh Biết là chỗ trốn khỏi Tưởng.
• Quán chiếu: Trong những điều mình nói về "bản tánh", "tánh biết", điều nào mình đã thật sự thấy, điều nào mình chỉ đang tin và nhắc lại?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

34. Thầy liệt kê Tưởng ở trong và bao trùm cái tôi vô vi, cái tôi hữu vi, cái tôi không vô vi, cái tôi không hữu vi, cái tôi vừa vô vi vừa hữu vi, cái tôi vừa không vô vi vừa không hữu vi... Vì sao ngay cả những định nghĩa vi tế nhất về "cái tôi" cũng vẫn nằm trong Tưởng, và khi ấy ai có thể giải thoát?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tính chất của Tưởng là nhị nguyên, vận hành bằng đối cực sẵn trong nhau; nên mỗi lần mình định nghĩa lại cái tôi, kể cả bằng cách phủ định (không vô vi, không hữu vi), thì vẫn là một ý niệm đối lại với ý niệm khác, vẫn trong phạm vi Tưởng. Đổi cách gọi tên cái tôi không đưa mình ra ngoài Tưởng, chỉ đổi từ lớp tưởng này sang lớp tưởng khác. Vì thế Thầy hỏi: khi Tưởng bên trong tấn công, Tưởng bên ngoài bao bọc, ai có thể giải thoát? Câu trả lời là tất cả chư Phật và Đức Phật Thích Ca đã làm được, và Thầy tiếp bước chỉ cách; nghĩa là lối ra có thật, nhưng không nằm ở việc tìm một định nghĩa hay hơn về mình.
• Quán chiếu: Gần đây mình có đổi "cái tôi" cũ lấy một "cái tôi" mới nghe có vẻ đạo hơn (tôi là người đã buông, tôi là tánh biết) không? Nó có khác gì cái cũ về bản chất?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 3: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 2)

35. Thầy nói "Tưởng chính là dục bao trùm", và chỉ cần một cõi là Dục giới. "Dục" ở đây có nghĩa gì?

• Hướng dẫn: Dục ở đây là ý muốn, ước mong, khao khát, hy vọng, niềm tin, chứ không chỉ là tình dục. Thấy đồ ăn ngon muốn ăn là dục; ngồi hít thở muốn thở thoải mái là dục; ngay cả ý muốn an trụ hạnh phúc trong cõi không cũng là dục. Vì dục chính là tưởng, tưởng bao trùm thì dục bao trùm, nên Thầy nói chỉ cần một cõi là Dục giới.
• Quán chiếu: Trong một giờ hôm nay, mình đếm xem có bao nhiêu mong muốn nhỏ khởi lên, kể cả mong được yên, mong được hiểu.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 4): Nô Lệ Của Tưởng và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 3)

36. Ngay cả mong muốn được an lạc, được thanh tịnh trong thiền cũng là dục. Nhận ra điều đó giúp gì cho người tu?

• Hướng dẫn: Thầy nói hạnh phúc trong cõi không cũng là dục, là tưởng, "hạnh phúc là cảm thọ của dục tưởng"; nhìn một hòn đá cũng thấy cả vũ trụ với dục của mọi chúng sanh trong đó. Nhận ra điều này, người tu thôi tự hào rằng mình đã "hết dục" chỉ vì mình mong những điều cao đẹp. Nó cũng giúp mình thôi chiến đấu với dục như kẻ thù, mà học cách bao trùm nó.
• Quán chiếu: Trước khi ngồi thiền, mình thành thật gọi tên điều mình đang mong từ buổi thiền này.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 4): Nô Lệ Của Tưởng và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 3)

37. Vì sao Thầy nói các pháp môn muốn diệt dục, diệt tưởng chỉ khiến người ta càng giãy giụa và đắm sâu hơn?

• Hướng dẫn: Vì tưởng và dục là sự sống, là môi trường sống, không tách rời Phật tánh và chính là Phật tánh, nên muốn tiêu diệt chúng là điều không thể. Phạm vi của tưởng và dục là tất cả, nên cố diệt chỉ là đổi từ cảnh giới tưởng này sang cảnh giới tưởng khác. Nhưng không phải ai cũng là nô lệ: chư Phật đã là chủ nhân của tưởng và dục. Lời này không có nghĩa là thả lỏng dục vọng; ở các bài sau Thầy vẫn dạy người mới phải điều phục qua giới và pháp phương tiện.
• Quán chiếu: Có ham muốn nào mình đang cố "diệt" bằng cách đè nén? Mình để ý sức ép ấy đã làm nó yếu đi hay mạnh lên.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 4): Nô Lệ Của Tưởng và Chủ Nhân Của Tưởng (Phần 3)

38. "Nô lệ của Tưởng" là gì, qua ví dụ quả chanh của Thầy?

• Hướng dẫn: Nô lệ của Tưởng là không nhận định được phạm vi và tính chất nhị nguyên của Tưởng, nên trong thực hành tự nhốt mình vào đó. Phạm vi của Tưởng là một quả chanh, thì người học tự nhốt trong hạt chanh, tép chanh hay múi chanh; vùng vẫy thế nào vẫn bị quả chanh bao bọc. Chọn một pháp môn, một cảnh giới rồi cho là đã ra ngoài, là đang ở trong một múi chanh.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: "múi chanh" mình đang tự nhốt vào là gì (một cảnh thiền, một quan điểm, một nhóm tu)?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 5: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng Phần 4

39. "Chủ nhân của Tưởng" gồm những phẩm chất nào?

• Hướng dẫn: Thầy nêu sáu điều: thể nhập Tưởng (vì Tưởng là Phật tánh hóa hiện), trở thành Tưởng (vượt tâm phân biệt Tưởng và Tánh), bao trùm Tưởng (không bao trùm thì bị chi phối), sống với Tưởng (vì Tưởng là sự sống của Phật tánh), diệu dụng Tưởng (dùng bản ngã, vô ngã, nhân duyên, nhân quả, biến đổi như một trò chơi), và vô ngại Tưởng (vô úy thiên biến vạn hóa). Thầy dặn không hiểu Vô ngã, Như Lai Tạng thì đọc đến đây sẽ không hiểu được. Đây là mô tả chỗ chư Phật đã đến, không phải điều người mới có thể tự nhận.
• Quán chiếu: Trong sáu điều, mình tự hỏi điều nào mình mới chỉ hiểu bằng chữ và điều nào đã chạm được một chút trong đời sống.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 5: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng Phần 4

40. Vì sao Thầy nói "Ngũ Ấm Ma" bao gồm cả đạo Trời và Người, dù ở cõi trời nào cũng vẫn là Ngũ Ấm Ma?

• Hướng dẫn: Vì Ngũ Ấm Ma là mọi nơi còn nằm trong phạm vi chi phối của Tưởng, dù đó là cảnh giới an vui hay cõi trời cao. Một đời sống thiện lành, một cảnh thiền đẹp đẽ vẫn có thể là Ngũ Ấm Ma nếu còn bị tưởng dắt. Hiểu vậy để người học không lấy phước báo hay cảnh giới làm đích cuối, chứ không phải để khinh thường thiện pháp.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: nếu được một đời sung sướng, an ổn trọn vẹn, mình có còn muốn tu tiếp không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 5: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng Phần 4

41. Thầy nói Tưởng và Dục "ở trong Tánh Biết và bao trùm cả Tánh Biết", tạo thành một thể tánh gọi là Vô Ngã hay Như Lai Tạng. Vì sao chưa hiểu mối liên quan không tách rời giữa Tưởng và Tánh thì không thể hiểu được thế nào là "chủ nhân của Tưởng"?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra phạm vi và tính chất nhị nguyên của Tưởng và Dục là ở trong tất cả, bao trùm tất cả, kể cả Tánh Biết. Nếu còn nghĩ Tánh Biết đứng riêng bên ngoài Tưởng, người học sẽ tìm cách thoát khỏi Tưởng, chạy trốn Tưởng, và chính vì vậy Thầy nói nhiều pháp thiền ngày nay chỉ khiến người tu giãy giụa, chạy trốn trong Tưởng và Dục. Chủ nhân của Tưởng lại là thể nhập Tưởng, trở thành Tưởng, bao trùm Tưởng, sống với Tưởng, vì Tưởng chính là Phật tánh hóa hiện. Thiếu nền hiểu Vô Ngã, Như Lai Tạng thì những lời ấy nghe như mâu thuẫn, nên Thầy dặn phải thuộc bài trước đã.
• Quán chiếu: Trong lúc thực hành, mình có đang coi ý nghĩ, ham muốn là kẻ thù phải thoát ra không? Thử nhìn chúng như một phần của chính mình đang hiện ra, và xem thái độ ấy thay đổi gì.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 5: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng Phần 4

4. Dục là Trung Đạo

42. Vì sao Thầy nói "Dục là Trung Đạo"?

• Hướng dẫn: Vì dục bao trùm cả hữu vi và vô vi, bao trùm mọi đối cực, vận hành sự sống của mọi đối cực trong tưởng. Thầy nhắc lại dục ở đây là niềm tin, hy vọng, mong muốn, mong cầu, khao khát, tình cảm, "chứ không phải chỉ nói về tình dục". Đây là chỗ Thầy cố ý nói ngược với cách hiểu quen thuộc "diệt dục mới giải thoát", nhưng Thầy nói điều này ở tầng của pháp giải thoát, không phải lời cho phép buông thả.
• Quán chiếu: Mình để ý: ngay cả ước nguyện giác ngộ, ước nguyện giúp người của mình cũng là dục. Mình có đang chê dục trong khi sống nhờ dục không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

43. "Ngộ độc bản ngã" là gì, và vì sao đọc đến bài "Dục là Trung Đạo" người học rất dễ mắc?

• Hướng dẫn: Thầy nói dục và tưởng mà Thầy nói là "dục và tưởng của bản ngã mà vô ngã, của sẵn giải thoát ngay đây", còn chúng sanh chỉ biết bản ngã, chưa ai vô ngã, chưa ai bao trùm. Ngộ độc là "lấy lời pháp làm lý do để nhân danh buông thả tình dục, hưởng thụ dục lạc" mà không hiểu trí tuệ của sẵn giải thoát. Khi quả trổ đến thì chết chìm trong biển nghiệp của việc trói tâm vào dục của bản ngã, "kết cục bị đọa thảm".
• Quán chiếu: Nếu có lúc mình thấy nhẹ nhõm khi nghe "dục không cần diệt", mình tự hỏi thật lòng: phần nào trong mình đang mừng vì có cớ để khỏi giữ giới?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

44. Vì sao Thầy nói kẻ nhận "Ta là thân xác" là bản ngã, mà kẻ nhận "Ta là tánh biết" cũng là bản ngã?

• Hướng dẫn: Bản ngã là khi nhận mình là thân xác (cái tôi hữu vi), hoặc nhận mình là linh hồn, tâm hồn, tánh biết, cảnh giới (cái tôi vô vi). Người tu hay nghĩ bỏ được cái tôi thân xác là đã vô ngã, nhưng chỉ đổi sang cái tôi vô vi. Phật không phủ nhận hai bản ngã này, mà chỉ ra mối liên quan giữa chúng với toàn vũ trụ để thể nhập đồng đẳng bao trùm, gọi là Vô ngã, là Như Lai Tạng.
• Quán chiếu: Mình để ý khi nào mình tự hào "mình không còn bám vào thân xác", và hỏi xem mình có đang bám vào một hình ảnh tâm linh về mình không.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

45. Nếu Đức Phật chưa từng dạy diệt dục, thì thiểu dục tri túc và luyện không tham sân si có vai trò gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói Đức Phật cho cư sĩ tại gia chánh dâm mà vẫn có thể giác ngộ; còn thiểu dục tri túc, luyện không tham sân si là "pháp phương tiện tạm thời để làm yếu đi tâm trói buộc quá nặng vào bản ngã", là bước đệm trước khi vào pháp giải thoát. Như cái cuốc dùng để xới đất: cần thì dùng, xong việc thì thôi. Nhưng đất chưa xới xong mà bỏ cuốc thì chẳng trồng được gì.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: mảnh đất tâm của mình đã được xới đến đâu mà mình dám nghĩ đến chuyện đặt cái cuốc xuống?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

46. Nếu không tham sân si chỉ là "bước đệm", người mới học có được xem nhẹ nó không?

• Hướng dẫn: Không. Trong bài Dục là Trung Đạo, Thầy nói tùy thuận căn cơ, học không tham sân si và ly dục "cũng tốt trong hành trình tiến hóa", tu pháp Trời - Người chống đọa cũng tốt. Trong bài Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm, Thầy gọi không tham sân si là giới luật làm giảm sự chi phối của bản ngã, làm thuần "tính chất nghiện", để việc thâm nhập Tánh Không thuận lợi hơn, với thước đo là nhẫn nhục Ba La Mật. Lỗi chỉ nằm ở chỗ cho rằng không tham sân si đã là giải thoát, không nằm ở việc giữ nó.
• Quán chiếu: Mình giữ nguyên các giới đang giữ, và chỉ thêm một chánh niệm: "đây là cái cuốc, không phải mùa gặt".
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo · Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

47. "Khi sướng thì đồng ý ngay là giải thoát sẵn, khi khổ thì chạy mất dép" – câu này soi vào mình điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói theo lý thì tham sân si hay không, dục hay không dục đều đã sẵn giải thoát ngay đây; nhưng chúng sanh vì trói buộc vô minh quá nặng nên không thấy được. Bằng chứng là khi sướng thì dễ chấp nhận, khi khổ thì chỉ biết kêu cứu. Vì vậy chúng sanh phải học phá vô minh, làm lỏng trói buộc; còn Phật thấy vô minh cũng là Phật giải thoát thì không cần phá gì, "đấy là Phật thấy thôi nhé".
• Quán chiếu: Mình nhớ lại lần khổ gần nhất: lúc ấy mình còn nhớ đến chữ "sẵn giải thoát" không, hay chỉ muốn thoát ra thật nhanh?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

48. Quan điểm "không thiện không ác là giải thoát" nghe đúng mà không đúng ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói pháp giải thoát dạy thoát khỏi nhị nguyên chứ không phủ nhận nhị nguyên, trái lại còn diệu dụng cả nhị nguyên. Nói "không thiện không ác" để tưởng là Trung Đạo thì lộ ra tâm phủ định nhị nguyên. Hơn nữa, "không thiện không ác" lại chính là một mặt đối đãi của "có thiện có ác", nên vẫn bị tưởng nhị nguyên chi phối.
• Quán chiếu: Khi mình có ý "mình đứng ngoài chuyện đúng sai", mình tự hỏi: mình đang bao trùm, hay chỉ đang chọn đứng ở một cực khác?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

49. Vì sao Thầy nói ngày nay người tu nhận nhầm pháp Trời - Người làm pháp giải thoát, mà vẫn không chê pháp Trời - Người?

• Hướng dẫn: Thầy nói người tu bây giờ xem luyện pháp phương tiện, luyện không tham sân si là giải thoát, nên "lạc vào lòng tốt, lạc vào thiện pháp của đạo Trời và Người mà cho là đạo giải thoát"; đó là lý do Thầy nói thời Mạt pháp. Nhưng Thầy cũng nói đạo giải thoát quá khó, nên tu pháp Trời - Người để chống đọa ba cõi thấp là tốt, "sướng thì vẫn thỏa mãn tâm nguyện chúng sanh hơn là khổ". Lỗi là nhận nhầm tên, không phải là làm thiện.
• Quán chiếu: Mình gọi đúng tên những gì mình đang làm: đây là thiện pháp để điều phục, và mình cứ làm cho tốt, không cần gắn nhãn "giải thoát" lên nó.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

5. "Tất cả các pháp đã sẵn giải thoát ngay đây"

50. Trong dụ ngôn của ngài Duy Ma Cật "Tất cả các pháp đã sẵn giải thoát ngay đây", vì sao là "sẵn", vì sao là "ngay đây", vì sao là "giải thoát"?

• Hướng dẫn: Thầy trả lời chung: "Vì toàn bộ thể tánh Như Lai Tạng là Phật." Để hiểu câu ấy phải hiểu thế nào là Phật: Phật bao trùm tất cả, ở trong tất cả, nên tất cả tướng, tất cả tưởng đều là thân Phật. Thầy lấy dụ ngôn này làm tâm điểm, trái tim, chìa khóa của pháp giải thoát, để khi chánh niệm thì cả phần phân tích hiện lên làm chánh tư duy.
• Quán chiếu: Mình chép câu dụ ngôn ra một mảnh giấy, đặt nơi mình hay ngồi, và mỗi lần nhìn thấy thì dừng một hơi thở.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

51. Vì sao Thầy nói khi nhìn thấy Đức Phật Thích Ca trong thân người, mình mới chỉ thấy "một cái dụng nhỏ là bản ngã của Phật"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy Phật không chỉ thị hiện trong phạm vi bản ngã là một nhân vật nào đó; Phật bao trùm tất cả thế gian vũ trụ (vô ngã). Nhưng Phật cũng không phủ nhận tướng bản ngã mình đang thị hiện, với tính cách, cá tính, hình dáng riêng. Chúng sanh chỉ thấy Phật qua thân bản ngã nên hiểu sai pháp Phật dạy.
• Quán chiếu: Khi lễ Phật, mình thử nhìn tượng Phật như một cái dụng nhỏ của một điều bao trùm mọi thứ quanh mình, kể cả chính mình.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

52. Vì sao Thầy nói Phật và chúng sanh là "không một không hai", và vì sao lại có nhiều vị Phật với cá tính khác nhau?

• Hướng dẫn: Thầy dùng hình ảnh đại dương: Phật là cả đại dương và vô tận con sóng, nhưng cũng đang thị hiện qua một con sóng có tính cách riêng. Nói chỉ đồng một thể là phủ nhận sự khác nhau tạo nên khao khát của thể tánh; nói là hai thì không thấy thể đồng đẳng. "Chính sự khác nhau của bản ngã mặc dù đồng thể, đồng đẳng này lại mang lại sức sống khao khát cho toàn bộ thể tánh", nên mới có nhiều vị Phật khác nhau.
• Quán chiếu: Với một người có tính cách rất khác mình, mình thử nhìn sự khác ấy như một con sóng khác trên cùng một biển, không cần họ giống mình.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

53. "Tất cả là Phật" có nghĩa là xóa hết mọi phân biệt, không còn thấy mắt khác tai, sắc khác thanh không?

• Hướng dẫn: Không. Thầy dạy nhìn tất cả là Phật là nhìn vào bất cứ gì, như một hạt cát, cũng thấy cả vũ trụ Sắc tức thị Không vận hành; "mà lại không phủ nhận mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp là khác nhau". Thầy còn cảnh báo: chúng sanh bị tưởng phân biệt chi phối, nhưng nếu không phân biệt tướng gì cả thì lại đi vào quan điểm tròn đầy của vô vi. Thấy đồng thể mà vẫn thấy rõ khác biệt.
• Quán chiếu: Hôm nay mình vẫn phân biệt rõ việc nên làm, việc không nên làm, trong khi thử thấy cả hai cùng là một thể tánh vận hành.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

54. Thầy nói người ác cũng sẵn tướng giải thoát, người không tu cũng sẵn tướng giải thoát. Vậy có phải làm ác hay bỏ tu cũng chẳng sao?

• Hướng dẫn: Thầy nói xét trên sắc pháp thì tất cả pháp đồng thể, nương nhau vận hành, và một pháp thị hiện tất cả pháp, nên pháp nào cũng sẵn tướng giải thoát. Đây là cái thấy của tri kiến Phật về sự thật, không phải một lời cho phép hành động. Trong bài Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm, Thầy gọi việc chộp lấy "tất cả là Phật" rồi nghĩ mình làm gì cũng được là "bệnh ngáo Phật", và nói rõ ai sống thuần bản ngã mà không có gốc đồng đẳng thì "làm cái gì cũng tạo nghiệp".
• Quán chiếu: Khi mình thấy người khác làm điều sai, mình tập nhìn họ bằng lòng thương vì họ cũng là tướng Phật; còn với chính mình, mình vẫn giữ giới như cũ.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật · Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

55. Xét trên "pháp không", vì sao chẳng gì trói buộc được tình cảm, ý niệm, thân xác và vũ trụ?

• Hướng dẫn: Thầy dạy tất cả các pháp đều không có cấu tạo: tình cảm, ý niệm, thân xác, vũ trụ, năm uẩn, sáu căn, sáu trần. Đã không có cấu tạo thì không ai đẻ ra, không từ đâu đến, không đi về đâu, nên sẵn ngay đây; và "vì không có cấu tạo nên chẳng bị ngăn ngại, chẳng gì trói buộc, hủy diệt được, nên bất tử và sẵn giải thoát ngay đây". Cái trói buộc mình cảm thấy đến từ tưởng phân biệt và tâm sở hữu, không phải từ bản chất các pháp.
• Quán chiếu: Khi một cảm xúc nặng nề đè lên, mình thử quán: "cảm xúc này không có cấu tạo", và để ý nó còn nặng như trước không.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

56. Vì sao Thầy nói Phật không chỉ là sắc pháp, cũng không chỉ là không pháp, mà là "Sắc tức thị Không vận hành biến hóa"?

• Hướng dẫn: Nếu chỉ thấy phần sắc pháp (mọi thứ nương nhau, đồng thể) thì dễ thành một đại ngã; nếu chỉ thấy phần không pháp (mọi thứ không cấu tạo) thì dễ rơi vào hư vô. Thầy dạy Phật là cả hai cùng vận hành, như đã nói trong phần về Vô ngã. Vì thế pháp hành về sau cũng có hai phần: thiền trên pháp không và thiền trên sắc pháp.
• Quán chiếu: Mình tự xét: trong cách mình hiểu đạo, mình đang nghiêng về "tất cả là một" hay "tất cả là không"? Chỗ nghiêng ấy để lại khoảng trống nào?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

57. Thầy dẫn lời Phật "Nhân quả chỉ còn là trò chơi". Câu ấy nói ở tầng nào, và người chưa có định lực nên hiểu thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói câu ấy để chỉ tính chất giải thoát sẵn ngay đây của vũ trụ thể tánh Sắc tức thị Không, tức cái thấy của chư Phật. Với người chưa có định lực bình đẳng và đồng đẳng, Thầy nói rõ trong bài Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm: chỉ khi có gốc vô ngã thì "nhân quả chẳng làm gì được", còn sống thuần bản ngã thì làm gì cũng tạo nghiệp, chịu đọa đày. Người mới nên đọc câu này như một chân trời để hướng về, còn bước chân hằng ngày thì vẫn cẩn trọng với nhân quả.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: nếu mình thật sự thấy nhân quả là trò chơi, thì sao mình vẫn còn sợ, còn giận khi quả xấu đến?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật · Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

58. Thầy dặn rằng ngay cả việc tầm thường nhất, như lúc đi vệ sinh, khi nghe câu "đã sẵn giải thoát ngay đây" thì toàn bộ bài dụ ngôn phải hiện lên làm chánh niệm. Vì sao?

• Hướng dẫn: Thầy muốn người học thấy không có chỗ nào của đời sống nằm ngoài thể tánh, việc cao sang hay tầm thường đều sẵn giải thoát như nhau. Nhưng câu ấy chỉ có sức khi cả chuỗi lý phía sau (Phật bao trùm tất cả, một pháp là cả thể tánh, tất cả không có cấu tạo) hiện lên làm chánh niệm và chánh tư duy. Có chánh niệm này rồi Thầy mới dạy thiền thể nhập tưởng tánh; thiếu nó, câu nói chỉ còn là một khẩu hiệu.
• Quán chiếu: Hôm nay chọn một việc mình cho là thấp kém hay chán nhất trong ngày và làm nó với chánh niệm "việc này cũng là cả thể tánh".
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật

59. Thầy dặn chỗ nào chưa hiểu phải ghi lại để hỏi, và cảnh báo những người tự suy diễn lời Thầy. Mình có đang tự suy diễn không?

• Hướng dẫn: Thầy nói phải thuộc lòng và hiểu cặn kẽ dụ ngôn, chưa hiểu thì ghi lại để hỏi, nếu không thì không thoát được ngũ ấm ma của tưởng. Trong phần 5, Thầy nói có người đã "bắt đầu có tính chất ngộ độc vì tự suy diễn lời Ta theo cách cạn cợt của mắt thịt, tự kiêu ngạo cho rằng đã hiểu", và dặn phải ngẫm Pháp cả ngày cả tháng, vì "chỉ cần lệch một ly" là còn trong Ngũ Ấm Ma. Khiêm tốn hỏi là một phần của pháp hành.
• Quán chiếu: Mình ghi ra ba chỗ trong pháp giải thoát mà mình chưa chắc mình hiểu đúng, và giữ chúng như câu hỏi thay vì tự điền câu trả lời.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 6: Dụ Ngôn Của Ngài Duy Ma Cật · Pháp Giải Thoát Phần 5: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng Phần 4

6. Pháp hành: hành thâm Bát Nhã, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

60. Vì sao Thầy nói pháp hành giải thoát "về bản chất chỉ là một phương pháp dùng chính Tưởng để chiến thắng Tưởng"?

• Hướng dẫn: Vì "ý dẫn đầu tất cả các pháp": ý niệm của chúng sanh cạn cợt trong phạm vi bản ngã và đối đãi nên chịu trói buộc nhân quả theo đúng sự dẫn dắt của nó. Ý niệm ấy chẳng sai gì, chỉ không đủ bao trùm để thấy sẵn giải thoát ngay đây; nếu ý niệm đủ sức ở trong và bao trùm tất cả Tưởng thì lại tốt. Thầy nhắc: ý niệm là tưởng, chánh niệm cũng là tưởng, nên không có cách nào ra khỏi tưởng ngoài việc dùng tưởng đúng.
• Quán chiếu: Mình để ý câu tự nói thầm nhiều nhất trong ngày, và nghĩ xem có thể thay nó bằng một câu chánh niệm nào.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

61. Vì sao Thầy nói tưởng nhị nguyên biến hóa "tầng tầng lớp lớp", ngay cả với lời Thầy dạy về nô lệ và chủ nhân?

• Hướng dẫn: Thầy tự lấy ví dụ: quan điểm "không thể nhập được là nô lệ, thể nhập được là chủ nhân" phá được trói buộc cạn cợt vào bản ngã, nhưng lại ngầm đưa người học vào cặp nhị nguyên mới giữa thể nhập và không thể nhập; "mà nếu không tạm thời làm thế thì cũng không được". Người ta thoát tưởng phân biệt này thì liền lạc vào tưởng phân biệt khác. Vì vậy phải nương trí tuệ của Phật Quán Tự Tại, hành thâm Bát Nhã Tâm Kinh.
• Quán chiếu: Mình để ý một lần mình tự hào "mình không còn phân biệt như người khác", và thấy chính ý ấy là một phân biệt mới.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

62. "Chiếu kiến ngũ uẩn giai không" theo Thầy nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: "Chiếu" là chỉ thẳng, khẳng định; "kiến" là cái thấy của Phật; "chiếu kiến" là khẳng định. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không là khẳng định Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức là không có cấu tạo, nhưng vẫn tồn tại Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức: năm uẩn là tướng của không cấu tạo, không cấu tạo là tướng của năm uẩn. Chữ "không có cấu tạo" là phần Thầy giải mã thêm cho thời này.
• Quán chiếu: Mình chọn một uẩn dễ nhận nhất lúc này (một cảm giác trên thân) và khẳng định thầm "cảm giác này không có cấu tạo" trong vài hơi thở.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

63. Vì sao pháp hành giải thoát phải dựa vào niềm tin nơi tri kiến Phật, đến mức Thầy nói "hãy hoang tưởng với tri kiến Phật"?

• Hướng dẫn: Thầy nói pháp hành về bản chất là dựa vào tri kiến Phật, tin vào tri kiến Phật, và dùng niềm tin ấy "thôi miên chính mình" vượt thoát tưởng phân biệt, tiến tới bình đẳng và đồng đẳng. Chúng sanh vốn đã tin chắc mọi thứ có cấu tạo, cái tôi là cố định; đó cũng là một niềm tin, chỉ là niềm tin của vô minh. Trong phần dặn dò, Thầy nói "kiên định và niềm tin chính là định lực của các con".
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: niềm tin nào về chính mình ("mình là người nóng tính", "mình không làm được") mình đang lặp lại mỗi ngày mà chưa từng xét lại?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại) · Pháp Giải Thoát - Phần 12: Những Dặn Dò Về Pháp Hành

64. Thầy định nghĩa Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức như thế nào, và vì sao nói năm uẩn "vốn chỉ là một thể của Tưởng mà tạm phân ra những phạm vi riêng"?

• Hướng dẫn: Theo Thầy: Sắc là toàn bộ thân thể, hình tướng thế gian của vũ trụ, và cả mọi ý nghĩ, mọi cảm xúc tình cảm; Thọ là mọi cảm giác; Tưởng là toàn bộ ý niệm tưởng tượng, bao gồm cả cảnh thế gian; Hành là mọi hoạt động của thân thể và của cả vũ trụ; Thức là ký ức, kỷ niệm của mình và của tất cả. Vì Ý dẫn đầu tất cả các pháp, cảnh và thân đều là quả trổ ra của Tưởng, nên năm phần ấy chỉ là cùng một thể Tưởng được chia tạm để nói. Thầy nhắc: ý niệm cạn cợt của chúng sanh chẳng có gì sai, nó chỉ không đủ bao trùm để thấy sẵn giải thoát ngay đây.
• Quán chiếu: Lấy một khoảnh khắc vừa xảy ra (một tiếng động làm mình giật mình), mình thử tách ra xem đâu là Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức trong đó, rồi thấy chúng cùng là một dòng Tưởng như thế nào.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

65. Trong "chi tiết cách hành", Thầy nói bên trong mình là muôn vàn ý niệm và khao khát, bên ngoài là thuận cảnh và nghịch cảnh, tất cả đều là Tưởng đang bao bọc mình, nhưng chúng có hai điểm chung. Hai điểm chung ấy là gì, và khi gặp một nghịch cảnh mình quán thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra: mọi thứ trong ngoài đều không có cấu tạo (phần Không), và đều là tất cả thể tánh (phần Sắc). Vì vậy nhìn vào một hạt cát cũng thấy toàn bộ Thể tánh. Khi một nghịch cảnh đến, như lời xúc phạm hay tin dữ về sức khỏe, mình nhận ra nó là Tưởng, là không có cấu tạo mà vẫn đang hiện ra, và cũng là cả thể tánh đang thị hiện, chứ không phải một vật cứng từ bên ngoài đập vào mình. Đó chính là tinh thần "chiếu kiến ngũ uẩn giai không": khẳng định theo cái thấy của Phật, chứ không đợi cảm giác của mình đồng ý.
• Quán chiếu: Lần tới khi một chuyện trái ý xảy ra, mình thử nhắc hai điểm chung ấy trước khi phản ứng, và để ý xem khoảng cách giữa chuyện xảy ra và phản ứng của mình có rộng hơn không.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

66. Thầy nói vì không có cấu tạo nên các pháp "hỗn độn và lẫn lộn trong nhau với hàng tỷ tỷ chiều không gian" ngay trong một điểm, nên mới có chuyện Phật thu nhiếp tam thiên đại thiên thế giới trong lòng bàn tay. Vì sao Thầy dặn chớ mang "logic cạn cợt của loài người" vào học pháp này?

• Hướng dẫn: Thầy dạy nhìn bằng mắt thịt thì các pháp có trật tự vật lý và logic vật lý, nhưng vì không có cấu tạo nên chúng hòa lẫn trong nhau, không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian như mình quen nghĩ. Nếu lấy logic của loài người làm thước đo cho tất cả thì đến chỗ không hiểu nổi, không chấp nhận nổi sẽ sinh tâm sợ hãi, rồi quay ra phỉ báng Thầy và chư Phật. Cho nên Thầy dặn người học phải thuộc và hiểu lời thuyết, và dựa vào tri kiến Phật mà học, chứ không đòi mọi điều phải vừa với khuôn hiểu biết sẵn có của mình.
• Quán chiếu: Khi gặp một lời dạy mình chưa hiểu nổi, phản ứng đầu tiên của mình là tò mò học tiếp, hay là nghi ngờ và muốn bác bỏ? Đằng sau phản ứng ấy có nỗi sợ nào không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 8: Pháp Hành Phần 1 - Bát Nhã Tâm Kinh (Phật Quán Tự Tại)

67. Bước 1 của thiền trên phần không – "nghe những thứ không nghe thấy, thấy những thứ không thấy, tin những thứ không thấy" – được thực hành thế nào?

• Hướng dẫn: Âm thanh nào đập vào tai thì khẳng định ngay "âm thanh này không có cấu tạo", nhưng không phủ nhận sự hiện diện của âm thanh; hình ảnh nào hiện ra, kể cả trong tưởng tượng, cũng khẳng định "cảnh này không có cấu tạo". Ví dụ nằm nghe tiếng ve, soi gương, nghe tiếng xe cộ hay tiếng cãi nhau đều quán như vậy, và tin bất thối chuyển rằng tất cả không có cấu tạo vì đó là tri kiến Phật. Đây là quá trình "đồng hóa các tưởng vào Phật tánh chứ không còn chối bỏ, ngăn chặn tưởng".
• Quán chiếu: Sáng mai khi soi gương, mình nghĩ ngay: "Ta thấy không có cấu tạo", và để ý phản ứng quen thuộc với gương mặt mình.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

68. Bước 2 – khẳng định mọi cảm xúc, khao khát, dục vọng và hành động là không có cấu tạo – khác gì với việc đè nén chúng?

• Hướng dẫn: Thầy dặn khẳng định chúng không có cấu tạo "nhưng không được phủ nhận sự hiện diện của tất cả thứ ấy". Đè nén là coi cảm xúc là kẻ thù phải dập đi; bước 2 là nhận nó có mặt mà thấy nó không có cấu tạo, nên nó mất dần sức trói buộc. Điều này không có nghĩa là làm theo dục vọng; thấy dục vọng không có cấu tạo không phải là chiều theo nó.
• Quán chiếu: Khi một cơn thèm muốn hay cơn giận khởi lên hôm nay, mình quán "cơn này không có cấu tạo" và không làm theo nó ngay.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

69. Vì sao Thầy nói thực hành này "rất giống một kẻ bị hoang tưởng nặng", mà vẫn phải kiên định?

• Hướng dẫn: Thầy nói người học vốn đã hoang tưởng, chỉ là hoang tưởng theo cách vô minh trong phạm vi bản ngã và tri kiến cá nhân; giờ cũng là hoang tưởng, nhưng trên tri kiến Phật. Phải kiên định vì thói quen nhận định cũ cái gì cũng có cấu tạo, sống chỉ biết sắc pháp thì không giải thoát nổi. Ai cũng đã có định lực, nhưng là "định lực của vô minh"; kiên định luyện chiếu kiến ngũ uẩn giai không thì định lực giải thoát tăng.
• Quán chiếu: Mình đặt một lời nhắc cố định trong ngày (trước bữa ăn, khi mở cửa) để quay về chánh niệm "không có cấu tạo", và giữ nó đủ bảy ngày.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

70. Vì sao Thầy nói "lúc hạnh phúc chấp nhận không cấu tạo thì dễ, lúc đau khổ chấp nhận không cấu tạo khó lắm", và tu lúc sướng dễ lạc Ngũ Ấm Ma?

• Hướng dẫn: Thầy kể người thầy dạy đạo giải thoát thường cố tình đưa ra quan điểm sai lệch, thậm chí vu oan, để xem học trò có bao trùm được không; chỉ cần có thái độ ấm ức là biết chưa vào được "pháp không Ba La Mật". Khi mọi thứ thuận lợi, quán "không cấu tạo" rất nhẹ nhàng nên dễ tưởng mình đã đạt, đó là chỗ lạc Ngũ Ấm Ma. Nghịch cảnh mới là nơi đo thật.
• Quán chiếu: Lần tới khi bị hiểu lầm hay bị trách oan, mình dùng chính lúc ấy để quán "lời này không có cấu tạo, ta không có cấu tạo", và để ý chỗ ấm ức còn lại.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

71. Khi thiền đến lúc thấy không còn khoảng cách với mọi thứ, hay bỗng thương muôn loài, mình nên làm gì?

• Hướng dẫn: Thầy dặn cứ tiếp tục chánh niệm không cấu tạo, "vì nó sẽ qua, nó vô thường"; thương tất cả hay chỉ thương một người, ích kỷ hay bao dung đều đã sẵn giải thoát. Nếu không tỉnh sẽ chạy từ tưởng nhị nguyên này sang tưởng nhị nguyên khác. Trong phần 11, Thầy nói đang thiền thấy thanh tịnh hay thấy yêu thương muôn loài mà khẳng định "phải như thế mới là giải thoát" là "chết trong nhị nguyên".
• Quán chiếu: Nếu có một trải nghiệm đẹp trong thiền, mình ghi nhận nó rồi để nó đi, không kể với ai như một thành tựu.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không · Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

72. Khi gặp tai nạn hay biến cố bất ngờ, "chánh niệm vô ngã" với ba câu then chốt vận hành thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói khi khẳng định tất cả là không có cấu tạo thì dần cảm thấy không còn cái chết, nên nỗi sợ chết được thâu nhiếp dần. Ví dụ đang đi đường gặp tai nạn thì chánh niệm vô ngã tự hoạt động: "Ta luôn hiện diện, Ta chẳng là ai cả, Ta là tất cả sẵn giải thoát ngay đây", và mình tự bao trùm cả cảnh tượng thay vì đắm vào một tướng bản ngã. Điều này chỉ tự động được khi đã luyện miên mật lúc bình thường.
• Quán chiếu: Mỗi tối trước khi ngủ, mình đọc thầm ba câu then chốt, để một ngày nào đó chúng có mặt đúng lúc mình cần.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

73. Thiền trên sắc pháp được thực hành thế nào, và nó bổ sung gì cho thiền trên pháp không?

• Hướng dẫn: Thầy dạy thấy bất kỳ pháp nào cũng là Ta, là cả một vũ trụ thể tánh đang thị hiện: nghe âm thanh thì nghĩ "âm thanh này là Ta, là cả một vũ trụ thể tánh không có cấu tạo"; thấy cảnh, người, sự việc, hay khởi một cảm xúc, ước mơ cũng quán như vậy. Kết hợp không pháp và sắc pháp thì thành pháp thiền dẫn tới đồng đẳng, Chánh Đẳng Chánh Giác. Thầy lưu ý chánh niệm "là Ta" khởi ngay khi vừa đối cảnh là rất quan trọng để vượt tưởng phân biệt.
• Quán chiếu: Hôm nay khi nhìn một người lạ trên đường, mình thử quán thầm "người này cũng là cả thể tánh, cũng là Ta".
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 10: Pháp Hành Phần 3 - Thiền Trên Sắc Pháp

74. "Bình đẳng" và "đồng đẳng" khác nhau thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy bình đẳng thì vẫn còn phân biệt dụng khác nhau, như thấy biển Tánh Không mênh mông mà các con sóng vẫn khác nhau; đó là cái thấy của thiền không pháp. Đồng đẳng là "đồng thể đồng dụng", như toàn bộ biển và sự khác nhau của vô tận con sóng cũng chính là Ta; đó là khi kết hợp với thiền sắc pháp, còn gọi là Chánh Đẳng Chánh Giác. Đồng đẳng không có nghĩa phủ nhận bình đẳng hay không bình đẳng.
• Quán chiếu: Với một người mình thấy "khác mình quá", mình thử đi từ "chúng ta bình đẳng" sang "sự khác của họ cũng chính là mình".
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 10: Pháp Hành Phần 3 - Thiền Trên Sắc Pháp

75. Khi nói "một pháp là cả thể tánh", Thầy chỉ ra hai lớp nhận thức nào?

• Hướng dẫn: Lớp thứ nhất là thấy bằng quan điểm trí tuệ: để có quả nho phải có cây nho, địa cầu, mặt trời, cả vũ trụ, nên nhìn quả nho thấy cả vũ trụ. Lớp thứ hai là thấy bằng Sắc tức thị Không: vì các pháp không có cấu tạo nên tất cả pháp có thể trụ ngay nơi một điểm, không không gian, không thời gian. Lớp thứ nhất logic có thể theo được; lớp thứ hai vượt logic mắt thịt, cần niềm tin và thực hành.
• Quán chiếu: Cầm một trái cây trong bữa ăn hôm nay, mình đi qua lớp thứ nhất thật chậm trước khi dám nghĩ đến lớp thứ hai.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 10: Pháp Hành Phần 3 - Thiền Trên Sắc Pháp

76. Nếu thấy việc quán mọi âm thanh, mọi cảnh là không có cấu tạo quá khó và mệt, Thầy dặn chia nhỏ ra thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dặn chia pháp thiền thành đề mục nhỏ: nghe chuyên một loại âm thanh (tiếng quạt, điều hòa, xe cộ, hơi thở) và nghĩ "âm thanh này không có cấu tạo"; chia riêng cho Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức; chánh niệm từ việc soi gương, rửa mặt, bước đi, ăn uống. Thầy lưu ý nghe thứ mình thích thì dễ chánh niệm, thứ mình không thích thì rất khó. Kiên định từ đề mục nhỏ nhất sẽ giúp dần tỉnh thức và giác ngộ.
• Quán chiếu: Tuần này mình chọn đúng một đề mục (ví dụ rửa mặt mỗi sáng: khăn, nước, mặt, cảm giác đều không có cấu tạo) và giữ nó đều đặn.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 12: Những Dặn Dò Về Pháp Hành

77. Thầy nói niệm Phật hay không niệm Phật đều sẵn giác ngộ như nhau. Vậy có nên bỏ niệm Phật, bỏ lễ lạy không?

• Hướng dẫn: Không phải. Thầy chỉ ra cái bệnh là phân biệt tướng pháp phương tiện ("phải niệm Phật mới giác ngộ, không niệm là không giác ngộ"). Thầy dạy nếu chọn niệm Phật thì niệm cùng pháp giải thoát, gọi là "niệm Phật thành Phật": ý niệm A Di Đà Phật không có cấu tạo, người niệm cũng không có cấu tạo; lễ lạy thì quán mình, bàn thờ Phật, nghiệp hay phước đều không có cấu tạo. Ở các bài khác Thầy vẫn dạy người mới lấy tụng kinh niệm Phật, lễ lạy sám hối làm nền; bài này dạy cách làm chúng sâu hơn, không phải bỏ đi.
• Quán chiếu: Lần niệm Phật hay lễ lạy tới, mình thêm chánh niệm "người niệm và câu niệm đều không có cấu tạo" vào từng câu, từng lạy.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 12: Những Dặn Dò Về Pháp Hành

78. Thầy giải nghĩa đen "Như Lai Tạng": Như Lai là Phật tánh (Sắc tức thị không), Tạng là bao trùm, nên Như Lai Tạng là "tất cả là tánh Phật, là Phật bao trùm". Vì sao Thầy dặn trước khi bước vào pháp hành phải hiểu thông lý thuyết đến mức "không còn phải nghĩ xem nó là cái gì nữa"?

• Hướng dẫn: Thầy nói do căn cơ mỗi người khác nhau, nên khi vào pháp hành phải bảo đảm toàn bộ phần lý thuyết đã hiểu và thông tỏ. Nếu lúc đang chánh niệm mà còn phải dừng lại suy nghĩ khái niệm nghĩa là gì, thì chánh niệm lại biến thành suy luận, và tưởng phân biệt có chỗ chen vào. Lý thuyết thông rồi thì chỉ cần khởi một câu chánh niệm là đủ, không phải dò lại lý lẽ. Vì vậy học thuộc, hiểu kỹ các bài trước là phần nền không bỏ qua được của pháp hành.
• Quán chiếu: Với những khái niệm như Tánh Không, Như Lai Tạng, không có cấu tạo, mình đã nói lại được bằng lời của mình chưa, hay vẫn phải lật lại bài mỗi lần?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 12: Những Dặn Dò Về Pháp Hành

79. Thầy nhắc "nghe những thứ mình thích thì dễ chánh niệm, mà nghe những âm thanh mình không thích thì rất khó chánh niệm". Vì sao lại như vậy, và mình nên mở rộng phạm vi chánh niệm theo thứ tự nào?

• Hướng dẫn: Âm thanh mình thích không khơi lên phản kháng, nên tâm dễ yên để nhận ra "âm thanh này không có cấu tạo"; âm thanh mình ghét thì tưởng phân biệt bật lên ngay, kéo theo khó chịu, nên chánh niệm dễ bị cuốn mất. Thầy dạy chia nhỏ đề mục: tập trung nghe riêng một loại tiếng như quạt gió, điều hòa, xe cộ, hơi thở, rồi dần dần khả năng nghe và chánh niệm sẽ được mở rộng. Như vậy nên bắt đầu từ những âm thanh trung tính, dễ chịu cho quen tay, rồi mới đem chánh niệm ấy tới những âm thanh gây khó chịu. Thầy nhấn mạnh sự kiên định thực hành từ đề mục nhỏ nhất mới dần đưa tới tỉnh thức.
• Quán chiếu: Âm thanh nào trong ngày làm mình khó chịu nhất (tiếng khoan, tiếng trẻ khóc, một giọng nói)? Sau khi đã quen với tiếng quạt, mình thử đem câu "không có cấu tạo" tới âm thanh ấy.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 12: Những Dặn Dò Về Pháp Hành

80. Khi lễ lạy, Thầy dạy chánh niệm rằng mình, bàn thờ Phật, "nghiệp hay phước cũng không có cấu tạo", tất cả là Phật đồng đẳng, "không ai hơn ai". Chánh niệm như vậy có làm mất lòng tôn kính, hay làm mình coi nhẹ nghiệp và phước không?

• Hướng dẫn: Không. Thầy dạy đây là cách lễ lạy cùng pháp giải thoát cho người đã chọn lễ lạy, chứ không phải lý do để thôi lễ lạy hay thôi giữ thiện pháp. Chánh niệm không có cấu tạo là để phá tưởng phân biệt đang trói mình: phân biệt "tôi thấp, Phật cao" đến mức mất mình, hoặc lạy để đổi lấy phước, sợ nghiệp mà lạy. Khi thấy tất cả là Phật tánh, lòng tôn kính không còn dựa vào sự so sánh hơn kém nữa, nên càng trọn vẹn hơn. Thầy nhắc sức mạnh của việc này nằm ở sự kiên định và niềm tin, vốn chính là định lực của người học.
• Quán chiếu: Lần lạy Phật tới, mình để ý xem mình đang lạy vì mong cầu, vì sợ, hay vì một lòng kính ngưỡng không cần điều kiện.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát - Phần 12: Những Dặn Dò Về Pháp Hành

81. "Thể nhập sẵn" là gì, và vì sao Thầy dặn chỉ "làm nhòa" ranh giới cái tôi chứ không loại bỏ nó?

• Hướng dẫn: Thầy nói khi chánh niệm "Ta là cả thể tánh không cấu tạo đang vận hành" thì vẫn lưu lại nhị nguyên: Ta là chủ thể chánh niệm, cảnh là đối tượng quán. Nên rút gọn: chỉ cần chánh niệm "mọi âm thanh sắc tướng là cả thể tánh không cấu tạo đang vận hành", không khẳng định cũng không phủ định cái ta, rồi tiến tới chỉ còn "Thể tánh không cấu tạo đang vận hành sẵn". Làm nhòa chứ không loại bỏ, vì loại bỏ cái tôi lại là một ý chí của cái tôi.
• Quán chiếu: Trong một buổi thiền, mình thử bỏ chữ "ta" ra khỏi câu chánh niệm và để ý cảm giác chủ thể - đối tượng thay đổi thế nào.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 13: Rút Gọn Chánh Niệm - Trực Tiếp Thể Nhập

82. Ý tưởng sáng tạo của mình có "sẵn" hay không? Và "sẵn kết quả biến đổi" khác gì thuyết số phận?

• Hướng dẫn: Thầy nói phần lớn người học không muốn đồng ý ý tưởng của mình là sẵn, vì muốn khẳng định một cái tôi ("đây là ý tưởng mới của tôi"), và như vậy là đã chết trong tưởng phân biệt chủ thể - đối tượng. Mọi ý niệm không có cấu tạo nên sẵn ngay đây; xét theo nhân quả thì không có cả thế giới sẵn đó, mình lấy đâu ra ý niệm sáng tạo. Nhưng "sẵn kết quả biến đổi" không phải học thuyết số phận: nó vẫn là biến đổi, vẫn nhân quả, chỉ là không có một cái tôi riêng làm chủ nó.
• Quán chiếu: Lần tới khi được khen vì một ý hay, mình thầm cảm ơn tất cả những gì đã góp nên ý ấy, thay vì chỉ nhận về mình.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 13: Rút Gọn Chánh Niệm - Trực Tiếp Thể Nhập

83. Vì sao Thầy nói điểm vĩ đại của pháp thiền này là "không cấm tưởng tượng hay mơ ước", và gọi là "không dụng công"?

• Hướng dẫn: Thầy nói vì toàn bộ vọng tưởng về quá khứ, tương lai đều được đồng hóa vào tánh không cấu tạo, nên không phải tốn sức chặn chúng, gọi là "không dụng công" (không mất sức). Điều này khác các pháp coi vọng niệm là kẻ thù. Nhưng không dụng công không có nghĩa là không kiên định: Thầy vẫn dặn hành từng giây từng phút, ngày qua ngày mà không thất niệm.
• Quán chiếu: Khi một mơ ước viển vông khởi lên hôm nay, mình không tự trách mình "lại vọng tưởng", chỉ quán "mơ ước này không có cấu tạo" rồi tiếp tục việc đang làm.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

84. Thầy định nghĩa bản ngã là khi mình nhận thân xác hữu vi hoặc tánh biết vô vi là mình mà không thấy Như Lai Tạng. Vì sao "kẻ nhận tánh biết là Ta cũng là bản ngã"?

• Hướng dẫn: Thầy nói kẻ cho thân xác là Ta là bản ngã, mà kẻ nhận tánh biết là Ta cũng là bản ngã. Người tu thường nghĩ bỏ được chấp thân là xong, rồi lại nhận một cái biết trong trẻo, lặng lẽ làm "cái ta thật"; nhưng đó chỉ là dời chỗ trụ từ hữu vi sang vô vi. Cả hai đều là cắt một phần ra để nhận làm mình, không thấy được Như Lai Tạng là thể tánh bao trùm cả tưởng lẫn tánh. Vì thế Thầy dạy khẳng định tất cả là không có cấu tạo, kể cả những gì bên trong, để không còn chỗ nào cho bản ngã đứng.
• Quán chiếu: Khi ngồi thiền thấy yên, mình có ngầm nghĩ "đây mới là mình thật" không? Thử thấy cả cái yên ấy cũng không có cấu tạo.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

85. Thầy nói "các con đều đã có định lực, nhưng định lực này là định lực của vô minh". Định lực của vô minh là gì, và khi hành không thất niệm thì trí tuệ bình đẳng hiển lộ ra sao?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, thói quen nhận định của mình không có "không cấu tạo", cái gì cũng có cấu tạo hết, nên sống chỉ biết sắc pháp, mà lại là sắc pháp trói buộc thiển cận của bản ngã; sự vững chắc của thói quen ấy là định lực của vô minh. Vì vậy phải kiên định luyện chiếu kiến ngũ uẩn giai không từng giây từng phút, tháng này qua tháng khác để định lực giải thoát tăng lên. Khi ấy người học tự thấy cao hay thấp đều không có cấu tạo nên đồng thể, mà vẫn thấy có phân biệt cao thấp; "tôi không có cấu tạo, anh không có cấu tạo" thì tôi chính là anh. Mọi quan điểm trái ngược cũng không còn đơn giản là trái ngược, và đó là chỗ trí tuệ Phật tự hiển lộ.
• Quán chiếu: Một thói quen nhìn nhận nào của mình vững như bàn thạch (về một người, về chính mình)? Nó là định lực của sự thật hay định lực của thói quen?
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

86. Thầy nói người hành pháp giải thoát "không còn thấy nhân duyên hay nhân quả là to nữa, mà thấy chúng rất nhỏ", và nỗi sợ chết dần được thâu nhiếp. Hiểu thế nào cho đúng, để không lấy đó làm cớ coi thường nhân quả?

• Hướng dẫn: Thầy giải: vì nhân duyên, nhân quả chính là mình, là không có cấu tạo, và mình chấp nhận mọi tưởng, mọi tướng đều là Phật, là toàn bộ thể tánh, nên chúng không còn là thứ đè nặng. Khi khẳng định tất cả không có cấu tạo, người học dần thấy không còn cái chết, và nỗi sợ chết từ từ được thâu nhiếp. Nhưng đây là quả của việc hành liên tục không thất niệm, có định lực thật, chứ không phải một ý nghĩ để tự trấn an; Thầy đã cảnh báo lúc sướng dễ lạc ngũ ấm ma, và lúc đau khổ mới thấy chấp nhận không cấu tạo khó thế nào. Người chưa có định lực mà nói "nhân quả nhỏ thôi" thì chính là đang để bản ngã mượn lời pháp.
• Quán chiếu: Khi nghĩ tới cái chết của mình, lòng mình khởi lên điều gì? Đó là thước đo thành thật hơn mọi lời mình nói về không cấu tạo.
• Nguồn: Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

7. Những dặn dò và nguy hiểm của học đạo giải thoát

87. Vì sao Đức Phật Thích Ca sau khi giác ngộ lại không muốn thuyết pháp, phải đợi Phạm Thiên thỉnh đến ba lần?

• Hướng dẫn: Thầy giải thích: vì Đức Phật thấy pháp giải thoát quá khó đối với chúng sanh, "một lời thuyết vừa là cam lồ mà lại cũng vừa sẵn là thuốc độc". Chúng sanh xuất phát từ bản ngã, chỉ biết nhận thân xác, tâm hồn hay tánh biết là mình và hưởng dục vọng từ đó, nên nghe lời giải thoát rất dễ đem nó phục vụ bản ngã. Thầy viết bài này để người học biết những lỗi ấy mà tránh trong thực hành.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: lời dạy nào trong phần này mình thấy "dễ chịu nhất", và liệu sự dễ chịu ấy có đang phục vụ bản ngã của mình không?
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

88. Vì sao Thầy dặn chưa học xong phần lý thì chưa được bước vào phần Hành?

• Hướng dẫn: Ngay khi mở đầu, Thầy nói pháp giải thoát "chỉ cần hiểu sai 1 chút là trở thành thuốc độc, đọa ngũ ấm ma", mà hiểu đúng, hành đúng thì lại rất dễ. Trong phần 5, Thầy nói nếu bước ngay vào phần Hành thì chắc chắn sẽ đọa Ngũ Ấm Ma, vì không đủ trí tuệ để vượt phạm vi và tính chất của Tưởng. Thông lý là cái bản đồ; đi khi chưa có bản đồ thì càng đi càng lạc.
• Quán chiếu: Trước khi thực hành một điều gì trong pháp giải thoát, mình tự hỏi: mình có giải thích lại được nó bằng đúng lời Thầy, và biết nó dễ lệch ở đâu không?
• Nguồn: Bắt Đầu Từ Ngày Hôm Nay: Khai Thuyết Pháp Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát · Pháp Giải Thoát Phần 5: Nô Lệ Của Tưởng Và Chủ Nhân Của Tưởng Phần 4

89. Thầy nói pháp giải thoát "khó đến mức chỉ cần hiểu sai một chút là trở thành thuốc độc, đọa ngũ ấm ma", nhưng "nếu hiểu đúng, hành đúng thì lại rất dễ". Hai vế ấy dạy mình thái độ học thế nào?

• Hướng dẫn: Vế đầu nhắc sự cẩn trọng: vì pháp giải thoát chạm tới những chỗ rất vi tế, một chút lệch là thành cớ cho bản ngã, và Thầy nói đó là lý do Thầy dùng hết khả năng logic, qua nhiều bài viết và livestream, để phân tích cặn kẽ từ lý thuyết tới pháp hành. Vế sau cho niềm tin: cái khó không nằm ở pháp, mà ở chỗ mình hiểu lệch. Vì vậy người học không nên vội vàng, không tự ý nhảy cóc, mà học tuần tự, hỏi khi chưa rõ. Khi hiểu đúng, việc hành sẽ tự nhiên và nhẹ nhàng hơn mình tưởng.
• Quán chiếu: Mình đang học pháp theo kiểu đọc lướt cho nhanh, hay chậm rãi để chắc từng bước? Có chỗ nào mình đang hiểu "gần đúng" mà chưa chịu hỏi lại?
• Nguồn: Bắt Đầu Từ Ngày Hôm Nay: Khai Thuyết Pháp Bất Khả Tư Nghị Giải Thoát

90. "Bệnh ngáo Phật" là gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói chúng sanh sống "bản ngã mà bản ngã", nên khi nghe Phật dạy "tất cả đã sẵn giải thoát ngay đây, tất cả là Phật" thì vội chộp lấy, tự phong mình là Phật, rồi nghĩ mình làm gì cũng được. Họ quên cả giai đoạn thiền để bình đẳng và đồng đẳng, quên Lục độ Ba La Mật, quên nhẫn nhục Ba La Mật. Lấy lời pháp làm lá chắn cho dục vọng bản ngã mà chẳng ngộ được gì về vô ngã, Thầy gọi là bệnh ngáo Phật.
• Quán chiếu: Mình để ý có lúc nào mình dùng "tất cả là Phật" hay "sẵn giải thoát" để biện hộ cho một việc mình biết là không nên làm không.
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

91. Vì sao người mắc bệnh ngáo Phật "có thể không sợ chết, có thể nổi máu anh hùng", nhưng "khi chết thật thì đọa thật"?

• Hướng dẫn: Thầy nói người ngáo Phật sẽ nghĩ "ngáo Phật thì cũng đã sẵn giải thoát ngay đây", thế là ngáo gấp đôi, gấp ba. Sự can đảm của họ đến từ ý niệm, không đến từ định lực của bình đẳng và đồng đẳng. Khi cái chết hay quả khổ đến thật, ý niệm ấy không đỡ được, nên đọa thật. Không sợ hãi thật sự phải là kết quả của công phu, không phải của một câu nói tự trấn an.
• Quán chiếu: Mình phân biệt: sự "không sợ" của mình trong vài chuyện gần đây là do định lực, hay do mình chưa thật sự đối diện?
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

92. Thước đo của tâm bình đẳng và đồng đẳng là gì, và mình đo được nó khi nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói thước đo chính là đức hạnh nhẫn nhục và nhẫn nhục Ba La Mật: trong mọi hoàn cảnh trái ý, không bị tham, sân, si, thù hận và sợ hãi chi phối, vì đã tin và thấy tất cả là mình, tất cả là trò chơi do tâm tạo, mình là Tánh Không, là thể tánh, là bất tử. Mọi hoàn cảnh bất như ý là sắc tướng, nhẫn nhục Ba La Mật là "thị không". Hiểu lý bao nhiêu không đo được bằng lúc yên ổn, chỉ đo được khi bị chửi, bị oan, bị mất.
• Quán chiếu: Lần tới khi bị ai đó nói nặng lời, mình xem đó là buổi "kiểm tra" nhẫn nhục Ba La Mật và ghi lại kết quả thật của mình.
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

93. Vì sao xuất phát điểm là bản ngã thì phải trải qua pháp phương tiện trước khi vào pháp giải thoát?

• Hướng dẫn: Thầy nói vì xuất phát điểm là bản ngã, người học cần các pháp phương tiện như tụng kinh niệm Phật, lễ lạy sám hối, bố thí cúng dường, giữ giới thiền định để chuyển hóa nghiệp. Nghiệp được chuyển hóa thì trí tuệ mới dần khai mở để hiểu những lời pháp khó, và từ đó mới có "điểm tựa an toàn để bước vào pháp giải thoát". Bỏ pháp phương tiện để nhảy thẳng vào pháp cao là tự rút đi cái nền dưới chân.
• Quán chiếu: Mình xem lại thời khóa hằng ngày: pháp phương tiện nào mình đang giữ, pháp nào mình đã bỏ dở vì nghĩ mình "đã hiểu cao hơn"?
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

94. Vì sao Đức Phật Thích Ca giảng phần lớn là pháp phương tiện: Giới - Định - Tuệ, Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo và Đại Thừa?

• Hướng dẫn: Thầy nói đó là "vì lòng đại bi dành cho chúng sanh, để chúng sanh tu đạo giải thoát mà không bị những lỗ hổng về đức hạnh làm cho rơi đọa". Pháp phương tiện không thấp hơn pháp giải thoát theo nghĩa bị coi thường; nó là sự che chở của lòng từ bi. Người học biết ơn pháp phương tiện thì mới đi được đường dài.
• Quán chiếu: Mình thử nhìn giới luật đang giữ như một món quà từ bi của Đức Phật, chứ không phải một hàng rào bó buộc.
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

95. Vì sao Thầy nói "Sắc tức thị Không" không chỉ là quan điểm để giải nghĩa, mà phải được tôi luyện thành đức hạnh?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đối diện hàng ngàn cảnh bất như ý mà tâm không bị tham, sân, si, thù hận, sợ hãi chi phối thì mới có đức hạnh của Sắc tức thị Không. "Đức hạnh ấy là Pháp thân Phật. Không có đức hạnh của Sắc tức thị Không thì đừng mong thể nhập thành Phật." Hiểu Sắc tức thị Không trên giấy mà gặp chuyện vẫn nổi sân thì chỉ mới có chữ, chưa có Pháp thân.
• Quán chiếu: Cuối ngày, mình đếm những lần mình "biết" Sắc tức thị Không, và những lần mình "sống" được nó khi gặp chuyện trái ý.
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm?

96. Vì sao bước "chấp nhận mọi cá tính sẵn có của bản ngã" được Thầy gọi là bước thiền nguy hiểm nhất, có thể biến tất cả thành thuốc độc?

• Hướng dẫn: Thầy đặt bước này sau cùng, chỉ đến khi đã hành qua pháp không và sắc pháp đến mức bình đẳng, đồng đẳng tự nhiên xuất hiện. Nếu thiền chưa thâm nhập bình đẳng, đồng đẳng mà đã quay lại tập quán của bản ngã thì "mất sạch sự rộng mở" của tâm; trong phần 10 Thầy nói người muốn đốt cháy giai đoạn ở bước này sẽ "chết sặc trong tưởng bản ngã và dục vọng của nó". Thầy còn nói rõ "giác ngộ không phải để trở thành con người thô lỗ như kẻ điên". Chấp nhận cá tính là thấy nó cũng là thể tánh, không phải thả cho nó làm hại mình và người.
• Quán chiếu: Với một tính xấu của mình, mình tập nhìn nó bằng lòng bao dung thay vì ghét bỏ, trong khi vẫn giữ giới để nó không làm tổn thương ai.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông · Pháp Giải Thoát Phần 10: Pháp Hành Phần 3 - Thiền Trên Sắc Pháp

97. "Vô ngại là tùy duyên" – tùy duyên theo Thầy khác với "được hay không được chẳng sao cả" ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói tùy duyên ở đây không còn như cách nói "được hay không cũng chẳng sao, chưa đủ duyên, do nhân quả", mà có thể tiến đến "tôi chấp đến tận cùng để thỏa mãn bằng được ý nguyện", chấp đến tận cùng mà như một trò chơi, "vì thấy là trò chơi nên tôi mới chấp đến tận cùng". Nhưng điều này chỉ đúng với người đã thâm nhập bình đẳng và đồng đẳng. Với người còn trong bản ngã, "chấp đến tận cùng" sẽ lại thành cố chấp và khổ.
• Quán chiếu: Với một tâm nguyện tốt (giúp một người, học một điều), mình thử theo đuổi đến cùng mà nhẹ nhàng như chơi, và để ý khi nào sự nặng nề của cái tôi len vào.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

98. Vì sao Thầy nói người thầy dạy giải thoát luôn tạo ra những luận điểm, hoàn cảnh bất như ý để thử học trò?

• Hướng dẫn: Thầy nói nếu đang thiền giải thoát thật thì mọi quan điểm trái ngược đều được thấy là thể tánh Phật đồng đẳng, nên có tranh luận cũng chỉ để chơi; "người thầy dạy giải thoát sẽ luôn tạo ra những luận điểm, những hoàn cảnh bất như ý để xem các con có hành thiền hay không". Trong phần 9, Thầy nói chỉ cần học trò có thái độ ấm ức là biết chưa vào được pháp không Ba La Mật. Hoàn cảnh bất như ý vì vậy là bài học, không phải tai họa.
• Quán chiếu: Khi một điều bất công nhỏ xảy ra hôm nay, mình thử coi nó như một câu hỏi thi của Thầy và trả lời bằng thái độ, không bằng lời cãi.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông · Pháp giải thoát phần 9 - Pháp hành phần 2: Hành thâm Bát Nhã Ba La Mật, chiếu kiến ngũ uẩn giai không

99. Thầy nói khi trí tuệ bình đẳng và đồng đẳng xuất hiện tự nhiên thì "thấy người ta chửi nhau là thấy Phật đang thuyết pháp". Câu này nói gì về cách nhìn của người đã hành qua pháp Không và sắc pháp?

• Hướng dẫn: Thầy nói tới đó thì thấy tất cả là Phật: không pháp nào hơn pháp nào, pháp nào cũng là cả thể tánh đồng đẳng. Một cảnh cãi vã, mà mắt thường chỉ thấy là xấu, cũng là cả thể tánh đang hiện ra và đang dạy mình. Cái thấy này không phải do cố gắng nghĩ cho đẹp, mà là kết quả tự nhiên sau khi đã hành pháp Không và sắc pháp. Nó cũng không có nghĩa là tán thành cãi vã, mà là không còn bị cảnh ấy kéo vào ghét bỏ hay phán xét.
• Quán chiếu: Lần tới khi nghe một cuộc cãi vã, thử hỏi: cảnh này đang thuyết cho mình bài pháp gì?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

100. Thầy chỉ ra một lối lạc rất hay gặp: đang thiền thấy thanh tịnh thì áp đặt ngay "phải thanh tịnh như thế mới là giải thoát". Vì sao Thầy nói như vậy là "chết trong nhị nguyên"?

• Hướng dẫn: Khi lấy một trạng thái làm chuẩn của giải thoát, mình lập tức chia ra thanh tịnh là đúng, bất tịnh là sai, rồi đuổi theo cái này và ghét bỏ cái kia. Thầy dạy mọi tướng giằng co của đối cực (yêu và không yêu, hạnh phúc và đau khổ, thương tất cả và chẳng thương ai, thanh tịnh và hỗn độn) đều là giải thoát sẵn ngay đây, đều là cả thể tánh Như Lai Tạng. Vì vậy trạng thái đẹp nào hiện ra cũng không được biến thành thước đo. Người học chỉ tiếp tục hành, không đóng khung kinh nghiệm của mình.
• Quán chiếu: Mình có đang đánh giá buổi thiền hôm nay là "tốt" hay "tệ" không? Tiêu chuẩn đó từ đâu mà có?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

101. Thầy nói "không có tướng bản ngã thì không có sự sống của thể tánh vô ngã", và đó là lý do có những vị Phật mang tính cách khác nhau. Điều này thay đổi cách mình hình dung về người giác ngộ ra sao?

• Hướng dẫn: Nhiều người nghĩ giác ngộ là xóa hết cá tính, ai cũng thành một khuôn hiền lành giống nhau. Thầy chỉ rằng thể tánh vô ngã sống qua các tướng bản ngã, nên mỗi vị Phật vẫn có cá tính riêng, có vị nghiêm, có vị vui, có vị nói năng khác thường. Vô ngã không phải là không còn tướng, mà là tướng không còn trói buộc. Nhưng Thầy cũng dặn đây là bước chỉ nên đến khi đã thâm nhập bình đẳng và đồng đẳng, chứ không phải cớ để mình giữ nguyên thói xấu rồi gọi đó là "cá tính Phật".
• Quán chiếu: Mình có đang ép bản thân vào một hình mẫu "người tu phải thế này" đến mức sống giả không? Ngược lại, mình có đang dung túng một thói xấu với lý do "đó là tính mình"?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

102. Thầy đưa ví dụ một người được hỏi "ăn cơm chưa" thì đáp một câu thô thiển chẳng liên quan, rồi nói ngay: "giác ngộ không phải để trở thành con người thô lỗ như kẻ điên". Ví dụ ấy muốn chỉ ra điều gì?

• Hướng dẫn: Thầy dùng ví dụ để cho thấy tính vô ngại trong lời nói của người đã bình đẳng và đồng đẳng các tướng: ăn cơm hay đi vệ sinh đều là tướng giải thoát, chẳng tướng nào hơn tướng nào, nên người ấy không bị tưởng phân biệt chi phối, chỉ theo cá tính mà trả lời như chơi. Người hỏi còn trong tưởng phân biệt thì thấy khó chịu, bị xúc phạm. Nhưng Thầy nói rõ đây chỉ là ví dụ về sự vô ngại ứng với tính cách mỗi vị, không phải mẫu hành xử để bắt chước. Học trò mà học đòi lời lẽ khác thường để tỏ ra giác ngộ thì chỉ là bản ngã đang diễn.
• Quán chiếu: Mình có từng bắt chước cách nói, cách làm "khác thường" của ai đó để thấy mình cũng vượt thoát không? Điều gì trong mình được thỏa mãn khi làm vậy?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

103. Thầy nói người thi triển thần thông biến sông thành đất để qua sông thì "trong ông còn đầy nỗi sợ", còn thần thông của Phật "không cần tác ý" vì Phật chính là sông mà cũng chính là đất. Vì sao muốn có phép lạ lại là dấu hiệu còn sợ?

• Hướng dẫn: Còn muốn biến sông thành đất nghĩa là còn thấy sông là trở ngại, thấy mình ở bên này và điều mình muốn ở bên kia, tức còn phân biệt, còn sợ không qua được. Lục Độ Thông của Phật là thần thông của tánh Ba La Mật bình đẳng và đồng đẳng đến đỉnh điểm, không đến từ ý muốn chinh phục cảnh mà từ chỗ không còn tách mình khỏi cảnh. Vì thế Thầy dặn khi bị hỏi "đã có thần thông chưa" thì chỉ cần đáp: "Với ta, có thần thông hay không có thần thông thì tất cả cũng đã sẵn giải thoát ngay đây." Thước đo không nằm ở phép lạ, mà ở chỗ còn hay hết nỗi sợ.
• Quán chiếu: Có điều gì trong đời mình đang mong một "phép lạ" để thoát ra? Đằng sau mong ước ấy là nỗi sợ nào?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

104. Thầy nói khi chấp nhận đến đỉnh điểm thì "không có sợ phải trong bất cứ một hình hài nào": thân Trời, Người, Súc sanh, Ngạ quỷ, Địa ngục đều là giải thoát. Vì sao đây là đỉnh cao chứ không phải điểm khởi đầu, và người mới nên giữ gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói khi tất cả các tướng là Phật sẵn giải thoát ngay đây thì người hành thể nhập với toàn thể vũ trụ thể tánh, lớp tưởng phân biệt bị nhiếp phục đồng đẳng, và thể nhập Lục Độ Thông của Phật. Nhưng Thầy đặt nó ở cuối cùng: sau pháp Không, sau sắc pháp, sau khi đã thâm nhập bình đẳng và đồng đẳng. Chính Thầy cảnh báo bước chấp nhận bản ngã có thể gây "ngộ độc bản ngã" nếu chưa thâm nhập; ở bài khác Thầy cũng nói không có định lực thông tỏ thì "đọa thật". Người mới vì vậy vẫn giữ giới, vẫn sợ tội để tránh ác, vẫn hành pháp phương tiện; không sợ cõi thấp là quả của định lực, không phải một niềm tin để tự trấn an.
• Quán chiếu: Mình có đang nhắc lại những lời "đỉnh cao" như vậy trong khi một lời chê nhỏ vẫn làm mình mất ngủ không? Khoảng cách ấy cho mình biết đang đứng ở đâu trên đường tu.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

105. Vì sao Thầy nghiêm khắc với những người vừa nghe hai chữ "thần thông" liền sinh tham?

• Hướng dẫn: Thầy nói người ấy "bỏ qua tất cả phần thân", không biết gì về Lục độ Ba La Mật, nhẫn nhục Ba La Mật. Trong phần 11, Thầy dạy nếu có ai hỏi đã có thần thông chưa, chỉ cần đáp: "Với ta, có thần thông hay không có thần thông thì tất cả cũng đã sẵn giải thoát ngay đây." Thần thông thật của Phật "thậm chí còn không cần tác ý", còn muốn có thần thông là trong mình còn đầy nỗi sợ.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: nếu tu cả đời mà không có một trải nghiệm đặc biệt nào, mình có còn muốn tu không?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 13: Rút Gọn Chánh Niệm - Trực Tiếp Thể Nhập · Pháp Giải Thoát Phần 11 - Pháp Hành Phần 4: Chấp Nhận Đỉnh Điểm Tưởng Phân Biệt, Lục Độ Thần Thông

106. Thầy rút gọn chánh niệm qua ba bậc: "Ta là cả thể tánh không cấu tạo đang vận hành sẵn", rồi "Mọi âm thanh sắc tướng là cả thể tánh không cấu tạo đang vận hành", rồi chỉ còn "Thể tánh không cấu tạo đang vận hành sẵn". Vì sao phải bỏ dần chữ "Ta", mà lại không được phủ định cái ta?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra câu thứ nhất vô hình trung vẫn lưu lại tính chất nhị nguyên: Ta là chủ thể chánh niệm, cảnh tưởng là đối tượng quán. Câu thứ hai chỉ nói về âm thanh sắc tướng, không nhắc đến cái tôi, vì trong mọi âm thanh sắc tướng ấy mặc định đã có Ta đang hòa tan, hòa nhập. Câu thứ ba là mặc định hòa nhập hoàn toàn. Nhưng Thầy dặn không khẳng định cũng không phủ định cái ta, vì phủ định "không có ta" lại là một đối cực khác; việc cần làm chỉ là làm nhòa ranh giới, không phải loại bỏ. Cũng không cần khẳng định "Ta là ai" hay "Ta là tất cả".
• Quán chiếu: Khi chánh niệm, mình có nghe thấy trong đầu một "người đang chánh niệm" đứng riêng ra không? Mình thử dùng câu ngắn nhất và để ý ranh giới ấy có nhòa đi chút nào không.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 13: Rút Gọn Chánh Niệm - Trực Tiếp Thể Nhập

107. Vì sao muốn đốt cháy giai đoạn, bỏ qua lời căn dặn và cho rằng "không cần thầy dẫn dắt" lại là con đường chắc chắn lạc?

• Hướng dẫn: Thầy nói người ta thường muốn thành tựu ngay nên bỏ qua lời căn dặn và lộ trình thiền, thậm chí cho rằng không cần thầy, "thế là chết sặc trong tưởng bản ngã và dục vọng của nó". Tưởng phân biệt tinh vi đến mức người đang lạc thường không thấy mình lạc; cần một người thầy đã đi qua chỉ lỗi. Thầy khép phần này bằng lời: "Hãy thật cẩn thận..."
• Quán chiếu: Mình nhìn lại: có lời dặn nào của Thầy mình đã âm thầm bỏ qua vì thấy "không cần với mình"?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 10: Pháp Hành Phần 3 - Thiền Trên Sắc Pháp

108. Thầy dặn "Chánh niệm là Ta" phải xảy ra "ngay đầu tiên khi đối cảnh và tưởng". Vì sao lại cần ngay khoảnh khắc đầu tiên, và "đồng đẳng không phủ nhận bình đẳng và không bình đẳng" có nghĩa là gì trong thực hành?

• Hướng dẫn: Thầy dạy chánh niệm này rất quan trọng trong việc vượt thoát tưởng phân biệt: nếu chậm một nhịp thì tưởng phân biệt đã kịp chia ra "ta" và "nó", thích và ghét, rồi dẫn mình đi theo thói quen của bản ngã. Vì vậy khi nghe một âm thanh, thấy một cảnh, hay một cảm xúc vừa khởi lên, mình nhắc ngay: "Đây là Ta, là cả một vũ trụ thể tánh không có cấu tạo". Đồng đẳng không có nghĩa là xóa bỏ khác biệt hay phủ nhận các quan điểm bình đẳng, không bình đẳng, vì một quan điểm nào, một cái dụng nào cũng chính là Ta, là cả thể tánh. Thầy nói phần thiền này nghe dễ mà hành rất khó, vì tập quán niệm của mình vẫn là bản ngã không có bình đẳng, không có đồng đẳng.
• Quán chiếu: Hôm nay, mình chọn một loại đối cảnh hay gặp (tiếng chuông điện thoại, gương mặt một người) để tập khởi "Chánh niệm là Ta" ngay giây đầu tiên. Mình bắt kịp được mấy lần?
• Nguồn: Pháp Giải Thoát Phần 10: Pháp Hành Phần 3 - Thiền Trên Sắc Pháp

109. Một bạn đồng tu nói: "Tất cả đã sẵn giải thoát, nên phá giới cũng là Phật, cần gì giữ." Mình soi lại lời ấy thế nào theo lời Thầy?

• Hướng dẫn: Thầy dạy pháp giải thoát lấy tâm bình đẳng và đồng đẳng, tâm bao trùm, Tánh Không làm gốc; "có gốc vô ngã rồi thì mới diệu dụng bản ngã mà vô ngã được", còn sống thuần bản ngã thì làm gì cũng tạo nghiệp. Trong bài Dục là Trung Đạo, Thầy gọi việc lấy lời pháp để nhân danh buông thả là ngộ độc, "kết cục bị đọa thảm". Lời bạn nói lấy cái thấy của Phật để che hành động của bản ngã; mình không cần tranh cãi, chỉ cần tự giữ giới và, nếu có duyên, nhẹ nhàng nhắc lại lời Thầy.
• Quán chiếu: Mình tự hỏi: nếu chính mình nghe lời ấy vào một lúc yếu lòng, mình có đủ lý và định lực để không bị cuốn theo không?
• Nguồn: Tại sao học đạo giải thoát lại nguy hiểm? · Pháp Giải Thoát - Phần 7: Dục Là Trung Đạo

8. Trí tuệ vô sư, pháp không mục đích, trái tim thật sự của Đạo, Mahamudra

110. "Tuệ Vô Sư" theo Thầy nghĩa là gì, và vì sao không phải là "giác ngộ không cần thầy"?

• Hướng dẫn: Thầy nói chữ Vô là vừa có vừa không: vì buộc phải học từ những người Thầy nên gọi là Tuệ Có Sư; vì trí tuệ sẵn có tròn đầy, không Thầy nào đẻ ra, nên gọi là Tuệ Không Sư; gom lại là Tuệ Vô Sư. Nó là gợi ý cho tinh thần tự lực để thể nhập được lời dạy của các Thầy, "không phải để các con mù quáng như con ếch ngồi đáy giếng rồi rêu rao tự thắp đuốc mà đi". Chỉ khi giác ngộ trọn vẹn mới nói được đến Tuệ Vô Sư.
• Quán chiếu: Mình để ý khi nào mình nói "tự mình hiểu được, không cần ai dạy", và tự hỏi đó là tự lực hay là kiêu mạn.
• Nguồn: Trí Tuệ Vô Sư

111. "Tất cả là người Thầy cho đến khi tất cả người Thầy chính là con" – câu này mời mình sống thế nào hôm nay?

• Hướng dẫn: Thầy nói vạn vật cũng là Thầy: hạt gạo dạy mình cách ăn nó, người nông dân dạy cách trồng ra nó, mọi sự vật hiện tượng dạy vô tận bài học qua vô tận kiếp. Đến khi thể nhập được lời dạy thì thấy trí tuệ đã sẵn tròn đầy, "Thầy là trò, trò là Thầy". Thầy cũng nói Tuệ Vô Sư chân thật là khi không còn khái niệm thanh tịnh hay ô nhiễm, "thanh tịnh chính là ô nhiễm".
• Quán chiếu: Hôm nay mình chọn một người hay một việc làm mình khó chịu và hỏi: "Người Thầy này đang dạy mình điều gì?"
• Nguồn: Trí Tuệ Vô Sư

112. Thầy nói "Tất cả vạn vật cũng chính là Thầy của các con", lấy ví dụ hạt gạo. Một hạt gạo dạy mình được những gì?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ rằng hạt gạo dạy mình cách ăn nó ra sao, người nông dân phải làm gì để trồng ra nó, và cứ thế toàn bộ sự vật hiện tượng dạy mình vô tận bài học trong vô tận các kiếp. Học từ vạn vật cũng là "Tuệ Có Sư": trí tuệ nảy nở qua sự học chứ không tự rơi xuống. Nhưng Thầy nhấn mạnh: nếu không có những người Thầy là Phật sống dẫn dắt thì mình vẫn không biết học từ vạn vật cho đúng, và cũng không hiểu bao giờ mới được nói tới "Tuệ Vô Sư".
• Quán chiếu: Hôm nay chọn một vật rất nhỏ quanh mình (bát cơm, cái cây, một lời nói khó nghe) và tự hỏi: nó đang dạy mình điều gì mà mình chưa chịu học?
• Nguồn: Trí Tuệ Vô Sư

113. Quan điểm "Tuệ Vô Sư" cổ điển lấy hình ảnh mặt hồ phẳng lặng phản chiếu cảnh vật. Thầy chỉ ra quan điểm ấy vướng lỗi gì?

• Hướng dẫn: Quan điểm cổ điển cho rằng hành giả hàng phục sóng vọng niệm, đi vào thanh tịnh tuyệt đối, đến Vô niệm thì trí tuệ và đạo đức tự phản chiếu ra, không do Thầy nào dạy nên gọi là Vô Sư. Thầy nói nghe "rất vào tai" nhưng vướng hai câu hỏi: làm cách nào để đạt thanh tịnh, và thanh tịnh rồi làm cách nào để Vô niệm? Chẳng lẽ không cần Thầy hướng dẫn? Vì thế Thầy nói đi vào thanh tịnh chỉ là cách giác ngộ cá nhân theo lối A-la-hán, không phải lý do để bỏ Thầy mà "tự thắp đuốc".
• Quán chiếu: Mình có đang tin rằng chỉ cần ngồi cho yên là tự sáng ra, để khỏi phải học hỏi, khỏi phải bị ai chỉnh sửa không?
• Nguồn: Trí Tuệ Vô Sư

114. Vì sao Thầy nói A-la-hán mới kiến Tánh, còn Niết Bàn Tự Tánh của Bích Chi Phật cũng chỉ là "một trạm dừng chân nho nhỏ", và Tuệ Vô Sư chân thật lại là "thanh tịnh chính là ô nhiễm"?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, A-la-hán thấy phần cấu tạo vũ trụ là hư không và ánh sáng nhưng chưa kiến Tự Tánh Như Lai (chưa thấy cấu tạo tâm hồn). Bích Chi Phật vào Niết Bàn Tự Tánh, thấy cấu tạo thật của vũ trụ và tâm hồn, nhưng đó vẫn chỉ là trạm dừng trong Niết Bàn Vô Trụ Xứ của chư Phật Toàn Giác. Thầy nói hàng ngàn năm Tuệ Vô Sư bị hiểu méo theo Giới - Định - Tuệ kết hợp Trung Đạo, đó chỉ là con đường Thánh quả. Tuệ Vô Sư chân thật là khi tâm hồn hòa nhập tròn đầy không phân biệt với vũ trụ, không còn khái niệm thanh tịnh hay ô nhiễm, tất cả là Thể Tánh Như Lai; đó là sự thông tỏ toàn vẹn, chứ không phải cớ để người mới coi thường việc giữ tâm.
• Quán chiếu: Mình có đang nắm lấy một cảnh thanh tịnh nào đó làm đích đến, và ghét bỏ những lúc tâm "ô nhiễm" như thể đó là thất bại không?
• Nguồn: Trí Tuệ Vô Sư

115. Vì sao Thầy nói kẻ xưng hơn Phật, hay nói ngang bằng Phật khi chưa có định lực Trung Đạo, là đã bị ngũ ấm ma điều khiển?

• Hướng dẫn: Vì chư Phật đã nhập thể và cùng là bổn tánh bao trùm, nên không thể nói Phật nào hơn Phật nào; nói hơn là đã trụ vào tướng đối đãi nhị nguyên. Nhìn vào một pháp thấy tất cả pháp vận hành, nên tất cả pháp bình đẳng; hơn Phật thì chỉ là hơn "vị Phật trong tưởng tượng của chính nó". Thầy còn nói người tin theo những kẻ ấy cũng kiêu ngạo, vì bị mục đích phải thành Phật chi phối.
• Quán chiếu: Mình để ý có lúc nào mình so sánh thầy này hơn thầy kia, pháp môn này hơn pháp môn kia với một tâm hơn thua không.
• Nguồn: Phật Hơn Phật Được Không? Khai Thị Pháp Không Mục Đích

116. Có người nói "luyện tâm không sở hữu sẽ triệt tiêu mọi động lực sống". Vì sao Thầy nói chính ý nghĩ ấy là tâm sở hữu đang biến tướng?

• Hướng dẫn: Vì người ấy tự vạch điều kiện: "tôi phải sở hữu tôi mới có động lực sống, không được sở hữu thì tôi không còn động lực". Tức là đã trao ý nghĩa cuộc sống cho tâm sở hữu, và kết quả là khổ. Thầy hỏi ngược: nếu không có tâm sở hữu mà vẫn tràn đầy động lực thì sao? Làm từ thiện, cúng dàng, giúp người: "chẳng để làm gì cả", mà vẫn làm hết lòng.
• Quán chiếu: Mình chọn một việc tốt mình đang làm và thử làm nó hôm nay mà không cần bất kỳ lời cảm ơn hay kết quả nào để có động lực.
• Nguồn: Phật Hơn Phật Được Không? Khai Thị Pháp Không Mục Đích

117. "Có ăn thì tốt, không có ăn cũng vẫn tốt" – định lực Trung Đạo bao trùm đói no như thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói đói thì ăn để hết đói là mục đích, và mục đích thì phản ánh tâm sở hữu; không chạy theo mục đích mà cũng không rời bỏ, vì rời bỏ thì lại lạc vào đối cực. Nên "các ông ăn để làm gì? Ăn thôi, chẳng để làm gì", khác với "phải có ăn tôi mới tốt, không có thì tôi đau khổ". Định lực Trung Đạo bao trùm cả đói và no, nên gặp trái ý không sinh tham sân si.
• Quán chiếu: Lần tới khi bữa ăn trễ hay không như ý, mình để ý tâm mình và thử nói thầm: "có cũng tốt, chưa có cũng tốt."
• Nguồn: Phật Hơn Phật Được Không? Khai Thị Pháp Không Mục Đích

118. "Ông làm từ thiện để làm gì? – Chẳng để làm gì cả." Hành động "chẳng để làm gì" mà Thầy dạy khác với "chẳng làm gì" hay làm cho có ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy nói mục đích thuộc về tư tưởng, và mục đích bao giờ cũng phản ánh tâm sở hữu; có tâm sở hữu thì có khổ đau. Không chạy theo tư tưởng thì không còn mục đích, nhưng vẫn hành động, và Thầy gọi đó là "sống tràn đầy năng lượng của mục đích mà lại chẳng để làm gì". Làm từ thiện, cúng dàng, giúp người "chẳng để làm gì" nghĩa là làm hết lòng mà không đặt điều kiện được đền đáp, được công nhận hay được phước; nó hoàn toàn khác sự thờ ơ hay làm qua loa. Thầy dặn cứ thế mà sống để tiến sâu vào Ba La Mật.
• Quán chiếu: Chọn một việc tốt mình sẽ làm hôm nay và hỏi: nếu không ai biết, không được gì, mình có còn làm với cùng một tấm lòng không?
• Nguồn: Phật Hơn Phật Được Không? Khai Thị Pháp Không Mục Đích

119. Thầy nói những kẻ tin theo người xưng "hơn Phật" cũng kiêu ngạo, vì bị mục đích "phải thành Phật, phải giác ngộ" chi phối. Vì sao ngay cả mục đích cao đẹp ấy cũng có thể trói buộc mình?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, mục đích thuộc về tư tưởng, dù là mục đích thành Phật. Khi bị mục đích ấy chi phối, người học dễ đi tìm một vị "hơn Phật" để mau tới đích, tức là lại so sánh hơn kém, trụ vào tướng đối đãi nhị nguyên, trong khi chư Phật đã nhập thể bổn tánh và bình đẳng thì không thể nói Phật nào hơn Phật nào. Mục đích giác ngộ bị nắm chặt sẽ biến thành một món sở hữu mới và sinh ra kiêu ngạo, nôn nóng. Điều này không có nghĩa là bỏ phát nguyện học Đạo, mà là học và hành hết lòng mà không lấy "tôi phải đạt" làm chỗ bám.
• Quán chiếu: Mình có đang sốt ruột vì "sao tu mãi chưa tiến", hay so mình với bạn đồng tu không? Nỗi sốt ruột ấy nói gì về điều mình đang muốn sở hữu?
• Nguồn: Phật Hơn Phật Được Không? Khai Thị Pháp Không Mục Đích

120. Thầy dạy "không chạy theo mà lại không rời bỏ": không chạy theo tư tưởng, nhưng cũng không rời bỏ tưởng để tìm một sự sống không phụ thuộc. Vì sao rời bỏ lại làm mất Trung đạo?

• Hướng dẫn: Thầy nói ta đồng thể với tưởng; tưởng hay ta cùng là Sắc tức thị Không, biến đổi, bao trùm. Nếu sanh tâm rời bỏ tưởng thì lại chia ra một bên "tưởng" và một bên "ta không phụ thuộc", tức là mất tâm Trung đạo bao trùm và lạc vào đối cực nhị nguyên. Cũng vậy, Thầy nói ta là sự biến đổi nên không sở hữu gì để sinh mục đích, nhưng "ta cũng không phủ nhận ta là thân xác đang biến đổi". Vậy vẫn ăn, vẫn làm, vẫn sống giữa tưởng, chỉ là không để tưởng và mục đích sai khiến.
• Quán chiếu: Khi chán ngán việc đời, mình có muốn trốn vào sự yên tĩnh cho khỏi phải đối diện không? Đó là không chạy theo, hay đang rời bỏ?
• Nguồn: Phật Hơn Phật Được Không? Khai Thị Pháp Không Mục Đích

121. Trái tim thật sự của Đạo là gì, và hai điều kiện để tiến vào nó là gì?

• Hướng dẫn: Thầy nói trái tim thật sự của Đạo là đức hạnh Ba La Mật. Hai điều kiện là: trong mọi va chạm, thức tỉnh được tâm hồn, biến tham sân si, thù hận thành lòng biết ơn và tình thương; và chánh niệm được Tánh Không, Sắc tức thị Không (qua mười ba bài Pháp giải thoát). Thiếu một trong hai thì không bao giờ thâm nhập được Ba La Mật. Lý Tánh Không mà thiếu lòng biết ơn thì khô cứng; lòng biết ơn mà thiếu Tánh Không thì dễ bị nỗi sợ chi phối.
• Quán chiếu: Tối nay mình xét một va chạm trong ngày: mình đã biến nó thành lòng biết ơn chưa, và mình có chánh niệm "không có cấu tạo" lúc ấy không?
• Nguồn: Trái Tim Thật Sự Của Đạo

122. Khi người Thầy đưa ra kỷ luật nghiêm khắc, thậm chí hăm dọa, đệ tử có Đạo chánh niệm ra sao?

• Hướng dẫn: Thầy nêu các bước: thấy lời Thầy chèn ép là để dạy mình vào đức hạnh Ba La Mật; ngay lập tức khởi lòng biết ơn; nhớ rằng Thầy "hành động mà không thấy có ta hành động", sao mình lại kẹt trong tướng bản ngã; rồi chánh niệm tất cả không có cấu tạo: ta, Thầy, lời Pháp, sự bắt ép đều không có cấu tạo, "ta là ai để bị bắt ép?". Học trò không có Đạo thì hoảng sợ, toan tính, bất mãn rồi bỏ Thầy.
• Quán chiếu: Khi bị cấp trên hay người lớn trong nhà gây áp lực, mình thử đi qua đúng bốn bước ấy trước khi phản ứng.
• Nguồn: Trái Tim Thật Sự Của Đạo

123. Vì sao "tùy duyên" mà không có lòng biết ơn thật thì Thầy nói là "toang hẳn"?

• Hướng dẫn: Thầy nói đệ tử chánh niệm Tánh Không thì không bị nỗi sợ chi phối, có thể vâng dạ mà vẫn có kế hoạch riêng hợp khả năng, và vẫn được Thầy thương, vì lòng biết ơn khởi lên là thật và người Thầy nhìn thái độ biết ngay. Nhưng nếu không khởi được lòng biết ơn mà bị tham sân si chi phối trong thái độ, lời nói, lại muốn tùy duyên, thì đó là bất kính thật. Tùy duyên chỉ đứng được trên nền biết ơn và không nhị nguyên, không phải là cái cớ để làm theo ý mình.
• Quán chiếu: Khi mình không làm theo một lời khuyên của người trên, mình tự hỏi: trong lòng mình có biết ơn thật không, hay chỉ đang chống đối dưới tên "tùy duyên"?
• Nguồn: Trái Tim Thật Sự Của Đạo

124. Bốn bước chánh niệm Thầy dạy cho người đệ tử khi bị Thầy o ép (biết đó là để dạy mình vào Ba La Mật, khởi lòng biết ơn, thấy Thầy "giáo hóa mà không thấy có ta giáo hóa", chánh niệm tất cả không có cấu tạo: "Ta là ai để bị bắt ép?") có thể đem ra ngoài lớp học Đạo không? Khi gặp một người cấp trên khắt khe hay cha mẹ nghiêm khắc, mình áp dụng thế nào?

• Hướng dẫn: Thầy dạy đã hiểu bài thì phải áp dụng ngay vào cuộc sống, và áp dụng ngay trong lớp học Đạo; nên mọi va chạm đời sống cũng là chỗ để thức tỉnh tâm hồn, biến tham sân si thành lòng biết ơn và tình thương. Trước một người khắt khe, bước đầu là nhìn sự khắt khe ấy như cơ hội rèn đức hạnh, rồi để lòng biết ơn khởi lên thật, rồi thấy mình đang kẹt ở tướng bản ngã bị xúc phạm, cuối cùng chánh niệm: mình, người ấy, lời nói, sự ép buộc đều không có cấu tạo. Khi không còn bị nỗi sợ và sân hận chi phối, mình mới tự biết cách giải quyết việc cụ thể một cách tùy duyên, hợp với khả năng của mình. Nếu bỏ qua bước lòng biết ơn mà vội "tùy duyên" thì chỉ là chống đối khoác áo tự tại.
• Quán chiếu: Nghĩ tới người khắt khe nhất với mình hiện nay, mình đã đi được tới bước nào trong bốn bước ấy? Bước nào mình hay bỏ qua?
• Nguồn: Trái Tim Thật Sự Của Đạo

125. Thầy nói "dù Ta đã rót những chỉ dạy này vào tai các con, nhưng các con cũng chẳng nhớ gì khi thử thách xảy đến", nên các bước chánh niệm "các con phải thuộc". Vì sao biết rồi vẫn phải thuộc, và "bị o ép trên mọi phương diện mà không thấy có o ép nào" là trạng thái gì?

• Hướng dẫn: Thầy chỉ ra thực tế: khi thử thách đến, người học "vẫn đực mặt ra và tối sầm mặt xuống", tức là hiểu biết không kịp hiện ra lúc cần. Thuộc lòng các bước chánh niệm là để chúng bật lên ngay trong khoảnh khắc va chạm, trước khi nỗi sợ và sân hận kịp chiếm chỗ. Khi đã thuần thục, người đệ tử vẫn ở giữa mọi sự o ép nhưng không thấy có o ép nào, chỉ thấy lòng biết ơn; Thầy nói đó là đang tiến vào đức hạnh Ba La Mật. Mang đức hạnh ấy sống giữa cuộc đời một cách vô ngại thì gọi là Bồ Tát.
• Quán chiếu: Trong lần thử thách gần nhất, mình nhớ ra lời dạy lúc nào: ngay khi nó xảy ra, hay chỉ sau khi đã phản ứng xong? Mình cần thuộc lại điều gì để lần sau nhớ sớm hơn?
• Nguồn: Trái Tim Thật Sự Của Đạo

126. Vì sao Thầy nói chỉ có sự thông tỏ của tư tưởng mới dẫn tới "hoát nhiên đại ngộ"?

• Hướng dẫn: Vì ý dẫn đầu các pháp: ý thông thì tư tưởng thông; tư tưởng thông thì các pháp thông; các pháp thông thì tình cảm thông; tình cảm thông thì tham sân si thông; tham sân si thông là độc được chuyển hóa; độc được chuyển hóa thì hoát nhiên đại ngộ. Thầy nói người ta trông chờ giác ngộ ập đến mà không biết điều này; các bậc thầy dùng pháp trực chỉ chân tâm cũng là để đả thông tư tưởng. Đó là lý do Thầy giảng lý kỹ trước khi dạy hành.
• Quán chiếu: Mình chọn một nỗi khổ đang có và tìm xem ý nghĩ nào đang "tắc" ở gốc nó.
• Nguồn: Làm gì để hoát nhiên đại ngộ?

127. Nếu bị người khác vô cớ hãm hại, nhận thức nào giúp mình tìm thấy "hạnh phúc chân thật ngay trong nghịch cảnh"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy: mọi điều xảy đến đều đúng với nhân quả, vì nhiều kiếp trước mình cũng đã làm như thế, nay nhận lại là công bằng. Thấy công bằng thì không oán hận; không oán hận thì không có kẻ thù; không kẻ thù thì không tổn thương bi lụy; không tổn thương thì không khổ; không khổ thì hạnh phúc là mãi mãi. Đó là hạnh phúc tìm thấy ngay trong nghịch cảnh, và cũng là nhận thức để hoát nhiên đại ngộ. Nhận thức này là để chuyển hóa oán hận trong lòng, không ngăn mình bảo vệ bản thân và người khác một cách sáng suốt.
• Quán chiếu: Mình nghĩ đến một người từng làm hại mình và thử đi qua chuỗi "công bằng → không oán → không kẻ thù" từng bước một, không vội.
• Nguồn: Làm gì để hoát nhiên đại ngộ?

128. Qua công án "sự tận cùng trong sự tự do", tự do tương đối khác với tự do chân thật ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Thầy kể Phật Thầy Quán Thế Âm chỉ ra: Thầy còn phân biệt nhiều, luôn cho rằng tự do phải có khái niệm, nên không trả lời được. Qua ba gợi ý, Thầy thấy sự thỏa mãn gọi là "tận cùng" sinh ra từ gò bó bế tắc và sẽ lại biến thành gò bó, nên mọi tự do như thế chỉ là khoảnh khắc tương đối. Tuyệt đối "chính là vô ngại không còn khái niệm", là sự thật ôm trọn mọi đối cực và chuyển hóa, là tự do chân thật.
• Quán chiếu: Lần tới khi thấy "được tự do" (xong việc, được nghỉ), mình để ý nó đến từ gò bó nào và sẽ lại chuyển thành gì.
• Nguồn: Sự tận cùng trong sự tự do

129. Vì sao Phật Thầy Quán Thế Âm nói "trong tư tưởng của Ông còn sự phân biệt nhiều lắm" nên không bao giờ trả lời được câu hỏi về sự tận cùng trong sự tự do?

• Hướng dẫn: Khi được hỏi, Thầy kể mình cứ luẩn quẩn đi tìm định nghĩa: tận cùng là gì, tự do là gì. Phật Thầy chỉ ra gốc kẹt: Ông cho rằng tự do cần phải có khái niệm, và cho rằng sự gò bó của tư tưởng trong vòng tuần hoàn phụ thuộc "không phải là sự tự do". Chính cái phân biệt gò bó với tự do, cái này là tự do còn cái kia thì không, đã khóa câu trả lời. Không phân biệt thì trả lời được ngay.
• Quán chiếu: Mình đang đặt điều kiện gì cho chữ "tự do" của mình (hết nợ, hết việc, hết người làm phiền)? Chính điều kiện ấy có đang là sự phân biệt trói mình không?
• Nguồn: Sự tận cùng trong sự tự do

130. Thầy nói sự thỏa mãn, cảm giác tự do "được tạo nên từ gò bó bế tắc" và chỉ mang tính khoảnh khắc. Khi vừa thoát khỏi một việc bế tắc và thấy nhẹ nhõm, mình nên nhìn cảm giác ấy thế nào?

• Hướng dẫn: Theo lời Thầy đáp Phật Thầy, sự tận cùng là sự được thỏa mãn mong cầu, mà mong cầu chỉ có vì trước đó có gò bó bế tắc; không bế tắc thì lấy đâu ra khao khát được hết bế tắc để thấy tự do. Sự thỏa mãn ấy do biến đổi, chuyển hóa từ bế tắc mà thành, nên nó sẽ lại biến đổi thành gò bó. Vì thế nó chỉ là "tự do tương đối", gắn với đối cực và chuyển hóa. Nhìn đúng thì vẫn đón nhận niềm nhẹ nhõm, nhưng không lầm nó là tự do chân thật để rồi hụt hẫng khi bế tắc mới đến.
• Quán chiếu: Nhớ lại một lần mình thấy "được giải thoát" (xong kỳ thi, nghỉ một công việc). Cảm giác ấy kéo dài bao lâu, và điều gì đã nối tiếp sau nó?
• Nguồn: Sự tận cùng trong sự tự do

131. Thầy nói tuyệt đối là "vô ngại không còn khái niệm", là "sự thật ôm trọn mọi đối cực và chuyển hóa". Vậy tự do chân thật có phải là thoát hẳn khỏi mọi gò bó không?

• Hướng dẫn: Không. Nếu tự do chân thật là thoát khỏi gò bó thì nó vẫn đứng đối cực với gò bó, vẫn còn khái niệm, tức vẫn là tự do tương đối. Thầy nói tuyệt đối ôm trọn mọi đối cực và chuyển hóa: cả gò bó lẫn thỏa mãn đều nằm trong nó mà không còn bị gọi tên để chống hay để cầu. Vì vậy vô ngại không phải là không còn va chạm, mà là không còn chỗ nào bị ngăn ngại bởi khái niệm tự do hay gò bó.
• Quán chiếu: Trong một hoàn cảnh đang bó buộc mình, thử không gọi nó là "gò bó" mà chỉ sống trọn với nó; mình có thấy chỗ ngăn ngại nằm trong cái tên nhiều hơn trong hoàn cảnh không?
• Nguồn: Sự tận cùng trong sự tự do

132. Vì sao Thầy dạy Mahamudra phải đi "từ trên xuống" – Tỉnh thức, Đại Bi Tâm, rồi mới Buông xả – và vì sao "Khổ là gốc của Đạo"?

• Hướng dẫn: Thầy hỏi: buông xả là buông điều gì? Không có cái thấy tỉnh thức thì chỉ có thể buông chính sự sống bằng cách đoạn diệt ái dục, tham sân si; không buông xả đúng thì Đại Bi Tâm chỉ là giả tạo. Tỉnh thức là thấy khổ đến từ khao khát không thỏa, khao khát đến từ biến đổi, biến đổi bao trọn sự sống, nên khổ là chân lý xuyên suốt, không ai thoát được. Vì khổ mà khao khát tự do, nên khổ là gốc của Đạo; then chốt là chấp nhận khổ hay chạy trốn khổ.
• Quán chiếu: Với nỗi khổ lớn nhất hiện nay, mình tự hỏi thật lòng: mình đang chạy trốn nó, đang tìm cách diệt nó, hay đang học chấp nhận nó?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

133. Hình ảnh bùn và hoa sen, và cây cổ thụ trong Mahamudra, nói gì về Đại Bi Tâm và "Đại Hội Ngộ Tự Nhiên"?

• Hướng dẫn: Thầy dạy chư Phật chấp nhận được khổ nên khổ thành tình thương bao la: bùn là khổ thì hoa sen là tình thương, hoa sen không rời bùn thì Phật không rời chúng sinh; càng khổ thì càng thương, vì trong sự chấp nhận không có kẻ thù nào. Buông xả là buông tri kiến cá nhân để chấp nhận tri kiến của muôn loài đều đúng theo cách của nó. Gốc rễ là khổ, thân cây là tỉnh thức, cành lá quả là mọi tri kiến khác nhau; nhận ra mình là cả cây thì thấy chưa bao giờ xa ai, gọi là Đại Hội Ngộ Tự Nhiên.
• Quán chiếu: Mình nghĩ đến một người đã chia xa và thử cảm nhận hai người như hai chiếc lá trên cùng một cây, chưa từng rời nhau.
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

134. Tên gọi Mahamudra nghĩa là gì, và vì sao Thầy nói muốn lãnh hội giáo lý này bắt buộc phải có một vị Phật giải mã và truyền trao lại?

• Hướng dẫn: Thầy giải: "Maha" là to lớn, vĩ đại; "Mudra" là thủ ấn, là tinh túy, là pháp thiền; gộp lại là Pháp Thiền Đại Thủ Ấn. Giáo lý Mật Tông, nhất là Mahamudra, toàn là ẩn nghĩa qua những khai thị trừu tượng. Người đọc tự đoán thì dễ hiểu theo chữ, rồi thực hành lệch hướng, như việc tu "từ dưới đi lên" khiến pháp hành trở nên mù mịt. Vì vậy cần người đã thấy sự thật giải mã, và người học phải học thuộc những bài nền (Thể Tánh Như Lai Tạng, Bản Tâm tròn đầy) trước khi đọc bài này.
• Quán chiếu: Có câu kinh, câu kệ nào mình đang hiểu theo mặt chữ và tự cho là đã hiểu không? Mình đã từng hỏi lại người dẫn dắt về nó chưa?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

135. Thầy hỏi: "Buông xả là buông xả điều gì?" Vì sao buông xả mà không có quan điểm Tỉnh thức thì chỉ còn cách "buông chính sự sống"?

• Hướng dẫn: Thầy lập luận: nếu buông xả là buông tư tưởng sai lệch thì phải biết thế nào là tư tưởng đúng, mà tư tưởng đúng chỉ đến từ chỗ Tỉnh thức. Không có khai thị Tỉnh thức thì người ta không biết buông cái gì, nên quay sang đoạn diệt ái dục, tham sân si, tức là buông chính sự sống của mình. Thầy gọi đó là sự ngu dốt đã kéo dài hàng ngàn năm. Buông xả đúng theo Thầy là buông tri kiến cá nhân, không phải buông đời sống.
• Quán chiếu: Lần gần nhất mình nói "thôi, buông đi", mình đã buông một cái thấy chấp chặt của mình, hay chỉ đang rút lui khỏi một phần đời sống vì ngại khổ?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

136. Thầy nói "Tự do đến từ khổ, không khổ thì không có tự do", và then chốt là "chấp nhận sự khổ hay chạy trốn sự khổ". Vì sao chạy theo lối "diệt khổ, trốn khổ" lại là tự chọn đường đến vô minh?

• Hướng dẫn: Thầy xâu chuỗi: khổ đến từ khao khát không được thỏa mãn, khao khát đến từ biến đổi, biến đổi bao trọn sự sống, sự sống bao trọn Vũ trụ Tâm hồn; nên khổ là chân lý xuyên suốt, không ai thoát được. Chính vì khổ mà khao khát tự do, nên khổ là gốc của Đạo. Đã là chân lý, là sự thật mà đòi diệt nó thì là diệt sự thật, tức là tự chọn con đường vô minh giả dối. Vì vậy trí tuệ của Tỉnh thức là chấp nhận khổ, không chạy trốn cũng không tiêu diệt.
• Quán chiếu: Nỗi khổ nào mình đang tìm mọi cách né tránh (một mối quan hệ, một khoản nợ, một căn bệnh)? Nếu thôi coi nó là thứ phải diệt, mình sẽ đứng trước nó ra sao?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

137. Vì sao với Chư Phật "càng khổ thì càng thương"? Điều gì khiến khổ chuyển thành Đại Bi Tâm chứ không thành oán hận?

• Hướng dẫn: Thầy dạy vì Chư Phật chấp nhận được khổ nên khổ trở thành tình thương bao la. Trong sự chấp nhận ấy không có bất cứ kẻ thù nào, nên khổ không có chỗ để biến thành oán hận hay bi lụy. Người chưa chấp nhận thì khổ đến là đi tìm người có lỗi, và khổ càng nhiều thì hận càng sâu. Thầy gọi đây là tinh túy thành tựu Phật Quả: chấp nhận khổ là nhân để thành Phật, để tỉnh thức.
• Quán chiếu: Khi mình khổ vì một người, lòng mình đang đi về phía "thương" hay phía "tìm kẻ có lỗi"? Mình có thể thấy người ấy cũng đang khổ không?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

138. Thầy nói "sự chấp nhận chính là sự dũng mãnh, chính là sự chiến thắng", còn không chấp nhận khổ là "nhân của hèn yếu, trốn chạy và sa đọa". Chấp nhận như vậy khác với cam chịu buông xuôi ở chỗ nào?

• Hướng dẫn: Cam chịu là vẫn coi khổ là kẻ thù nhưng bất lực không chống nổi, nên trong lòng còn oán, còn bi lụy. Chấp nhận theo Thầy là thấy khổ là chân lý, đối diện nó mà không có kẻ thù, nên từ đó tình thương nở ra, như bùn là nhân cho hoa sen nở. Vì vậy Thầy gọi đó là dũng mãnh, là chiến thắng, chứ không phải thua cuộc. Chấp nhận khổ cũng không có nghĩa là thôi làm những việc nên làm; người chấp nhận vẫn sống hết mình, chỉ là không còn trốn chạy.
• Quán chiếu: Trong một nghịch cảnh đang có, mình đang "chịu đựng cho qua" hay đang "đứng thẳng mà nhận lấy"? Hai thái độ ấy để lại trong lòng mình điều gì khác nhau?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

139. Thầy giải bốn nghĩa của chữ "Vô ngại" trong Đại Bi Tâm. Bốn nghĩa ấy là gì, và vì sao gọi là "Vô Ngại Đại Bi Tâm Đà La Ni"?

• Hướng dẫn: Thầy nêu: vì dũng mãnh chấp nhận nên gọi là Vô ngại; vì không có kẻ thù nào nên không có oán hận bi lụy, gọi là Vô ngại; vì đối đãi với mọi khái niệm mà không dính mắc khái niệm nào, gọi là Vô ngại; vì sống không cùng tận mà cùng tận, gọi là Vô ngại. Tất cả đều là tự do nhưng không rời tình thương, tức khổ đã được chuyển hóa. "Đà La Ni" nghĩa là bao trọn, nên tình thương vô ngại ấy bao trọn tất cả mà gọi tên như vậy.
• Quán chiếu: Trong bốn nghĩa ấy, mình đang vướng nhất ở chỗ nào: còn sợ, còn kẻ thù, hay còn dính vào một khái niệm nào đó về đúng sai?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

140. Qua ví dụ "trong mắt mình người yêu là xinh đẹp, trong mắt con ếch là con quỷ", Thầy dạy buông xả tri kiến cá nhân như thế nào? Khi cãi nhau với người thân, điều này áp dụng ra sao?

• Hướng dẫn: Thầy hỏi: mình đúng hay con ếch đúng? Không thể nói chỉ mình đúng, mà tất cả đều đúng theo cách nhìn nhận riêng của nó; chỉ kẻ ngu mới "dùng một tay để che bầu trời". Buông xả vì vậy là buông tri kiến riêng để chấp nhận tri kiến của vô tận chúng sinh đều đúng, và Thầy gọi chính việc chấp nhận mọi tri kiến là pháp thiền Mahamudra, vừa là pháp luyện tâm tuyệt hảo. Trong gia đình, điều đó là thấy cái nhìn của người kia cũng đúng từ chỗ họ đứng, thay vì cố bắt họ nhìn như mình.
• Quán chiếu: Lần tới khi tranh luận, mình thử dừng lại hỏi: "Từ chỗ người này đứng, vì sao điều họ thấy là đúng?" trước khi nói tiếp.
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

141. Thầy nói khi chưa tỉnh thức, mình nghĩ mình chỉ là lá, là quả, là cành nên thấy gặp nhau rồi chia ly bởi cái chết. Khi một người thân qua đời, "Đại Hội Ngộ", "chưa bao giờ xa nhau" có nghĩa là gì?

• Hướng dẫn: Theo Thầy, gốc rễ là khổ, thân cây là Tỉnh thức, còn tri kiến của muôn loài là cành, lá, quả khác nhau nhưng đồng một thể sự thật. Người chưa tỉnh thức chấp mình là một chiếc lá riêng, nên chấp chặt quan điểm riêng và đau vì chia ly. Tỉnh thức thì nhận ra mình là cả cây cổ thụ, cùng một thể với mọi người, nên "chưa bao giờ xa nhau, mãi mãi cũng chẳng xa nhau". Đó là sống đúng với tự nhiên sẵn có, nên gọi là Đại Hội Ngộ Tự Nhiên; nó không bắt mình phải chối bỏ nỗi nhớ thương, mà cho nỗi nhớ thương một chỗ đứng rộng hơn cái chết.
• Quán chiếu: Nghĩ về một người thân đã mất, mình thử nhìn họ không như chiếc lá đã rụng mà như một phần của cùng một cái cây với mình. Lòng mình thay đổi ra sao?
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

142. Vì sao giáo lý Mahamudra nói "mọi âm thanh nghe được đều là Chân ngôn của Bản Tôn, mọi hình ảnh nhìn thấy đều là Cõi Tịnh Độ", và vì sao Đức Phật nói 49 năm thuyết pháp "không nói một lời nào"?

• Hướng dẫn: Thầy giải: mọi âm thanh là tri kiến riêng của muôn loài, nhưng cũng là ngôn ngữ chung của toàn bộ Vũ Trụ Tâm Hồn biểu hiện ra như thế. Quy luật của toàn bộ Vũ Trụ Tâm Hồn đang nói mới là thật nói, nên lời Phật chỉ là chỉ vào đó, và Ngài nói mình không nói một lời nào. Nhìn một chiếc lá là thấy ra tổng thể Vũ Trụ Tâm Hồn, đó chính là Niết Bàn Vô Trụ Xứ, Cõi Tịnh Độ chân thật bao trọn tất cả. Thầy nói phần giải mã này cũng chính là chỉ dẫn của thiền.
• Quán chiếu: Hôm nay, khi nghe một âm thanh khó chịu (tiếng xe, tiếng cãi vã), mình thử nghe nó như một lời của cả Vũ Trụ Tâm Hồn đang nói, thay vì chỉ là tiếng ồn làm phiền mình.
• Nguồn: Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên

143. Sau cả hành trình này, nếu chỉ còn giữ lại một chánh niệm, mình có thấy rằng mình chưa từng phải đi đâu, và con đường vẫn là chính đời sống bình thường hôm nay, sống với giới, lòng biết ơn và tâm không phản kháng không?

• Hướng dẫn: Thầy dạy ba điểm then chốt để làm chánh niệm và chánh tư duy suốt đường tu: "Ta luôn hiện diện, Ta chẳng là ai cả, Ta là tất cả pháp giải thoát sẵn ngay đây", với chìa khóa là không có cấu tạo. Mahamudra gọi chỗ ấy là Đại Hội Ngộ Tự Nhiên: nhận ra mình là cả cây cổ thụ nên chưa từng xa nhau, mọi âm thanh là chân ngôn, mọi hình ảnh là cõi Tịnh Độ. Nhưng cái thấy ấy chỉ thành thật khi được tôi luyện thành đức hạnh qua giới, pháp phương tiện, nhẫn nhục Ba La Mật và lòng biết ơn; không có đức hạnh thì mọi lời "sẵn giải thoát" chỉ là thuốc độc. Hành trình không kết thúc ở một câu trả lời, mà trở về đúng nơi mình đang đứng.
• Quán chiếu: Mình ngồi yên, đọc thầm ba câu then chốt, rồi đứng dậy làm việc đầu tiên đang chờ mình hôm nay với lòng biết ơn trọn vẹn, như thể đó chính là Đạo, vì nó chính là Đạo.
• Nguồn: Pháp Giải Thoát (Phần 2): Nô Lệ Tưởng Và Chủ Nhân Tưởng - Phần 1 · Đại Thủ Ấn Mahamudra: Giải Mã Cảnh Giới Cuối Cùng - Pháp Đại Hội Ngộ Tự Nhiên